Kupiłeś rzecz z drugiej ręki lub pożyczyłeś pieniądze? Masz 14 dni na zgłoszenie. Przeoczenie terminu wiąże się z konsekwencjami

Codziennie tysiące osób dokonuje transakcji kupna-sprzedaży na portalach ogłoszeniowych lub zawiera prywatne umowy pożyczki. Wielu podatników nie zdaje sobie jednak sprawy, że finalizacja transakcji i przekazanie gotówki to nie koniec formalności. Przepisy nakładają na kupującego sztywny, 14-dniowy termin na rozliczenie się z fiskusem. Jakie transakcje podlegają obowiązkowemu zgłoszeniu i czy w przypadku spóźnienia można uniknąć kary finansowej?

Podatek od czynności cywilnoprawnych – o czym zapominają kupujący?

Większość z nas przyzwyczajona jest do tego, że robiąc zakupy w sklepie, wszelkie podatki (głównie VAT) są już wliczone w cenę towaru. Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy stronami transakcji są osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej. Wówczas ciężar opodatkowania transakcji spada bezpośrednio na kupującego. Mowa o podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC), który dotyczy szerokiego katalogu umów.

Najczęściej obowiązek ten pojawia się przy zakupie używanego samochodu, motocykla, ale także drogiego sprzętu elektronicznego, mebli czy dzieł sztuki, jeżeli ich wartość przekracza 1000 zł. W powszechnej świadomości funkcjonuje głównie „podatek od kupna auta”, jednak przepisy są znacznie szersze. Każda umowa sprzedaży rzeczy ruchomych, gdzie sprzedawcą jest osoba prywatna, a przedmiot znajduje się w Polsce, generuje obowiązek podatkowy w wysokości 2 procent wartości rynkowej przedmiotu.

Pożyczka w rodzinie i wśród znajomych a limit zwolnień

Drugim obszarem, który często umyka uwadze podatników, są pożyczki prywatne. W tym przypadku stawka podatku wynosi 0,5 procent. Co istotne, przepisy przewidują szerokie zwolnienia dla najbliższej rodziny (tzw. I grupa podatkowa), jednak warunkiem skorzystania z nich jest często zgłoszenie faktu pożyczki do urzędu skarbowego oraz udokumentowanie przepływu pieniędzy na rachunku bankowym.

Jeśli pożyczamy pieniądze od znajomego (osoby niespokrewnionej), kwota wolna od podatku jest stosunkowo niska. Przekroczenie limitów bez złożenia deklaracji PCC-3 w terminie 14 dni od zawarcia umowy naraża podatnika na poważne ryzyko. W skrajnych przypadkach, gdy fakt pożyczki wyjdzie na jaw dopiero podczas kontroli skarbowej (np. gdy urzędnik zapyta o źródło finansowania innego zakupu), stawka karnego podatku może wzrosnąć aż do 20 procent.

Tylko 14 dni na reakcję. Co liczy się jako data początkowa?

Kluczowym problemem, z którym zmagają się podatnicy, jest bardzo krótki czas na dopełnienie formalności. Termin 14 dni liczony jest od dnia dokonania czynności cywilnoprawnej, czyli najczęściej od daty podpisania umowy kupna-sprzedaży lub umowy pożyczki. Nie liczy się data przerejestrowania samochodu w wydziale komunikacji ani data faktycznego przekazania pieniędzy, jeśli umowa została zawarta wcześniej.

W tym czasie należy nie tylko wysłać przelew z należnym podatkiem na mikrorachunek podatkowy, ale przede wszystkim złożyć deklarację PCC-3. Można to zrobić elektronicznie przez system e-Deklaracje lub osobiście w urzędzie. Sam przelew bez złożenia deklaracji nie wystarczy, by uznać obowiązek za spełniony – urząd musi wiedzieć, z jakiego tytułu wpłynęły środki.

Konsekwencje spóźnienia i instytucja Czynnego Żalu

Systemy analityczne Krajowej Administracji Skarbowej coraz sprawniej krzyżują dane z różnych źródeł (np. z wydziałów komunikacji czy od notariuszy). Jeśli system wykryje, że podatnik nabył pojazd, a w ciągu dwóch tygodni nie wpłynęła deklaracja PCC-3, może zostać wszczęte postępowanie.

Niezłożenie deklaracji w terminie traktowane jest jako wykroczenie skarbowe. Kary mogą być dotkliwe i są uzależnione od minimalnego wynagrodzenia za pracę w danym roku. Jednak polskie prawo przewiduje „koło ratunkowe” dla zapominalskich. Jest nim instytucja Czynnego Żalu. Polega ona na dobrowolnym przyznaniu się do naruszenia przepisów, zanim organ ścigania sam to udokumentuje. Złożenie Czynnego Żalu wraz z zaległą deklaracją i natychmiastową wpłatą należnego podatku wraz z odsetkami zazwyczaj pozwala uniknąć mandatu karnego.

Co to oznacza dla Ciebie?

Weryfikacja umów z ostatnich lat

Przeanalizuj swoje transakcje z ostatnich 5 lat. Jeśli kupiłeś samochód, motocykl lub drogą elektronikę od osoby prywatnej i nie zgłosiłeś tego do urzędu, sprawa wciąż może być otwarta. Zobowiązania podatkowe przedawniają się dopiero po 5 latach, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności.

Działanie wyprzedzające

Jeżeli zorientowałeś się, że termin 14 dni właśnie minął, nie czekaj na wezwanie z urzędu. Złóż deklarację PCC-3 jak najszybciej, dołączając pismo z Czynnym Żalem. To jedyny skuteczny sposób na uniknięcie odpowiedzialności karnoskarbowej za nieterminowe złożenie dokumentów.

Ustalenie wartości rynkowej

Pamiętaj, że urzędnicy mają prawo zweryfikować wartość przedmiotu umowy. Jeśli na umowie wpiszesz zaniżoną kwotę, która drastycznie odbiega od średnich cen rynkowych danego modelu auta czy sprzętu, urząd może wezwać Cię do dopłaty podatku wraz z odsetkami. Wartość podstawy opodatkowania powinna odpowiadać realnej wartości rynkowej rzeczy w dniu zakupu.