Gminy naliczą opłaty wstecz nawet za 5 lat. Trwają kontrole mieszkańców

Gminy nasilają kontrole dotyczące opłat za śmieci w blokach i domach jednorodzinnych. Urzędnicy sprawdzają, czy liczba osób zgłoszona w deklaracjach odpowiada rzeczywistej liczbie mieszkańców, a w razie nieprawidłowości mogą naliczyć zaległe opłaty nawet za kilka lat wstecz.

Wyrywkowe kontrole w blokach. Gminy sprawdzają deklaracje i mogą naliczyć opłaty wstecz

Samorządy w całej Polsce intensyfikują kontrole dotyczące opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Urzędnicy weryfikują, czy liczba osób zgłoszona w deklaracjach śmieciowych odpowiada rzeczywistej liczbie mieszkańców lokalu. W przypadku rozbieżności możliwe jest naliczenie zaległych opłat nawet za kilka lat wstecz – obecnie analizowany bywa okres od 2021 r.

Co jest przedmiotem kontroli?

Kluczowa jest liczba osób faktycznie zamieszkujących nieruchomość. System opłat za odpady w wielu gminach opiera się na deklaracji właściciela dotyczącej liczby mieszkańców. To od niej zależy wysokość miesięcznej stawki.

Problem pojawia się wtedy, gdy w mieszkaniu przebywa więcej osób niż zgłoszono. Różnice między stanem faktycznym a deklaracją powodują, że część kosztów systemu ponoszą inni mieszkańcy. Gminy podkreślają, że system powinien się samofinansować, a luka w ewidencji generuje realne straty budżetowe.

Analityka danych zamiast losowych wizyt

Kontrole nie ograniczają się do pukania do drzwi. Coraz częściej gminy korzystają z analizy danych i porównują deklaracje z innymi źródłami informacji.

Jednym z podstawowych wskaźników jest zużycie wody. Przyjmuje się, że średnie miesięczne zużycie wody na jedną osobę wynosi około 3–4 m³. Jeśli w lokalu zgłoszona jest jedna osoba, a zużycie wskazuje na poziom kilkunastu metrów sześciennych miesięcznie, dla urzędników jest to sygnał do dalszej weryfikacji.

W praktyce wykorzystywane są także dane z ewidencji ludności, ośrodków pomocy społecznej czy szkół. Jeśli np. rodzina pobiera świadczenia na kilkoro dzieci, a w deklaracji śmieciowej widnieje znacznie mniejsza liczba osób, urząd może wszcząć postępowanie wyjaśniające.

Wywiady środowiskowe i rozmowy z sąsiadami

W niektórych miastach kontrolerzy wychodzą poza analizę dokumentów. Pojawiają się wizyty w blokach, rozmowy z mieszkańcami, a nawet pytania kierowane do sąsiadów. Tzw. wywiad środowiskowy może być elementem postępowania administracyjnego.

Jeżeli zebrane informacje potwierdzą, że liczba mieszkańców jest zaniżona, gmina może zakwestionować deklarację i określić nową wysokość opłaty w drodze decyzji administracyjnej.

Jakie są obowiązki właściciela?

Zgodnie z ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach właściciel nieruchomości ma obowiązek złożyć deklarację o wysokości opłaty w terminie 14 dni od zamieszkania pierwszego mieszkańca lub powstania odpadów. W przypadku zmiany danych – np. narodzin dziecka czy wprowadzenia się nowej osoby – należy złożyć nową deklarację do 10. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana.

Niezłożenie deklaracji lub podanie w niej nieprawdziwych danych może skutkować określeniem opłaty przez urząd.

Opłaty nawet za pięć lat wstecz

Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej zaległości mogą być ustalane maksymalnie za pięć lat wstecz. Oznacza to, że jeśli kontrola w 2026 r. wykaże nieprawidłowości od 2021 r., urząd może naliczyć zaległe opłaty wraz z odsetkami.

W praktyce dla właściciela lokalu może to oznaczać konieczność zapłaty kilku tysięcy złotych. Decyzja administracyjna w tej sprawie staje się tytułem wykonawczym, co umożliwia dalsze postępowanie egzekucyjne.

Co to oznacza dla mieszkańców?

Osoby, które nie zaktualizowały deklaracji śmieciowej po zmianie liczby domowników, powinny jak najszybciej zweryfikować swoje dane w urzędzie gminy lub miasta. W wielu przypadkach dobrowolna korekta pozwala uniknąć bardziej dotkliwych konsekwencji.

Samorządy zapowiadają dalsze kontrole, a wykorzystanie analityki danych sprawia, że wykrycie rozbieżności staje się coraz łatwiejsze. Dla mieszkańców oznacza to konieczność większej dbałości o formalności związane z opłatami komunalnymi.