2333 zł miesięcznie dla każdego Polaka zamiast 800 plus? Sejm właśnie podjął decyzję

Połowa minimalnego wynagrodzenia brutto co miesiąc – dla każdego, bez żadnych warunków, od dziecka po emeryta. Taki był rdzeń pomysłu, który trafił pod obrady Sejmu i przez chwilę rozpalił debatę o tym, jak mógłby wyglądać zupełnie inny system wsparcia społecznego w Polsce. Skończyło się jednogłośnym odrzuceniem. Ale zanim komisja uderzyła młotkiem, projekt zdążył obnażyć kilka bardzo poważnych pytań, na które politycy nie mają gotowej odpowiedzi.

2333 zł od 3. roku życia – jak miało działać

Bezwarunkowy Dochód Podstawowy, w skrócie BDP, to koncepcja prosta do opisania i bardzo trudna do wyceny. Każdy obywatel, niezależnie od wieku, statusu zawodowego i poziomu zarobków, miałby co miesiąc otrzymywać 2 333 zł – kwotę odpowiadającą połowie obowiązującej minimalnej pensji brutto. Świadczenie przysługiwałoby od ukończenia 3. roku życia.

Fundamentalna różnica wobec dzisiejszego systemu: BDP nie jest nagrodą za pracę, zasiłkiem dla potrzebujących ani premią za wychowywanie dzieci. Jest bezwarunkowy – stąd nazwa. W zamian za tę prostotę projekt zakładał likwidację szeregu istniejących świadczeń: programu 800 plus, trzynastej i czternastej emerytury oraz zasiłku dla bezrobotnych. Jedno świadczenie zamiast całej mozaiki programów socjalnych, z których każdy ma własne kryteria, terminy i biurokrację.

Pomysłodawcy proponowali uruchomienie programu w formie pilotażu na Śląsku – regionie, który od dekad zmaga się ze skutkami odejścia od przemysłu wydobywczego i potrzebuje strukturalnego wsparcia bardziej niż przeciętna część kraju.

Połowa Polaków chce, eksperci hamują

Badania Polskiego Instytutu Ekonomicznego przyniosły wynik, który mógł zaskoczyć: 51% Polaków popiera wprowadzenie bezwarunkowego dochodu podstawowego. To większość – i to wyraźna jak na temat tak odległy od codziennego doświadczenia większości obywateli.

Ekonomiści i analitycy rynku pracy patrzyli na projekt inaczej. Wśród zastrzeżeń powtarzały się trzy argumenty. Pierwszy: koszt. Wypłacanie 2 333 zł miesięcznie każdemu obywatelowi od 3. roku życia to obciążenie budżetu, którego żadna z dostępnych publicznie symulacji nie zdołała pokazać jako neutralnego fiskalnie. Drugi: rynek pracy. Część badań sugeruje, że gwarantowany dochód bez żadnych warunków może osłabić motywację do podjęcia zatrudnienia – szczególnie w przypadku prac słabo płatnych lub fizycznie uciążliwych. Trzeci: inflacja. Masowy zastrzyk gotówki w gospodarkę, bez równoczesnego wzrostu produkcji dóbr i usług, może nakręcić wzrost cen – co w praktyce zniwelowałoby część realnej wartości samego świadczenia.

Sejmowe Biuro Ekspertyz: jedna z największych zmian od 1989 roku

Sejmowe Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji nie zostawiło złudzeń co do skali tego, z czym mieli do czynienia posłowie. W swojej opinii oceniło, że wprowadzenie BDP byłoby „jedną z największych zmian społeczno-gospodarczych po 1989 roku” – transformacją porównywalną z przejściem do gospodarki rynkowej, tyle że przeprowadzaną nie pod presją historyczną, lecz z wyboru.

Eksperci biura podkreślili, że wdrożenie powszechnego dochodu wymagałoby gruntownej przebudowy całego systemu ubezpieczeń społecznych – instytucji, przepisów i procedur budowanych przez trzy dekady. Zaznaczyli też, że długofalowe skutki dla budżetu państwa, rynku pracy i struktury społecznej są na tym etapie niemożliwe do rzetelnego przewidzenia. Innymi słowy: za duże ryzyko, zbyt mała wiedza o konsekwencjach.

Co to oznacza dla Ciebie? 800 plus zostaje, BDP odpada

Komisja ds. petycji w Sejmie jednogłośnie odrzuciła projekt wprowadzenia Bezwarunkowego Dochodu Podstawowego. To decyzja zamykająca obecną odsłonę tej dyskusji – program nie wejdzie w życie ani w formie pilotażu na Śląsku, ani jako ogólnopolskie rozwiązanie. 800 plus, trzynasta i czternasta emerytura oraz zasiłek dla bezrobotnych pozostają bez zmian.

Dla rodziców pobierających 800 plus nie zmienia się nic – świadczenie jest wypłacane na dotychczasowych zasadach. Warto jednak pamiętać, że ZUS wymaga cyklicznego potwierdzania prawa do wypłat: wnioski składane przez internet na platformie Emp@tia lub w aplikacji mZUS są rozpatrywane na bieżąco, a przerwa w złożeniu wniosku oznacza przerwę w wypłatach. Jeśli twoje dziecko urodziło się w drugiej połowie roku, termin odnowienia wniosku przypada wiosną – warto sprawdzić status w swoim koncie ZUS, zanim wypłata zniknie z konta bez ostrzeżenia.

Debata o bezwarunkowym dochodzie podstawowym nie zniknie wraz z odrzuceniem petycji. Podobne projekty testowane są w Finlandii, Niemczech i Kenii, a polskie badania opinii publicznej pokazują rosnące zainteresowanie tym tematem. Następna odsłona może trafić pod obrady Sejmu w innej formie – węższej, bardziej precyzyjnej lub powiązanej z konkretnym programem regionalnym. Na razie jednak system świadczeń społecznych w Polsce pozostaje taki, jaki jest.