Uczniowie mają czas do 28 lutego. Sami mogą pozbawić się telefonów i nadać mnóstwo dodatkowych praw

21 pytań, kilkanaście minut, jeden formularz. Ministerstwo Edukacji Narodowej uruchomiło ankietę dla uczniów i nauczycieli na temat projektu ustawy o prawach i obowiązkach ucznia. Chodzi o to, czy szkoła powinna móc zabierać smartfony, regulować wygląd uczniów czy karać za wagary. Odpowiedzi można udzielać do 28 lutego 2026 roku na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej. To ostatni etap konsultacji przed trafieniem projektu do Sejmu.

700 uwag, nowa wersja, znowu konsultacje

W lipcu 2025 roku Ministerstwo Edukacji Narodowej przedstawiło do konsultacji publicznych projekt ustawy o prawach i obowiązkach ucznia. Wpłynęło wtedy ponad 700 opinii od instytucji, organizacji pozarządowych, związków zawodowych, uczniów, rodziców i nauczycieli.

Resort przeanalizował uwagi i wprowadził zmiany. W listopadzie 2025 roku Stały Komitet Rady Ministrów przyjął zaktualizowaną wersję projektu. Niedługo trafi on pod obrady Rady Ministrów, a potem do Sejmu.

Ale zanim to nastąpi, minister edukacji Barbara Nowacka zapowiedziała kolejny etap konsultacji – tym razem bezpośrednio z uczniami i nauczycielami. „Chcemy, aby głos społeczności szkolnej był słyszalny” – przekazał resort w komunikacie.

Ankieta tylko dla zalogowanych

Ankieta jest dostępna na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (ZPE) pod adresem: https://zpe.gov.pl/ankieta/UD222. Nie można jej wypełnić bez zalogowania się na konto szkolne.

Jak wypełnić ankietę?

• Zaloguj się na swoje konto szkolne na ZPE (dane do logowania ma szkoła – zapytaj w sekretariacie)
• Po zalogowaniu pojawi się specjalne powiadomienie z linkiem do ankiety
• Możesz też wejść bezpośrednio pod link podany wyżej
• Wypełnij 21 pytań – zajmie to około 10-15 minut
• Formularz jest aktywny do 28 lutego 2026 roku

Uczniowie, którzy nie mają dostępu do ZPE, powinni zgłosić się do swojej szkoły i poprosić o nadanie dostępu.

21 pytań o najbardziej gorące tematy

MEN zamieściło na platformie 21 pytań z różnymi wariantami odpowiedzi. Dotyczą one najważniejszych zapisów z projektu ustawy. Oto niektóre z nich:

Zabieranie przedmiotów uczniom

Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem: „Szkoła powinna móc zabierać uczniowi m.in. przedmioty zagrażające bezpieczeństwu czy alkohol, a następnie oddawać je rodzicom (chyba że ich posiadanie jest zakazane na podstawie prawa)”?

To pytanie dotyczy tego, czy nauczyciele powinni mieć prawo konfiskować uczniom rzeczy uznane za niebezpieczne lub niedozwolone – od noży i zapalniczek po papierosy elektroniczne czy alkohol.

Regulowanie wyglądu uczniów

Czy szkoła powinna móc regulować wygląd (makijaż, włosy, paznokcie…) podczas zajęć wychowania fizycznego oraz tych, które odbywają się w warsztatach, laboratoriach i pracowniach, kierując się względami bezpieczeństwa?

Czy szkoła powinna móc regulować wygląd (makijaż, włosy, paznokcie…) codziennie, podczas całego pobytu w szkole, a nie, jak powyżej, w konkretnych okolicznościach?

Dwa pytania, dwa różne podejścia. Pierwsze dotyczy bezpieczeństwa – na przykład długich włosów, które mogą się zaplątać w maszynie w pracowni technicznej. Drugie – ogólnego dress code’u w szkole.

Rzecznik praw uczniowskich w każdej szkole

Jak oceniasz pomysł powołania rzeczników praw uczniowskich w każdej szkole, którymi co do zasady będą opiekunowie samorządu uczniowskiego wybierani przez uczniów w głosowaniu?

Projekt zakłada, że w każdej szkole powstanie funkcja szkolnego rzecznika praw uczniowskich. Co ważne – będzie go wybierać samorząd uczniowski, a nie rada szkoły czy dyrekcja.

Działania wychowawcze przed karami

Jak oceniasz pomysł wprowadzenia mechanizmu stosowania najpierw działań wychowawczych, których katalog będzie otwarty, a kar dopiero wtedy, gdy działania te okażą się niewystarczające?

Chodzi o to, żeby szkoła nie od razu karała, ale najpierw próbowała wywierać wpływ wychowawczy – rozmowy, zobowiązania, umowy między szkołą a uczniem. Dopiero jak to nie działa, w grę wchodzą kary.

Rady szkół z uczniami, rodzicami i nauczycielami

Jak oceniasz pomysł obowiązkowego powoływania rad szkół i placówek, w skład których wchodzą w równej liczbie uczniowie, rodzice i nauczyciele, a które mogą m.in. nowelizować szkolny statut i opiniować plany działalności szkoły, odciążając tym samym rady pedagogiczne?

Projekt zakłada, że od 1 września 2028 roku każda szkoła będzie musiała powołać radę szkoły, w której zasiadają przedstawiciele wszystkich trzech grup w równych proporcjach.

Co zmieni projekt ustawy?

Projekt nowelizacji ustawy Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw ma uporządkować zagadnienia, które dotąd były rozproszone w różnych aktach prawnych.

Katalog praw ucznia na poziomie ustawy

Po raz pierwszy w polskim prawie oświatowym pojawi się ustawowy katalog praw ucznia. Do tej pory były one określane głównie w statutach szkół, co prowadziło do różnic między placówkami.

Prawa ucznia będą obejmować m.in.:

• Wolność sumienia, wyznania i światopoglądu
• Wolność słowa (z zastrzeżeniem poszanowania praw innych osób)
• Wolność od wszelkich form przemocy i dyskryminacji
• Prawo do rzetelnej oceny
• Prawo do odpoczynku
• Prawo do prywatności
• Szanowania praw autorskich utworów innych osób

Katalog obowiązków ucznia

Również obowiązki ucznia zostaną uregulowane na poziomie ustawy. Uczniowie będą mieli obowiązek:

• Regularnego i aktywnego uczestnictwa w zajęciach
• Przestrzegania zasad bezpieczeństwa
• Dbania o wspólne dobro, ład i porządek
• Szanowania innych osób
• Godnego reprezentowania szkoły

System rzeczników praw uczniowskich

Projekt wprowadza czterostopniowy system ochrony praw uczniowskich:

• Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich – wyższe stanowisko w służbie cywilnej obsługiwane przez MEN
• 16 wojewódzkich rzeczników praw uczniowskich – działających przy kuratorach oświaty, powoływanych i odwoływanych przez Krajowego Rzecznika
• Gmini, powiatowi i miejscy rzecznicy (fakultatywnie) – jeśli samorząd zdecyduje o ich powołaniu
• Szkolni rzecznicy praw uczniowskich – którymi będą opiekunowie samorządów uczniowskich wybierani przez uczniów

Krajowy Rzecznik ma być powołany 14 dni po ogłoszeniu ustawy. To oznacza, że ta funkcja powstanie szybciej niż pozostałe zapisy ustawy.

Niższy próg frekwencji

Projekt obniża próg nieobecności nieusprawiedliwionych, które uniemożliwiają klasyfikację ucznia. Obecnie jest to 50% nieobecności. Od 1 września 2026 roku będzie to 25% nieobecności nieusprawiedliwionych.

Oznacza to, że uczeń, który opuści bez usprawiedliwienia jedną czwartą zajęć z danego przedmiotu w semestrze, nie będzie mógł zdawać egzaminu klasyfikacyjnego i dostanie ocenę niedostateczną.

Kary dla uczniów

Projekt wprowadza zamknięty katalog kar dla uczniów:

• Upomnienie przez wychowawcę lub dyrektora
• Nagana przez wychowawcę lub dyrektora
• Nagana pisemna dyrektora
• Nagana pisemna z ostrzeżeniem o możliwości przeniesienia do innej szkoły lub skreślenia z listy uczniów
• Wniosek o przeniesienie do innej szkoły (uczniowie objęci obowiązkiem szkolnym)
• Skreślenie z listy uczniów (uczniowie nieobjęci obowiązkiem szkolnym)

Co zmieniono po pierwszych konsultacjach?

Resort po analizie 700 uwag wprowadził kilka kluczowych zmian:

1. Połączono funkcję rzecznika z opiekunem samorządu

W pierwotnej wersji projektu szkolny rzecznik praw uczniowskich miał być wybierany przez radę szkoły. Po uwagach młodzieżowych organizacji MEN zdecydował, że rzecznik to będzie opiekun samorządu uczniowskiego, a wybierać go będą sami uczniowie.

2. Odroczono obowiązek tworzenia rad szkół

W pierwotnej wersji rady szkół miały stać się obowiązkowe od września 2026 roku. Po uwagach resort przesunął termin o 2 lata – do 1 września 2028 roku.

MEN tłumaczy, że ten czas pozwoli sprawdzić, jak działają rady powołane dobrowolnie, i ewentualnie wprowadzić korekty przed obowiązkowym wdrożeniem.

3. Pozbawiono Krajowego Rzecznika części kompetencji

Związki zawodowe nauczycieli protestowały przeciwko temu, żeby Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich mógł uczestniczyć w postępowaniach dyscyplinarnych, sądowych i administracyjnych wobec nauczycieli.

Resort uwzględnił ten postulat – Rzecznik nie będzie miał takich kompetencji.

4. Doprecyzowano katalog praw i obowiązków

Po uwagach resort uszczegółowił poszczególne prawa i obowiązki uczniowskie, żeby nie pozostawiały wątpliwości interpretacyjnych.

Kiedy ustawa wejdzie w życie?

Projekt zakłada kilka terminów wejścia w życie poszczególnych przepisów:

• 14 dni po ogłoszeniu – przepisy o Krajowym Rzeczniku Praw Uczniowskich
• 1 stycznia 2026 roku – większość przepisów ustawy (jeśli zostanie uchwalona do końca 2025 roku)
• 1 września 2026 roku – przepisy o niższym progu frekwencji
• 1 września 2028 roku – obowiązek tworzenia rad szkół

Projekt musi jeszcze przejść przez Radę Ministrów i Sejm. Realistycznie przepisy mogą wejść w życie w pierwszym lub drugim kwartale 2026 roku.

Dlaczego MEN pyta właśnie teraz?

Projekt został już przyjęty przez Stały Komitet Rady Ministrów. Wkrótce trafi pod obrady pełnego składu rządu, a potem do Sejmu. Czy w takim razie opinie uczniów i nauczycieli cokolwiek zmienią?

Resort tłumaczy, że ankieta to nie tylko zbieranie opinii, ale też edukacja. Uczniowie i nauczyciele będą mogli zapoznać się z treścią projektu i lepiej zrozumieć, co się zmieni.

Jeśli w ankiecie wyraźnie zarysuje się sprzeciw wobec konkretnego rozwiązania, ministerstwo może wprowadzić poprawki na etapie prac parlamentarnych.

Broszury dla uczniów i rodziców

Żeby przybliżyć zagadnienia z projektu ustawy, MEN przygotowało dwie broszury:

• Dla uczniów i uczennic – w przystępny sposób wyjaśnia, co się zmieni
• Dla rodziców i nauczycieli – bardziej szczegółowo opisuje przepisy

Broszury są dostępne na stronie gov.pl i warto je przeczytać przed wypełnieniem ankiety.

Kontrowersje wokół projektu

Projekt budzi mieszane reakcje. Zwolennicy podkreślają, że po raz pierwszy w Polsce prawa uczniów będą jasno określone w ustawie, a nie w statutach poszczególnych szkół. Dzięki temu uczniowie w każdej placówce będą mieli te same prawa.

Krytycy zwracają uwagę na kilka kwestii:

Rzecznik bez zębów?

Niektóre organizacje uczniowskie uważają, że Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich po zmianach ma zbyt małe kompetencje. Nie może uczestniczyć w postępowaniach wobec nauczycieli, więc jego rola może okazać się bardziej symboliczna niż realna.

Niższy próg frekwencji uderzy w najsłabszych

Obniżenie progu nieusprawiedliwionych nieobecności z 50% do 25% może szczególnie dotknąć uczniów z trudnych środowisk, którzy mają problemy rodzinne lub zdrowotne.

Regulowanie wyglądu to przesada

Część uczniów protestuje przeciwko zapisom pozwalającym szkole regulować wygląd. Uważają, że to nadmierna ingerencja w ich autonomię i prawo do wyrażania siebie.

Rady szkół od 2028 roku to zbyt późno

Przesunięcie obowiązku tworzenia rad szkół o 2 lata (do września 2028) oznacza, że część uczniów w ogóle nie doświadczy tego rozwiązania przed ukończeniem szkoły.

Głos uczniów i nauczycieli ma znaczenie

Ankieta to szansa na wyrażenie opinii. Nawet jeśli nie zmieni całego projektu, może wpłynąć na szczegóły, które mają znaczenie w codziennej praktyce szkolnej.

Masz czas do 28 lutego 2026 roku. Wystarczy zalogować się na ZPE, wypełnić 21 pytań i kliknąć „wyślij”. To kilkanaście minut, które mogą zadecydować o tym, jak będzie wyglądać polska szkoła w najbliższych latach.

A jeśli jesteś uczniem i nie masz dostępu do Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej – zgłoś się do sekretariatu swojej szkoły. Każdy uczeń i nauczyciel powinien mieć możliwość wypowiedzenia się.