Niektórzy seniorzy dostaną list grozy. Wszystko zależy od jednej daty

Miliony Polaków czeka na przelew z tytułu 13. emerytury. Część z nich może jednak niedługo otrzymać z ZUS-u zupełnie inny list – z żądaniem zwrotu całej kwoty. To nie pomyłka i nie phishing. Zakład ma do tego pełne prawo, a mechanizm, który uruchamia ten obowiązek, działa automatycznie.

22 stycznia ZUS przypomniał: nienależne świadczenie trzeba oddać

22 stycznia 2026 roku ZUS opublikował na swojej stronie komunikat przypominający o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Dotyczy to różnych wypłat – zasiłku chorobowego, renty rodzinnej, a także emerytury – w tym tej trzynastej. Zakład zaznacza, że osoby, które pobrały pieniądze bez prawa do nich, mają obowiązek je zwrócić. Skala problemu nie jest marginalna: w samym 2024 roku ZUS wypłacił 27 681 świadczeń nienależnych na łączną kwotę prawie 84,7 mln zł.

Co ważne – do zwrotu zobowiązane są wyłącznie osoby, którym prawo do 13. emerytury w ogóle nie przysługiwało, a mimo to świadczenie trafiło na ich konto. Zdecydowana większość spośród ponad 8,5 mln seniorów, którzy otrzymali trzynastkę, nie ma się czym martwić.

Wszystko zależy od tego, co działo się 31 marca

Mechanizm jest precyzyjny. Zgodnie z ustawą z dnia 9 stycznia 2020 r. o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (Dz. U. z 2024 r., poz. 891) warunkiem koniecznym do otrzymania 13. emerytury jest posiadanie prawa do wypłaty świadczenia głównego na dzień 31 marca danego roku. Nie chodzi tu o sam status emeryta – chodzi o aktywną wypłatę.

I tu zaczyna się problem dla sporej grupy seniorów. Jeśli emerytura była zawieszona na dzień 31 marca – albo na podstawie bieżącej decyzji ZUS, albo dlatego, że po rocznym rozliczeniu przychodów okazało się, że przekroczenie limitów obejmowało właśnie ten dzień – trzynastka uznawana jest za świadczenie nienależnie pobrane. ZUS wyśle pismo z wezwaniem do zwrotu.

Za dużo dorobionego do wcześniejszej emerytury – i pułapka gotowa

Kto konkretnie wpada w tę pułapkę? Przede wszystkim osoby pobierające wcześniejszą emeryturę, które jednocześnie pracują lub prowadzą działalność. Dla nich obowiązują limity dorabiania uzależnione od przeciętnego wynagrodzenia. Przekroczenie niższego progu – 70% przeciętnej płacy – skutkuje zmniejszeniem świadczenia. Ale przekroczenie górnego progu, czyli 130% przeciętnego wynagrodzenia, to już zawieszenie całej emerytury. A zawieszenie oznacza brak prawa do trzynastki.

W 2025 roku limit ten zmieniał się kilkakrotnie. W czwartym kwartale górna granica bezpiecznego dorabiania wynosiła ponad 11 400 zł brutto. Od 1 marca 2026 roku próg wynosi już 11 957,10 zł brutto. Kłopot w tym, że ZUS rozlicza przychody z całego poprzedniego roku – i dopiero po tej weryfikacji może stwierdzić, że emerytura powinna była zostać zawieszona, co automatycznie cofa prawo do 13. emerytury.

Osoby, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny (60 lat dla kobiet, 65 lat dla mężczyzn), limitów dorabiania nie mają – one trzynastki się nie obawiają. Zagrożeni są wyłącznie wcześniejsi emeryci i renciści dorabiający do swojego świadczenia.

Te grupy 13-stki nie dostaną w ogóle

Oprócz wcześniejszych emerytów przekraczających limity, przepisy wyłączają z kręgu uprawnionych jeszcze kilka kategorii. Trzynastka nie przysługuje sędziom i prokuratorom pobierającym emerytury w ramach odrębnych systemów, a także sportowcom pobierającym emeryturę olimpijską. Jeśli któraś z tych osób otrzymała przelew omyłkowo – ZUS zwróci się o zwrot.

Na pieniądze nie mogą też liczyć ci, których prawo do świadczenia powstało po 31 marca – czyli osoby, które przeszły na emeryturę lub rentę dopiero w późniejszych miesiącach roku.

Trzynastka w 2026 roku: 1978,49 zł brutto

Warto mieć jasność co do kwot, o których mowa. W 2025 roku 13. emerytura wynosiła 1878,91 zł brutto. Po marcowej waloryzacji na poziomie 5,3% najniższa emerytura wzrośnie do 1978,49 zł brutto – i dokładnie tyle wyniesie trzynastka wypłacana w kwietniu 2026 roku. Na rękę, w zależności od wysokości podstawowego świadczenia, seniorzy otrzymają od około 1443 zł do około 1638 zł netto.

ZUS wypłaca trzynastki automatycznie – bez konieczności składania jakichkolwiek wniosków. Kwota trafia na konto razem z podstawową emeryturą lub rentą w ustalonym terminie. W 2026 roku, ze względu na Wielkanoc przypadającą 5 i 6 kwietnia, część wypłat zostanie przesunięta na wcześniejsze dni robocze.

Co grozi, jeśli się nie zwróci?

Zignorowanie pisma z ZUS-u to poważny błąd. Zakład w pierwszej kolejności wysyła wezwanie do zapłaty, ale jeśli dłużnik nie zareaguje, sprawa może trafić do postępowania egzekucyjnego. W praktyce ZUS może potrącać należność z bieżących świadczeń – i robi to.

Jest jednak pewne wyjście dla osób w trudnej sytuacji finansowej. Istnieje możliwość ubiegania się o ulgę w spłacie lub rozłożenie zwrotu na raty. W takim przypadku konieczna jest wizyta w oddziale ZUS i rozmowa z doradcą ds. ulg. Nie ma jednej stawki ani jednej procedury – każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie.

Co zrobić, żeby nie mieć problemów z trzynastką?

• Jeśli jesteś na wcześniejszej emeryturze i dorabiasz – sprawdź, czy Twoje przychody z 2025 roku nie przekroczyły górnego limitu (130% przeciętnego wynagrodzenia za odpowiednie kwartały). Pracodawca ma obowiązek przekazać ZUS informację o zarobkach, więc Zakład i tak się dowie – lepiej samemu przeliczyć, zanim przyjdzie pismo.
• Jeśli dostałeś pismo z ZUS-u – nie ignoruj go. Masz prawo złożyć odwołanie, jeśli uważasz, że decyzja jest błędna, a termin na to wynosi miesiąc od doręczenia. Odwołanie składa się do sądu okręgowego – wydziału pracy i ubezpieczeń społecznych – za pośrednictwem ZUS. Błędy w decyzjach ZUS się zdarzają, więc warto sprawdzić, czy podstawa żądania jest prawidłowo obliczona.
• Jeśli jednorazowy zwrot przekracza Twoje możliwości finansowe – złóż wniosek o rozłożenie na raty. Wniosek można złożyć osobiście w oddziale ZUS lub przez platformę PUE ZUS. Zakład nie jest zobowiązany do udzielenia ulgi, ale w praktyce, gdy sytuacja jest udokumentowana, takie wnioski są rozpatrywane pozytywnie.
• Jeśli masz wątpliwości, czy należy Ci się trzynastka w tym roku – kluczowa data to 31 marca 2026. Musisz mieć aktywne prawo do wypłaty świadczenia właśnie w tym dniu. Jeśli emerytura jest zawieszona z powodu przekroczenia limitów, trzynastki nie dostaniesz.