Jeden kaloryfer na «5», drugi zakręcony. Czy tak rzeczywiście oszczędzasz?

W salonie są dwa kaloryfery, ale grzeje tylko jeden. Drugi pozostaje zakręcony, bo domownicy liczą na mniejszy rachunek. Kiedy robi się chłodniej, wystarczy przecież mocniej odkręcić ten pierwszy. Taki sposób ogrzewania może wydawać się rozsądny, zwłaszcza gdy na grzejnikach wiszą podzielniki kosztów. Zanim jednak uznamy zimny kaloryfer za dowód oszczędności, trzeba sprawdzić, co dzieje się w całym pokoju. Zalecenia producenta termostatów mogą zaskoczyć osoby, które od lat korzystają z ogrzewania właśnie w ten sposób.

Zimny grzejnik daje poczucie, że mniej płacimy

Wyobraźmy sobie salon z dwoma oknami i dwoma grzejnikami. Jeden stoi niedaleko kanapy, drugi po przeciwnej stronie pomieszczenia, obok stołu. Domownicy zakręcają ten drugi, ponieważ większość wieczoru spędzają na kanapie. Gdy przy stole zaczyna być chłodno, podnoszą ustawienie czynnego kaloryfera z „3” na „5”. Pierwszy jest teraz bardzo gorący, drugi pozostaje zimny, a sposób oszczędzania wydaje się działać: ogrzewanie jest używane tylko w jednym miejscu. Tyle że temperatura obudowy grzejnika nie mówi jeszcze, ile ciepła zużył cały pokój.

W tej sytuacji łatwo pomieszać trzy różne rzeczy: temperaturę samego kaloryfera, temperaturę powietrza oraz wskazanie urządzenia służącego do rozliczeń. Gorący grzejnik może przez pewien czas intensywnie ogrzewać wychłodzony salon, a potem ograniczyć oddawanie ciepła. Letni może przez dłuższy czas uzupełniać niewielkie straty. Z kolei podzielnik na zakręconym urządzeniu nie pokazuje, co dzieje się na drugim końcu pokoju. Dlatego ocena takiej metody zaczyna się od pytania o warunki, które udało się uzyskać, oraz o pracę obu urządzeń w dłuższym czasie.

Co naprawdę ustawiasz, przekręcając pokrętło na „5”

W typowej głowicy termostatycznej cyfry odpowiadają orientacyjnej temperaturze, którą chcemy utrzymywać w pomieszczeniu. Głowica reaguje na temperaturę powietrza w swoim otoczeniu i reguluje przepływ gorącej wody przez kaloryfer. Gdy jest za chłodno w stosunku do wybranej nastawy, pozwala mu grzać mocniej. W miarę ogrzewania pokoju ogranicza przepływ. „5” oznacza więc wyższy cel temperaturowy, a nie pięciokrotną moc ani określoną liczbę kilowatów. Tak samo ustawienie dwóch głowic na „3” nie sumuje się do „6” i nie oznacza podwojenia temperatury.

Dobrze pokazuje to instrukcja zestawu Danfoss HOME z głowicą RTW: „3” odpowiada w niej orientacyjnie 20°C, „4” około 24°C, a „5” około 28°C. To przykład konkretnego produktu, ponieważ przypisanie temperatur do cyfr może różnić się między modelami. Jeśli w pokoju jest 17°C, przestawienie głowicy z nastawy odpowiadającej 20°C na znacznie wyższą nie daje automatycznie szybszego nagrzewania. Zawór może już dopuszczać duży przepływ. Wyższa nastawa przede wszystkim pozwoli grzejnikowi dalej dostarczać ciepło także wtedy, gdy wcześniejszy cel zostałby już osiągnięty.

Najważniejsze jest to, ile ciepła potrzebuje pokój

Ogrzewanie musi uzupełniać ciepło uciekające z pomieszczenia. Znaczenie mają między innymi ściany zewnętrzne, okna, wentylacja oraz różnica między temperaturą wewnątrz i na zewnątrz. Przy podobnej pogodzie ten sam salon utrzymywany w tej samej temperaturze ma zbliżone zapotrzebowanie na ciepło, niezależnie od tego, przez ile kaloryferów jest ono dostarczane. Zakręcenie jednego urządzenia nie poprawia izolacji ścian i nie zmniejsza powierzchni okien. Zmienia natomiast dostępną moc ogrzewania oraz miejsca, z których ciepło trafia do pokoju. To właśnie dlatego samo liczenie czynnych grzejników może prowadzić do błędnych wniosków.

Można to pokazać na prostym rachunku. Załóżmy wyłącznie na potrzeby przykładu, że w określonych warunkach salon potrzebuje średnio 1000 W, aby utrzymać wybraną temperaturę. Przez dziesięć godzin oznacza to 10 kWh dostarczonego ciepła. Mogą je zapewnić dwa grzejniki oddające średnio po 500 W albo jeden oddający średnio 1000 W, jeżeli pozwala na to jego moc i instalacja. W obu wariantach suma wynosi 10 kWh. Nie są to odczyty z konkretnego mieszkania, lecz ilustracja tego, dlaczego wyłączenie połowy urządzeń nie oznacza automatycznie zużycia połowy energii.

Ostatni wariant pokazuje pułapkę porównań. Jeżeli po zakręceniu jednego kaloryfera salon zrobi się chłodniejszy, dostarczona ilość ciepła rzeczywiście może spaść. Nie uzyskaliśmy jednak identycznego efektu mniejszym kosztem: zmieniliśmy temperaturę pomieszczenia. W rzeczywistym mieszkaniu dochodzą jeszcze zyski od słońca, ludzi i urządzeń oraz przepływ ciepła między pokojami. Dlatego porównanie ma sens wtedy, gdy sprawdzamy również temperaturę i komfort, a nie tylko to, że jeden kaloryfer przestał grzać. Bez tego łatwo przypisać metodzie oszczędność wynikającą po prostu z chłodniejszego salonu.

Przy kanapie gorąco, przy stole nadal chłodno

Drugi problem dotyczy rozprowadzania ciepła. Kaloryfer ogrzewa pomieszczenie przez promieniowanie oraz ruch ogrzanego powietrza. Gdy korzystamy tylko z jednego punktu grzewczego, warunki w poszczególnych częściach większego salonu mogą bardziej się różnić. Osoba siedząca przy czynnym grzejniku odczuwa ciepło, podczas gdy przy drugim oknie nadal jest nieprzyjemnie. Dalsze podkręcanie pierwszej głowicy może wtedy prowadzić do przegrzewania jednej części pokoju, zanim druga stanie się komfortowa. Właśnie gorsze rozłożenie ciepła Danfoss wskazuje jako skutek wyłączania części grzejników znajdujących się w tym samym pomieszczeniu.

A co z podzielnikami? Jeden zerowy odczyt nie rozstrzyga sprawy

W mieszkaniu z podzielnikami pokusa jest szczególnie silna: skoro jedno urządzenie nie nalicza jednostek, rachunek powinien być niższy. Trzeba jednak uwzględnić także drugi kaloryfer i sposób rozliczenia całego lokalu. Główny Urząd Miar wyjaśnia, że podzielnik kosztów ogrzewania nie jest ciepłomierzem i nie pokazuje zużycia w kWh ani GJ. Jego wskazania służą do podziału kosztów ciepła dostarczonego do budynku. Nie można więc uznać, że zatrzymanie odczytu na jednym urządzeniu oznacza określoną kwotę oszczędności, bez sprawdzenia pozostałych wskazań i zasad rozliczania.

Ista, firma zajmująca się rozliczaniem mediów, wskazuje, że koszt jednostki z podzielnika można ustalić dopiero po wykonaniu rozliczenia uwzględniającego koszty budynku oraz przeliczone wskazania urządzeń. Znaczenie mają także koszty stałe i wspólne, rozdzielane według zasad przyjętych dla nieruchomości. Dlatego dwa pracujące kaloryfery nie oznaczają dwóch osobnych opłat abonamentowych za ogrzewanie, a zakręcenie jednego nie usuwa połowy rachunku. Jeżeli drugie urządzenie przejmie większą część ogrzewania salonu, jego wskazanie może wzrosnąć. Ostateczny wynik zależy od całego rozliczenia, nie od wybranego wyświetlacza.

Dwa czynne grzejniki nie muszą być cały czas gorące

Pozostawienie grzejnika do pracy pod kontrolą termostatu nie oznacza, że będzie stale pobierał maksymalną ilość ciepła. W instrukcji inteligentnych termostatów KALO opisano stopniowe ograniczanie dopływu gorącej wody po zbliżeniu się do zadanej temperatury. Producent wyjaśnia również, że kaloryfer może wtedy być letni albo zimny. Podobną zasadę wykorzystują głowice mechaniczne: reagują na warunki w swoim otoczeniu. Jeśli słońce ogrzeje jedną stronę pokoju, termostat przy znajdującym się tam grzejniku może ograniczyć przepływ wcześniej niż ten po drugiej stronie. Sama różnica temperatur obudów nie dowodzi zatem usterki.

We własnym domu dochodzi jeszcze ustawienie kotła

W domu z własnym źródłem ciepła dostępna powierzchnia grzejników ma dodatkowe znaczenie. Większa powierzchnia oddawania ciepła może pozwolić ogrzać pokój przy niższej temperaturze wody w instalacji. Vaillant wskazuje, że właściwe obniżenie temperatury zasilania sprzyja efektywności ogrzewania, szczególnie w instalacjach z pompą ciepła lub kotłem kondensacyjnym. Nie oznacza to jednak, że samo otwarcie drugiego zaworu automatycznie zmieni pracę kotła i obniży zużycie paliwa. Korzyść wymaga odpowiedniego ustawienia całego układu i zachowania dostatecznego ogrzewania pomieszczeń. W bloku z centralnym zasilaniem lokator zwykle reguluje głowice, a parametry dostarczanej wody ustala obsługa instalacji.

Danfoss zaleca wspólną temperaturę dla obu grzejników

Odpowiedź producenta na tytułowe pytanie jest konkretna. W poradniku dotyczącym oszczędzania energii Danfoss zaleca, aby termostaty wszystkich grzejników w jednym pomieszczeniu ustawiać na ten sam poziom. Wyjaśnia, że wyłączenie jednego z nich przenosi zadanie ogrzewania na pozostałe urządzenia i pogarsza rozłożenie ciepła. Rozsądnym punktem wyjścia jest więc umożliwienie pracy obu kaloryferom przy jednakowej temperaturze docelowej. Oszczędności należy szukać w ograniczaniu niepotrzebnego przegrzewania pokoju, zamiast zakładać, że jeden bardzo gorący kaloryfer musi kosztować mniej niż dwa pracujące spokojniej.

Przy dwóch takich samych głowicach oznacza to zazwyczaj ustawienie tej samej cyfry. Jeśli zamontowano różne modele, warto sprawdzić odpowiadające im temperatury w instrukcjach, ponieważ identyczny numer nie zawsze oznacza identyczną nastawę. Liczy się wspólny cel i efekt w pokoju. W systemach elektronicznych grzejniki można też łączyć w grupę: na przykład Danfoss Ally pozwala zmieniać temperaturę dla wszystkich urządzeń przypisanych do jednego pomieszczenia. Nie trzeba jednak kupować inteligentnych głowic, żeby zacząć od podobnej zasady przy zwykłych pokrętłach i sprawdzić, czy poprawi ona warunki w salonie.

Jak sprawdzić to u siebie bez zgadywania

Najpierw zanotuj, jaka temperatura panuje przy dotychczasowym ustawieniu: jeden grzejnik na „5”, drugi zakręcony. Sprawdź ją tam, gdzie rzeczywiście przebywacie, na przykład przy kanapie i przy stole. Pomiar wykonany tuż nad gorącym kaloryferem nie opisze warunków po przeciwnej stronie salonu. Następnie ustaw na obu głowicach podobną, umiarkowaną temperaturę docelową, zgodną z waszymi potrzebami, i pozwól instalacji oraz pokojowi się ustabilizować. Nie oceniaj rezultatu po kilku minutach: nagrzane lub wychłodzone ściany, wyposażenie i sama woda w grzejnikach potrzebują czasu, aby nowy sposób pracy dał zauważalny efekt.

Jeżeli po zmianie w całym salonie jest przyjemnie, nie podnoś nastawy tylko po to, żeby oba kaloryfery były gorące w dotyku. Gdy robi się za ciepło, obniż cel na obu i ponownie sprawdź temperaturę w użytkowanych miejscach. Energy Saving Trust zaleca szukanie najniższej nastawy, która zapewnia komfort, oraz dopasowywanie ogrzewania do korzystania z pomieszczeń. Ta zasada pozwala ograniczać przegrzewanie bez wybierania jednego kaloryfera do ciągłego grzania na wysokiej nastawie. Porównując zużycie, uwzględniaj pogodę, czas ogrzewania i temperaturę w pokoju: cieplejszy dzień może obniżyć zapotrzebowanie niezależnie od przestawienia pokręteł.

Jeśli mimo wspólnej nastawy jedna część salonu wciąż jest wyraźnie chłodniejsza, zapisz, kiedy to występuje i jak zachowują się oba grzejniki. Przy zgłoszeniu do administracji lub instalatora przyda się informacja, czy problem pojawia się stale, tylko podczas mrozu, czy po zmianie ustawień. Podaj temperaturę w pokoju oraz nastawy głowic, zamiast ograniczać opis do „jeden grzeje słabo”. Pozwoli to sprawdzić, czy chodzi o regulację, dostępny przepływ lub moc ogrzewania. Dalsze podkręcanie jednego kaloryfera na „5” nie zastąpi ustalenia, dlaczego drugi nie pomaga utrzymać oczekiwanych warunków.

Michał Wierzbicki

Redaktor naczelny serwisu. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych na Uniwersytecie Warszawskim z blisko 20-letnim doświadczeniem w mediach. Specjalista ds. strategii informacyjnych i komunikacji kryzysowej. Wieloletni praktyk rynków finansowych. W swoich tekstach łączy warsztat dziennikarski z praktyczną wiedzą o podatkach, inwestowaniu i mechanizmach rynkowych, tłumacząc zawiłości ekonomii na język codzienny.