Mieszkania w blokach nie chcą się schłodzić, bo robisz to źle. Włosi robią to tak i zawsze mają chłód

Polska właśnie przeżyła najgorętszy weekend w historii pomiarów – 40,5 stopnia w Słubicach, 37,5 stopnia w Warszawie. To nie koniec, bo najprawdopodobniej za około dwa tygodnie ciężkie upały wrócą. Jest metoda chłodzenia, która nie kosztuje nic, a potrafi obniżyć temperaturę w mieszkaniu o kilka stopni. Wymaga zrobienia czegoś, co jest sprzeczne z odruchem większości z nas.

Metoda jaskiniowa, czyli zamknij się na cały dzień

W mediach krąży ostatnio termin „metoda jaskiniowa”. Brzmi zabawnie, ale fizyka za nią stojąca jest poważna. Chodzi o to, żeby w ciągu dnia upodobnić mieszkanie do jaskini: ciemne, zamknięte, odcięte od zewnętrznego gorąca. Wszystkie okna szczelnie pozamykane, rolety opuszczone, zasłony zaciągnięte – od samego rana aż do wieczora, bez wyjątków.

Dlaczego to działa? Kiedy na zewnątrz jest 37 stopni, a w mieszkaniu 28, otwarte okno nie wypuszcza ciepła. Wpuszcza gorętsze powietrze z dworu. Do tego nagrzewają się podłogi, ściany i meble, które potem oddają ciepło jeszcze długo po zamknięciu okien. Każda minuta z otwartym oknem w południe cofa efekt nocnego chłodzenia o kilka godzin.

W krajach południowej Europy – we Włoszech, Hiszpanii, Grecji, na Malcie – mieszkańcy stosują tę zasadę od pokoleń. Drewniane okiennice z ruchomymi listewkami (persiane we Włoszech) zamyka się, kiedy słońce zaczyna grzać, i otwiera dopiero wieczorem. Tam nikt nie wietrzy mieszkania w południe. W Polsce ten nawyk dopiero się kształtuje, bo do niedawna temperatury rzadko przekraczały 35 stopni na tyle dni z rzędu, żeby to miało znaczenie.

Nocna wentylacja – tu robi się właściwa robota

Zamknięcie mieszkania na dzień to dopiero połowa metody. Druga połowa, ważniejsza, dzieje się w nocy. W literaturze naukowej funkcjonuje termin night ventilation (nocna wentylacja) – zasada opisana między innymi w podręcznikach amerykańskiego towarzystwa inżynierów ASHRAE i analizowana w czasopiśmie Energy and Buildings. Polega na intensywnym wietrzeniu mieszkania wtedy, gdy temperatura na zewnątrz spada poniżej tej w środku.

Nocne powietrze przepływające przez pomieszczenia odbiera energię cieplną zgromadzoną w masie budynku – w ścianach, stropach, betonowych podłogach. To dlatego bloki z wielkiej płyty, które mają dużo masy betonowej, potrafią utrzymywać chłód przez pół dnia, jeśli zostaną dobrze „naładowane” nocnym powietrzem. Efekt zależy od izolacji budynku, temperatur nocnych i wielkości okien, ale dobrze przeprowadzona nocna wentylacja obniża szczytową temperaturę w mieszkaniu nawet o 3-5 stopni.

Najlepiej działa przeciąg – okna otwarte po dwóch przeciwległych stronach mieszkania, z uchylonymi drzwiami między pokojami. Powietrze wymienia się wtedy kilkakrotnie szybciej niż przez jedno uchylone okno.

Od rana do nocy – co robić godzina po godzinie

Rano, zaraz po przebudzeniu, kiedy powietrze jest jeszcze rześkie – okna na oścież, przeciąg na maksa. To ostatni moment w ciągu doby, kiedy na zewnątrz jest chłodniej niż w środku. Im szybciej wymienisz powietrze, tym dłużej chłód utrzyma się w mieszkaniu.

Około 9-10 rano, gdy słońce zaczyna grzać – zamykasz wszystko. Okna, rolety, zasłony. Na okna od strony południowej i zachodniej warto mieć rolety zewnętrzne, bo zatrzymują promieniowanie zanim w ogóle dotrze do szyby. Jeśli ich nie masz, sprawdzą się jasne, grube zasłony wewnętrzne albo folia NRC (near-infrared rejecting), która odcina promieniowanie podczerwone. Kosztuje kilkadziesiąt złotych na okno i klei się jak folia ochronna na telefon.

W ciągu dnia mieszkanie zostaje zamknięte. Nie otwierasz okien, nawet jeśli jest duszno. To najtrudniejszy moment, bo instynkt krzyczy „otwórz!”. Nie rób tego. Jeśli masz wentylator, ustaw go tak, żeby poruszał powietrze w pomieszczeniu – nie obniży temperatury, ale przyspieszy odparowanie potu z ciała i da subiektywne uczucie chłodu. Przed wentylator możesz postawić miskę z lodem albo zamrożone butelki wody – powiew będzie chłodniejszy, a topniejący lód nawilży suche powietrze.

Wieczorem, kiedy temperatura na zewnątrz zaczyna spadać – otwierasz okna i powtarzasz intensywne wietrzenie. Na noc zostawiasz je uchylone, najlepiej na ograniczkniu, żeby chłód pracował przez cały sen.

Sypialnia to priorytet numer jeden

Łatwiej schłodzić jedno pomieszczenie niż całe mieszkanie. Jeśli masz wybór, skup się na sypialni. Sen w temperaturze powyżej 26 stopni jest płytki i fragmentaryczny – organizm nie regeneruje się tak, jak powinien, a rano wstajesz bardziej zmęczony niż wieczorem.

Zamrożone prześcieradło to patent, który wraca co lato – i działa. Wkładasz bawełniane prześcieradło do zamrażalnika na godzinę przed snem, potem rozkładasz na łóżku. Daje ulgę na mniej więcej 30-40 minut, ale właśnie tyle potrzeba, żeby zasnąć. Chłodny prysznic tuż przed snem uzupełnia efekt. Do tego lekka pościel – bawełna lub len zamiast syntetyku, który nie oddycha.

Co generuje ciepło, a o czym zapominasz

Piekarnik rozgrzany do 200 stopni przez godzinę potrafi podnieść temperaturę w kuchni o 2-3 stopnie. W upał gotuj rano albo wieczorem, a w ciągu dnia jedz na zimno – sałatki, kanapki, owoce. Płyta indukcyjna generuje mniej ciepła niż gazowa, ale nadal lepiej jej nie używać w szczycie gorąca. Suszarka do włosów, żelazko, długo pracujący komputer, telewizor – to wszystko źródła ciepła, które normalnie nie robią różnicy, ale przy 37 stopniach na zewnątrz każdy stopień w górę się liczy.

Tradycyjne żarówki oddają 90 proc. energii jako ciepło. LED-y – kilka procent. Jeśli jeszcze masz stare żarówki, to właśnie jest dobry moment na wymianę, choćby w sypialni i salonie.

Warszawa po rekordzie – gdzie się schłodzić, jeśli mieszkanie nie odpuszcza

Po weekendzie z historycznym rekordem 37,5 stopnia ratusz utrzymuje w mieście 150 Miejsc Chłodu – klimatyzowanych bibliotek, domów kultury i urzędów dzielnicowych we wszystkich 18 dzielnicach. Pełna lista jest na stronie Warszawa 19115. Przy obecnych temperaturach to realna opcja na kilka godzin w ciągu dnia, szczególnie dla seniorów i rodziców z małymi dziećmi, którym upał w nagrzanym mieszkaniu na ostatnim piętrze zagraża zdrowiem.

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca podczas fali upałów sprawdzanie temperatury w mieszkaniu 3 razy dziennie – rano, w południe i po godzinie 18. Jeśli przekracza 32 stopnie i nie spada nocą poniżej 24, to sygnał, że domowe metody mogą nie wystarczać i trzeba szukać chłodniejszego miejsca.

Zapamiętaj jedną zasadę – już od tego będzie chłodniej o kilka stopni

Cała metoda sprowadza się do jednego zdania: wietrz, kiedy na zewnątrz jest chłodniej niż w środku, zasłaniaj, kiedy cieplej. To odwrotność polskiego odruchu „gorąco, otwórzmy okno”, ale po jednym dniu stosowania różnica jest odczuwalna.

Jeśli mieszkasz na ostatnim piętrze albo na poddaszu, metoda jaskiniowa jest jeszcze ważniejsza, bo takie lokale nagrzewają się najszybciej. Dobre zaciemnienie od samego rana robi tam więcej niż wentylator pracujący na pełnych obrotach.

Jedno ostrzeżenie na koniec: jeśli zostawiasz okna otwarte na noc, pilnuj bezpieczeństwa. Przy małych dzieciach, zwierzętach domowych i niskich parapetach otwarte okno bez ogranicznika to realne zagrożenie. Lepiej uchylić na blokadzie niż otworzyć na oścież bez nadzoru.