Milion Polaków dostanie więcej bez składania wniosku. ZUS sam przelicza od stycznia 2027

Około miliona wdów i wdowców w Polsce pobiera rentę wdowią – świadczenie, które od ubiegłego roku pozwala łączyć własną emeryturę ze świadczeniem po zmarłym małżonku. Od 1 stycznia 2027 roku zasady tego łączenia zmienią się na korzyść beneficjentów: udział drugiego świadczenia wzrośnie z 15 do 25 procent. Dla osoby z łącznym świadczeniem powyżej 5000 zł brutto miesięcznie oznacza to nawet 400 zł więcej co miesiąc – automatycznie, bez jednej wizyty w urzędzie, bez żadnego wniosku.

Jak działa renta wdowia – przypomnienie dla 1 mln uprawnionych

Renta wdowia, która weszła w życie w marcu 2025 roku, rozwiązała problem, z którym przez dekady zmagały się osoby owdowiałe: po śmierci małżonka traciły świadczenie po nim pobierane i dostawały wyłącznie własną emeryturę lub rentę – często znacznie niższą. Nowy mechanizm pozwala na jednoczesne pobieranie dwóch świadczeń, przy czym jedno wypłacane jest w pełnej wysokości, a drugie – w części.

Dziś uprawnieni wybierają jeden z dwóch wariantów. Pierwszy: 100 proc. renty rodzinnej po zmarłym małżonku plus 15 proc. własnego świadczenia. Drugi: 100 proc. własnej emerytury lub renty plus 15 proc. renty rodzinnej. Wybór wariantu zależy od tego, które świadczenie jest wyższe – ZUS pozwala wybrać konfigurację korzystniejszą dla wnioskodawcy. Łączna kwota nie może jednak przekroczyć trzykrotności minimalnej emerytury, czyli aktualnie 5 935,47 zł brutto. Osoby, których suma dwóch świadczeń przekracza ten limit, otrzymują kwotę ograniczoną do pułapu.

Pod koniec lutego 2026 roku z renty rodzinnej po zmarłym małżonku korzystało około miliona osób. To właśnie ta grupa skorzysta bezpośrednio na zapowiadanej zmianie.

Od stycznia 2027: 15 procent zamienia się w 25 procent

Rząd zdecydował, że obecna stawka 15 proc. dla drugiego świadczenia była etapem przejściowym, nie docelowym. Od 1 stycznia 2027 roku udział drugiego świadczenia wzrośnie do 25 procent. Zmiana wynika z harmonogramu stopniowego podnoszenia świadczenia zapisanego w ustawie o rencie wdowiej – po pierwszym roku jej obowiązywania następuje kolejny krok w górę.

Przekłada się to na konkretne kwoty. Na podstawie wyliczeń opublikowanych przez „Fakt” wzrost świadczenia będzie zależał od łącznej wysokości pobieranych kwot:

Osoba z łącznym świadczeniem 2300 zł brutto miesięcznie będzie otrzymywać 2494 zł – wzrost o blisko 200 zł. Przy świadczeniu 2837 zł nowa kwota wyniesie 3062 zł, czyli o 225 zł więcej. Przy 3700 zł łącznie wypłata urośnie do 4000 zł – wzrost o 300 zł miesięcznie. Przy świadczeniu sięgającym 5100 zł brutto zmiana przyniesie wzrost o około 400 zł miesięcznie – do poziomu bliskiego ustawowemu pułapowi.

W skali roku 400 zł miesięcznie to 4800 zł brutto ekstra – kwota, która dla osoby żyjącej z jednego świadczenia ma realne znaczenie budżetowe.

ZUS przelicza automatycznie – nic nie trzeba robić

Największą praktyczną zaletą nadchodzącej zmiany jest to, czego nie trzeba robić. ZUS dokona przeliczenia wszystkich świadczeń z urzędu – bez wniosków, bez wizyt w oddziale, bez konieczności dostarczania jakichkolwiek dokumentów. Wyższe kwoty pojawią się na kontach beneficjentów w standardowych terminach wypłat świadczeń, poczynając od pierwszej wypłaty w 2027 roku.

Automatyczne przeliczenie obejmie wszystkich, którzy w momencie wejścia zmiany w życie będą już uprawnieni do renty wdowiej. Osoby, które dopiero po 1 stycznia 2027 roku złożą wniosek o rentę wdowią, od razu otrzymają świadczenie na nowych zasadach – z 25 procentami zamiast 15.

Warto przy tym pamiętać, że pułap trzykrotności minimalnej emerytury pozostaje w mocy. Osoby, których łączne świadczenie i tak przekraczałoby 5935,47 zł, nie odczują zmiany – ich wypłata pozostanie na poziomie limitu. Zmiana realnie dotknie tych, których suma obu świadczeń mieści się poniżej tego progu.

Kto jeszcze nie złożył wniosku – uwaga na zasadę wyboru

Renta wdowia nie jest przyznawana automatycznie – wymaga jednorazowego złożenia wniosku. Dotyczy to osób, które straciły małżonka, same pobierają emeryturę lub rentę i spełniają warunek pozostawania w małżeństwie przez co najmniej 5 lat w dniu śmierci współmałżonka. Wniosek składa się w ZUS osobiście, elektronicznie przez PUE ZUS lub przez pełnomocnika.

Ważna zasada przy składaniu wniosku: wyboru wariantu wypłaty – własne świadczenie plus 25 proc. renty rodzinnej lub renta rodzinna plus 25 proc. własnego świadczenia – dokonuje się raz i można go zmienić tylko raz w roku, w terminie do 30 listopada, ze skutkiem na kolejny rok. Oznacza to, że warto przed złożeniem wniosku porównać oba warianty na konkretnych kwotach, nie wybierać pochopnie. ZUS udostępnia kalkulator świadczeń na stronie zus.pl, który pozwala sprawdzić, która konfiguracja da wyższe miesięczne wpływy.

Co to oznacza dla Ciebie – i dla Twoich bliskich

Jeśli jesteś wdową lub wdowcem i pobierasz już rentę wdowią – od stycznia 2027 roku na Twoim koncie pojawi się wyższa kwota bez żadnego działania z Twojej strony. Warto jednak sprawdzić teraz, czy wybrany przez Ciebie wariant wypłaty wciąż jest optymalny przy nowych stawkach. To, co było korzystniejsze przy 15 procentach drugiego świadczenia, niekoniecznie musi takim pozostawać przy 25 procentach – szczególnie jeśli oba świadczenia mają zbliżoną wysokość. Zmiana wariantu jest możliwa do 30 listopada każdego roku ze skutkiem na rok następny.

Jeśli straciłeś lub straciłaś małżonka, a jeszcze nie złożyłeś wniosku o rentę wdowią – sprawdź, czy spełniasz warunki. Świadczenie nie jest przyznawane z urzędu i nie działa wstecz – każdy miesiąc bez złożonego wniosku to miesiąc wypłaty, którego nie można odzyskać. Wniosek możesz złożyć przez aplikację mZUS lub na platformie PUE ZUS bez wychodzenia z domu.

Jeśli masz w rodzinie rodzica lub bliską osobę w żałobie po współmałżonku, która samodzielnie nie radzi sobie z formalnościami – warto sprawdzić za nią, czy wniosek o rentę wdowią został złożony. Wielu uprawnionych wciąż nie korzysta ze świadczenia, bo nie wie o jego istnieniu albo zniechęciło się do formalności. Przy kwocie rzędu kilkuset złotych miesięcznie przez wiele lat to realna różnica w jakości życia.