Miliony seniorów i miliardowe deficyty! Co czeka fundusz emerytalny w nadchodzących dekadach?

Specyfika raportu i horyzont czasowy

Ocena kondycji finansowej, od której zależy spokój milionów obywateli, opiera się na cyklicznych badaniach. W strukturach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych funkcjonują cztery piony: oprócz emerytalnego są to fundusze rentowy, wypadkowy oraz chorobowy. Jednak to właśnie dla sektora emerytalnego co trzy lata tworzy się dalekosiężne analizy dochodów oraz kosztów. Opracowanie przygotowane pod koniec 2025 roku rzuca światło na sytuację systemu w perspektywie obejmującej najbliższe kilkadziesiąt lat – aż do 2080 roku.

Wielka fala starzenia. Ilu seniorów przybędzie w systemie?

Zestawienia statystyczne jednoznacznie wskazują, że struktura demograficzna kraju przejdzie poważną transformację. Liczba beneficjentów pobierających świadczenia będzie systematycznie rosła przez najbliższe trzy dekady. O ile w 2030 roku system będzie obsługiwał 7,9 mln osób, o tyle trzydzieści lat później – w 2060 roku – nastąpi szczyt obciążenia, a liczba ta osiągnie 10,6 mln. Dopiero w kolejnych dziesięcioleciach tendencja ta ulegnie odwróceniu, skutkując spadkiem do poziomu 9,7 mln na koniec objętego prognozą okresu.

Prognozowana liczba emerytów (stan na koniec roku):

• 2030 r. — 7,9 mln
• 2040 r. — 8,9 mln
• 2050 r. — 10,2 mln
• 2060 r. — 10,6 mln
• 2070 r. — 10,0 mln
• 2080 r. — 9,7 mln

Miliardowe niedobory, ale gospodarka wytrzyma

Analitycy przygotowali kalkulacje w trzech scenariuszach: optymistycznym, pesymistycznym oraz pośrednim. Ten ostatni traktowany jest jako punkt odniesienia o największym prawdopodobieństwie realizacji. Niezależnie od ścieżki rozwoju, stałym elementem przyszłości będzie konieczność dotowania systemu pieniędzmi pochodzącymi z innych źródeł niż same składki pracownicze. Nie zmienia to faktu, że wypłata pieniędzy dla seniorów ma pełną gwarancję państwową.

Patrząc na czyste kwoty (w przeliczeniu na siłę nabywczą z 2024 roku), roczna dziura budżetowa w funduszu emerytalnym wzrośnie z 98,3 mld zł w 2026 roku do poziomu 136,1 mld zł w 2080 roku. Eksperci zwracają jednak uwagę na kluczowy wskaźnik, jakim jest relacja deficytu do produktu krajowego brutto. Z tej perspektywy sytuacja nie pogarsza się drastycznie: w 2026 roku minus na koncie wyniesie -2,5 proc. PKB, a w 2080 roku stopnieje do -2,1 proc. PKB.

Saldo roczne funduszu emerytalnego w proc. PKB:

• 2030 r. — -2,6 proc.
• 2040 r. — -2,5 proc.
• 2050 r. — -3,1 proc.
• 2060 r. — -2,8 proc.
• 2070 r. — -1,9 proc.
• 2080 r. — -2,1 proc.

Rosnąca samodzielność systemu

Paradoksalnie, mimo wzrostu nominalnych kwot deficytu, długoterminowa prognoza przynosi dobre wieści w kwestii tzw. wydolności funduszu. Wskaźnik ten odzwierciedla, w jakim stopniu bieżące wpłaty od osób pracujących pokrywają bieżące zobowiązania wobec seniorów. W scenariuszu pośrednim efektywność ta ma wzrosnąć z poziomu 71,1 proc. notowanego w 2026 roku do 75,6 proc. w 2080 roku. Pokazuje to, że mechanizm ubezpieczeniowy będzie w stanie samodzielnie udźwignąć większą część generowanych kosztów.