Nawrocki odebrał Zełenskiemu Order Orła Białego. To drugie takie zdarzenie w ponad 300-letniej historii

Prezydent Karol Nawrocki ogłosił dziś, 19 czerwca 2026 roku, decyzję o odebraniu Wołodymyrowi Zełenskiemu Orderu Orła Białego – najwyższego odznaczenia państwowego Rzeczypospolitej Polskiej. Bezpośrednią przyczyną jest zgoda prezydenta Ukrainy na nazwanie jednej z jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy imieniem „Bohaterów UPA”. W ponad 300-letniej historii odznaczenia był to do tej pory tylko jeden precedens. Co ta decyzja oznacza dla relacji polsko-ukraińskich?

Dlaczego Nawrocki podjął tę decyzję i jak ją uzasadnił

Prezydent Karol Nawrocki opublikował specjalne wystąpienie wideo w mediach społecznościowych. W nagraniu wyjaśnił, że powodem decyzji jest zgoda prezydenta Ukrainy na nadanie jednej z jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy nazwy „Bohaterów UPA”. Nawrocki poinformował, że podjął decyzję po konsultacji z Kapitułą Orderu Orła Białego.

„Prezydent Rzeczypospolitej jest wielkim mistrzem Orderu Orła Białego i ma obowiązek stać na straży honoru, tego najwyższego odznaczenia państwowego. Dlatego wobec zgody prezydenta Wołodymyra Zełenskiego na nadanie jednej z jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy nazwy Bohaterów UPA po konsultacji z Kapitułą podjąłem decyzję o odebraniu Orderu Orła Białego prezydentowi Ukrainy” – powiedział Nawrocki.

Prezydent jednocześnie zastrzegł, że jego decyzja „nie jest przeciwko narodowi ukraińskiemu” i „nie oznacza zmiany strategicznego kierunku polskiej polityki bezpieczeństwa”. Podkreślił, że Rosja pozostaje agresorem, a Polska nie zmienia swojego wsparcia dla walczącej Ukrainy. Dodał jednak, że „są granice, których w relacjach polsko-ukraińskich przekraczać nie wolno” i wyraził sprzeciw wobec służby polskich wyszkolonych żołnierzy ukraińskich „pod sztandarem UPA”.

Kiedy i dlaczego Zełenski otrzymał Order Orła Białego

Wołodymyr Zełenski otrzymał Order Orła Białego w kwietniu 2023 roku. Odznaczenia dokonał ówczesny prezydent Andrzej Duda „w uznaniu znamienitych zasług w pogłębianiu przyjaznych i wszechstronnych stosunków między Polską a Ukrainą, za rozwijanie współpracy na rzecz demokracji, pokoju i bezpieczeństwa w Europie oraz niezłomność w obronie niezbywalnych praw człowieka”.

Order Orła Białego to najstarszy order państwowy w Polsce – ustanowiony w 1705 roku przez króla Augusta II. W Kapitule Orderu, oprócz prezydenta Nawrockiego jako wielkiego mistrza, zasiadają: kanclerz Kapituły prof. Michał Kleiber, Zofia Romaszewska, Adam Bujak, Wojciech Roszkowski i Bronisław Wildstein.

Tylko jeden precedens w ponad 300-letniej historii

Odebranie Orderu Orła Białego to wydarzenie bez precedensu w historii najnowszej Polski. Do tej pory nastąpiło to tylko raz – Wincenty Witos utracił odznaczenie w konsekwencji wyroku sądowego w tzw. procesie brzeskim, w którym sądzono przeciwników autokratycznych rządów sanacji. Po klęsce wrześniowej 1939 roku, gdy czołowi przedstawiciele sanacji opuścili Polskę, Witos – który pozostał w okupowanym kraju – odzyskał order na mocy dekretu prezydenta RP na uchodźstwie Władysława Raczkiewicza.

Przepisy przewidują możliwość odebrania orderu na wniosek kapituły lub z inicjatywy własnej prezydenta po zasięgnięciu opinii kapituły – w przypadku stwierdzenia, że „nadanie orderu nastąpiło w wyniku wprowadzenia w błąd albo odznaczony dopuścił się czynu, wskutek którego stał się niegodny orderu lub odznaczenia”.

Kontekst historyczny: UPA i stosunki polsko-ukraińskie

Ukraińska Powstańcza Armia (UPA) była ukraińską organizacją wojskową działającą w czasie II wojny światowej, odpowiedzialną za zbrodnie na polskiej ludności cywilnej na Kresach Wschodnich, określane przez polskich historyków jako rzeź wołyńska. Szacunki polskich historyków mówią o dziesiątkach tysięcy ofiar cywilnych. Ocena historyczna UPA jest jednym z najtrudniejszych punktów w relacjach polsko-ukraińskich od lat 90. – zarówno w Polsce, jak i na Ukrainie temat ten wywołuje głębokie podziały i różne interpretacje.

Nawrocki w swoim wystąpieniu porównał UPA i AK, podkreślając różnicę w rozkazach dotyczących ludności cywilnej. Zaznaczył też, że ewentualna integracja Ukrainy z Unią Europejską wymaga jego zdaniem „uczciwego zmierzenia się z trudnymi kartami własnej historii”.

Co to oznacza dla relacji Polski z Ukrainą i dla Warszawy?

• Decyzja ma charakter symboliczny, nie zmienia wsparcia wojskowego – Nawrocki wyraźnie zastrzegł, że Polska nie zmienia polityki bezpieczeństwa ani wsparcia dla Ukrainy walczącej z Rosją.
• W Warszawie mieszka ponad 300 tysięcy Ukraińców – stolica skupia największą ukraińską diasporę w Polsce. Decyzja prezydenta może mieć wpływ na nastroje społeczne w mieście i wzajemne relacje między Polakami a ukraińskimi mieszkańcami stolicy.
• Reakcja strony ukraińskiej nie jest jeszcze znana – w momencie publikacji tego artykułu oficjalne stanowisko Kijowa ani Kancelarii Prezydenta Ukrainy nie zostało opublikowane.
• Sprawa będzie miała ciąg dalszy w Sejmie i w mediach – decyzja prezydenta Nawrockiego z pewnością wywoła debatę polityczną w Polsce. Warto śledzić stanowiska rządu i Ministerstwa Spraw Zagranicznych, które do tej pory nie odniosło się publicznie do decyzji.