Od 2024/2025 to wymóg, by nie płacić. Co jeśli zapomnisz wyłączyć przed wizytą w banku?

Od momentu pełnego wdrożenia systemu zastrzegania numeru PESEL, życie finansowe Polaków uległo drastycznej zmianie. To, co miało być tarczą przeciwko złodziejom tożsamości, dla wielu zapominalskich stało się barierą nie do przebycia w codziennych sprawach. W 2026 roku zasada jest prosta: „czerwone światło” w systemie mObywatel oznacza, że dla banku, notariusza czy operatora komórkowego po prostu nie istniejesz jako klient. Jak sprawnie zarządzać swoim statusem, by nie odejść z kwitkiem od okienka?

Rejestr Zastrzeżeń Numerów PESEL to rewolucja, która przeniosła odpowiedzialność za wyłudzenia kredytów z obywatela na instytucje finansowe. Do niedawna, jeśli złodziej wziął kredyt na Twój skradziony dowód, to Ty musiałeś udowadniać w sądzie, że to nie Twój podpis. Dziś zasada się odwróciła: jeśli bank udzieli pożyczki osobie, która ma zastrzeżony PESEL, to bank ponosi stratę i nie może żądać od Ciebie ani grosza. To wspaniałe rozwiązanie, ale ma swoje skutki uboczne.

Kiedy „zastrzeżony PESEL” zablokuje Ci życie?

Wielu Polaków zastrzegło PESEL w aplikacji mObywatel i… o tym zapomniało. Tymczasem od 2025 i 2026 roku lista czynności, których nie załatwisz z aktywną blokadą, jest długa i dotyczy kluczowych sfer życia:

1. Wypłata dużej gotówki w banku: Jeśli idziesz do oddziału wypłacić kwotę przekraczającą trzykrotność minimalnego wynagrodzenia (w 2026 r. to spora suma), kasjer ma obowiązek sprawdzić Twój status. Jeśli PESEL jest zastrzeżony – pieniędzy nie dostaniesz, a blokada wypłaty obowiązuje przez 12 godzin (nawet jeśli odblokujesz PESEL przy okienku!). To zabezpieczenie przed metodą „na wnuczka”, ale też pułapka dla tych, którzy potrzebują gotówki „na już”.
2. Wizyta u notariusza: Sprzedaż mieszkania, darowizna, testament? Notariusz musi zweryfikować PESEL. Zastrzeżony numer uniemożliwia dokonanie czynności notarialnej. Jeśli zapomnisz go odblokować przed wizytą, stracisz termin i pieniądze za czas rejenta.
3. Operatorzy komórkowi (duplikat karty SIM): Wyrobienie duplikatu karty SIM to klasyczna metoda hakerów na przejęcie dostępu do kont bankowych (SIM swapping). Dlatego operator nie wyda nowej karty, jeśli PESEL jest zastrzeżony.
4. Kredyty i zakupy na raty: To oczywiste, ale warto przypomnieć. Nawet kupując pralkę na „raty 0%” w markecie, system odrzuci wniosek w ułamku sekundy, jeśli masz aktywną blokadę.

Jak zarządzać statusem? System „Włącz/Wyłącz”

Kluczem do sprawnego funkcjonowania w tej rzeczywistości jest płynne korzystanie z aplikacji mObywatel lub serwisu internetowego obywatel.gov.pl. Zmiana statusu dzieje się w czasie rzeczywistym.

Scenariusz idealny: Idziesz do banku po kredyt. Stoisz w kolejce, wyciągasz telefon, wchodzisz w mObywatela i klikasz „Cofnij zastrzeżenie”. Załatwiasz sprawę, podpisujesz umowę, wychodzisz z banku i… natychmiast klikasz „Zastrzeż PESEL” ponownie. Cała operacja jest darmowa i można ją powtarzać nieskończoną ilość razy.

Problemem jest jednak czas karencji przy wypłatach gotówkowych. W tym jednym przypadku ustawodawca wprowadził 12-godzinne opóźnienie po cofnięciu zastrzeżenia, by chronić seniorów manipulowanych przez oszustów. Jeśli więc planujesz wypłatę gotówki na zakup samochodu – musisz odblokować PESEL dzień wcześniej!

Co jeśli nie korzystasz ze smartfona?

Dla osób wykluczonych cyfrowo (np. seniorów bez mObywatela) system jest mniej przyjazny. Zastrzeżenie i jego cofnięcie można zrealizować osobiście w dowolnym urzędzie gminy. Wymaga to jednak fizycznej wizyty w godzinach pracy urzędu. Dlatego w 2026 roku coraz częściej to dzieci lub wnuki pomagają seniorom zarządzać tym statusem, co jest bezpieczniejsze niż pozostawienie numeru niezastrzeżonym.

Co to oznacza dla Ciebie?

Zastrzeżenie numeru PESEL to najskuteczniejsza darmowa polisa ubezpieczeniowa, jaką możesz mieć. Jednak wymaga ona zmiany nawyków:

• Domyślny stan: Zastrzeżony. Twój PESEL powinien być zablokowany przez 99% czasu. Odblokowujesz go tylko na te 15-30 minut, kiedy faktycznie coś załatwiasz.
• Planuj z wyprzedzeniem: Przed każdą wizytą w banku czy u notariusza zadaj sobie pytanie: „Czy odblokowałem PESEL?”. Unikniesz stresu i odsyłania z kwitkiem.
• Uważaj na „okienka”: W momencie, gdy cofasz zastrzeżenie, jesteś teoretycznie bezbronny. Dlatego rób to bezpośrednio przed transakcją i blokuj natychmiast po niej. Nie zostawiaj odblokowanego numeru „na weekend”, bo „w poniedziałek i tak idę do banku”.
• Ochrona przed wyciekami: W dobie masowych wycieków danych z laboratoriów medycznych czy sklepów internetowych, zastrzeżony PESEL sprawia, że skradzione dane są dla przestępców bezużyteczne w sektorze finansowym. To daje ogromny komfort psychiczny.