Przepisy już działają. Banki masowo sprawdzają PESEL i daty. 2,5 miliarda złotych zamrożonych na kontach

To nie jest zapowiedź ani projekt – to prawo, które już obowiązuje od końca listopada 2025 roku. Sejm uchwalił nowelizację Prawa bankowego 25 lipca 2025 roku, prezydent Karol Nawrocki podpisał ją, a ustawa weszła w życie 28 listopada 2025 roku (Dz.U. 2025 poz. 1191). Od tego momentu bank ma już nie prawo, a obowiązek sprawdzić właściciela w rejestrze PESEL.

2,5 miliarda złotych zamrożonych na kontach od lat

Ministerstwo Finansów oszacowało, że na polskich rachunkach bankowych zalega obecnie ok. 2,5 miliarda złotych należących do osób, które już nie żyją. Pieniądze te przez lata pozostają poza zasięgiem rodzin, bo spadkobiercy często nie wiedzą, w którym banku bliscy trzymali oszczędności – a banki, bez odpowiednich narzędzi prawnych, nie mogły same weryfikować statusu właścicieli. Od lipca 2025 roku działa co prawda Centralna Informacja o Rachunkach Bankowych, za pośrednictwem której spadkobiercy mogą pytać o konta zmarłych – ale system działa wyłącznie na wniosek i wymaga zebrania dokumentów. Według danych Krajowej Izby Rozliczeniowej miesięcznie wpływa 700-800 takich zapytań. To wciąż kropla w morzu potrzeb.

Co konkretnie zmienia nowa ustawa – i co zmieniała już wcześniej

Tu warto wprowadzić ważne rozróżnienie, którego w publicznym przekazie często brakuje. Obowiązek weryfikacji nieaktywnych rachunków w rejestrze PESEL nie jest zupełną nowością – banki miały go już od prawie 10 lat. Po 5 latach braku jakiejkolwiek dyspozycji ze strony właściciela rachunku instytucja musiała zapytać PESEL, czy klient żyje. Problem polegał jednak na tym, że dostępna była wyłącznie odpowiedź zero-jedynkowa: tak lub nie. Bez daty.

Tymczasem Prawo bankowe wiąże szereg skutków prawnych właśnie z datą śmierci, a nie z datą, gdy bank się o niej dowiedział. Nowelizacja z 25 lipca 2025 roku (ustawa o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2025 poz. 1191) wypełnia tę lukę. Zgodnie z dodanym przepisem bank, który stwierdzi zgon właściciela, może teraz zapytać rejestr PESEL o dokładną datę śmierci albo datę znalezienia zwłok. To pozwala precyzyjnie ustalić moment, od którego umowa rachunku bankowego uległa rozwiązaniu – i sprawnie przeprowadzić całą procedurę spadkową.

Przepisy dotyczą wszystkich banków, banków spółdzielczych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (SKOK). Ustawa objęła też dodatkowy przypadek: jeśli lokata terminowa wygasła, a właściciel nie złożył dyspozycji wypłaty – bank ma 3 miesiące od dnia wygaśnięcia umowy na weryfikację w PESEL, czy posiadacz żyje.

Kiedy bank NIE musi weryfikować – ważny wyjątek

Przepisy przewidują jeden istotny wyjątek. Jeśli właściciel ma w danym banku więcej niż jeden rachunek, 5-letni termin liczony jest od ostatniej dyspozycji dotyczącej wszystkich kont łącznie – nie każdego z osobna. Innymi słowy: jeśli rzadko logujesz się do konta oszczędnościowego, ale regularnie używasz rachunku bieżącego w tym samym banku, to konto oszczędnościowe nie zostanie uznane za uśpione. Wyjątek ten chroni przed przypadkowym zamykaniem kont osób, które aktywnie korzystają z innych produktów tej samej instytucji.

Jak przebiegał proces legislacyjny

Projekt przygotowało Ministerstwo Finansów jako część tzw. pakietu deregulacyjnego. Rada Ministrów przyjęła go w czerwcu 2025 roku. Sejm uchwalił nowelizację 25 lipca 2025 roku – za głosowało 260 posłów, przeciw było 175, 1 wstrzymał się od głosu. Senat przyjął ustawę bez poprawek. Prezydent Karol Nawrocki ją podpisał. Ustawa została ogłoszona w Dzienniku Ustaw 28 sierpnia 2025 roku i – zgodnie z art. 6 ustawy – weszła w życie po upływie 3 miesięcy od ogłoszenia, czyli 28 listopada 2025 roku. Przepisy obowiązują zatem już od ponad 4 miesięcy.

Co to oznacza dla Ciebie? Sprawdź swoje konta i powiedz o nich rodzinie

Jeśli regularnie logujesz się do bankowości elektronicznej, wykonujesz przelewy lub wypłacasz gotówkę, nie masz się czym martwić. Procedura dotyczy wyłącznie rachunków, na których przez 5 pełnych lat nie odbyła się żadna dyspozycja – ani przelew, ani logowanie, ani nawet sprawdzenie salda. Warto jednak wykonać kilka prostych kroków: raz w roku zaloguj się do każdego posiadanego konta i wykonaj choćby symboliczną operację. Jeśli masz rachunki w kilku bankach i rzadko z niektórych korzystasz, rozważ ich konsolidację. Najważniejsze – powiedz bliskim, w których bankach trzymasz oszczędności. Żadna ustawa nie zastąpi tej rozmowy. Gdyby coś Ci się przydarzyło, rodzina bez tej wiedzy musiałaby samodzielnie pytać przez Centralną Informację o Rachunkach – system działa, ale wymaga inicjatywy ze strony spadkobiercy. Nowe przepisy odwracają ten mechanizm i sprawiają, że bank sam zainicjuje procedurę – ale dopiero po 5 latach braku aktywności, nie wcześniej.