Rządowa przesyłka może zostać powieszona na drzwiach. Nie wykonasz? Trafisz do więzienia

W razie ogłoszenia mobilizacji list z wezwaniem do wojska może dotrzeć o północy – i nie trzeba go osobiście odebrać, żeby był ważny. Ministerstwo Obrony Narodowej opublikowało w Dzienniku Ustaw nowe rozporządzenie regulujące doręczanie kart powołania, zastępując przepisy sprzed ponad 20 lat. Za uchylanie się od powołania grożą kary więzienia.

Stare przepisy miały ponad 20 lat. Nowe obowiązują od 31 stycznia 2025

Dotychczasowe zasady doręczania kart powołania do służby wojskowej w razie mobilizacji i w czasie wojny regulowało rozporządzenie ministrów spraw wewnętrznych i administracji, obrony narodowej oraz infrastruktury z 5 lipca 2002 roku. Utraciło ono moc 24 października 2023 roku. MON przez ponad rok pracowało nad nowym dokumentem – i opublikowało go 30 stycznia 2025 roku w Dzienniku Ustaw (Dz.U. 2025 poz. 127). Rozporządzenie wydano na podstawie art. 533 ust. 6 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2024 r. poz. 248 ze zm.).

Resort uzasadnił zmianę pogorszoną sytuacją bezpieczeństwa w Europie i koniecznością dostosowania procedur do współczesnych realiów. Nowe przepisy są znacznie bardziej szczegółowe – opisują nie tylko kto i jak doręcza kartę, ale też trasy kurierów, systemy łączności, plany awaryjne i zasady rozliczania kosztów. Dla zwykłego obywatela najważniejsze są jednak dwie rzeczy: kto może zapukać do drzwi z wezwaniem i co grozi za zignorowanie go.

Urzędnicy gminy zamienią się w kurierów

Zgodnie z nowym rozporządzeniem karty powołania wystawiają szefowie wojskowych centrów rekrutacji właściwych ze względu na miejsce stałego pobytu lub pobytu czasowego trwającego ponad 3 miesiące osoby powołanej. Następnie trafiają do wójtów, burmistrzów lub prezydentów miast, którzy są odpowiedzialni za ich doręczenie za potwierdzeniem odbioru. Samorządy mogą jednak zlecić to zadanie jednostkom wojskowym, pracownikom Poczty Polskiej lub policji.

Nowością jest szczegółowo opisana tzw. akcja kurierska – zorganizowany system błyskawicznego dostarczania wezwań. Na funkcję kurierów w pierwszej kolejności przeznaczani są pracownicy urzędów gmin i miast. Akcją kurierską kieruje wójt, burmistrz lub prezydent miasta albo upoważniony przez nich pracownik. Każdy kurier działa na podstawie imiennego upoważnienia i porusza się po z góry wyznaczonych trasach – opisanych szczegółowo w planie, który samorządy muszą aktualizować co najmniej raz w roku.

Jeśli adresata nie ma w domu, kurier nie zostawia klasycznego awizo – zamiast tego umieszcza informację o próbie doręczenia w skrzynce pocztowej, na drzwiach mieszkania lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję. To zmiana jakościowa względem starych przepisów, które w ogóle nie regulowały takich sytuacji. Informacja zawiera dane kontaktowe organu prowadzącego akcję lub szefa wojskowego centrum rekrutacji i zobowiązuje adresata do niezwłocznego kontaktu.

Poczta Polska w trybie mobilizacyjnym: karta ważniejsza niż paczki

Rozporządzenie szczegółowo określa rolę Poczty Polskiej na wypadek mobilizacji. Na wniosek Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji poczta wyznacza konkretne urzędy pocztowe, przez które przepływają karty powołania. Tempo doręczeń jest ściśle określone: karty przyjęte do godziny 8:00 muszą dotrzeć do adresata jeszcze tego samego dnia do godziny 15:00. Te przyjęte po godzinie 8:00 – najpóźniej do godziny 24:00. W razie potrzeby doręczenia odbywają się nocą.

Karty powołania mają bezwzględny priorytet przed wszystkimi innymi przesyłkami – listami, paczkami, przesyłkami zagranicznymi. Nie ma możliwości zostawienia awizo i oczekiwania na kolejny dzień. Dokument musi zostać doręczony osobiście lub zgodnie z opisanymi procedurami zastępczymi. Koszty całej operacji – zarówno akcji kurierskiej, jak i doręczeń pocztowych – pokrywane są z budżetu państwa.

Nowy wzór karty zawiera ostrzeżenie wprost

Od stycznia 2024 roku obowiązuje nowy wzór karty powołania do wojska w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Dokument składa się z dwóch części – jedna trafia do osoby powołanej, druga do szefa wojskowego centrum rekrutacji. Poza danymi o terminie i miejscu stawiennictwa karta zawiera wprost informację o konsekwencjach prawnych za niezastosowanie się do wezwania.

Termin stawiennictwa podawany jest w dniach mobilizacji. Przykładowo zapis „drugiego dnia mobilizacji do godziny 12:00” oznacza, że osoba musi stawić się w drugim dniu liczonym od pierwszego dnia mobilizacji wskazanego na karcie. Dokument wskazuje konkretną jednostkę wojskową lub punkt zborny.

Trzy lata więzienia za niezgłoszenie się – ale przepisy znają wyjątki

Konsekwencje prawne za uchylanie się od powołania w czasie mobilizacji lub wojny reguluje ustawa o obronie Ojczyzny z 11 marca 2022 roku. Osoba, która nie zgłosi się do służby w wyznaczonym czasie i miejscu, może zostać ukarana pozbawieniem wolności nie krótszym niż 3 lata. Za stałe i umyślne uchylanie się od powołania grozi kara więzienia od 5 lat wzwyż.

Wbrew temu, co niekiedy sugerują popularne opracowania, przepisy znają jednak sytuacje wyjątkowe. Zarówno ustawa, jak i rozporządzenie wyraźnie przewidują tryb postępowania dla osób, które nie mogą stawić się w terminie z uzasadnionych przyczyn. Osoba powołana jest wówczas zobowiązana niezwłocznie powiadomić dowódcę jednostki wojskowej o powodach niestawienia się i zgłosić się w oznaczonym miejscu natychmiast po ustaniu przeszkody. Kluczowe jest działanie proaktywne – bierna nieobecność bez kontaktu z jednostką jest traktowana jako uchylanie się.

Plakaty i obwieszczenia w każdej gminie

Nowe przepisy regulują też publiczne ogłaszanie mobilizacji. Minister Obrony Narodowej wydaje obwieszczenie o zarządzeniu przez Prezydenta RP mobilizacji powszechnej – jego wzór jest załącznikiem do rozporządzenia. Następnie szefowie wojskowych centrów rekrutacji przekazują pakiety z obwieszczeniami samorządom.

Wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast – w uzgodnieniu z szefami WCR – przygotowują plan rozplakatowania obwieszczeń na swoim terenie, określając liczbę plakatów i miejsca ich rozmieszczenia. W dokumencie znajdą się wykaz osób zobowiązanych do stawienia się, miejsca i terminy zgłoszenia oraz informacja o karach za zignorowanie wezwania. Lokalny samorząd jest też odpowiedzialny za koordynację całego procesu doręczania kart na swoim terenie i zapewnienie odpowiedniej liczby kurierów.

Co powinieneś wiedzieć na wypadek mobilizacji

• Sprawdź adres zameldowania – karta powołania trafi pod adres pobytu stałego lub czasowego (powyżej 3 miesięcy). Jeśli mieszkasz gdzie indziej niż jesteś zameldowany, możesz nie otrzymać karty na czas. Warto zadbać o aktualność danych w urzędzie.
• Nie ignoruj informacji pozostawionej na drzwiach lub w skrzynce – brak karty w rękach nie oznacza, że doręczenie nie nastąpiło. Rozporządzenie wprost przewiduje taką procedurę zastępczą. Po otrzymaniu zawiadomienia o próbie doręczenia należy niezwłocznie skontaktować się z organem wskazanym w piśmie.
• Jeśli nie możesz stawić się w terminie – natychmiast powiadom dowódcę jednostki wskazanej w karcie. Bierne czekanie, nawet z uzasadnionych powodów, może zostać zakwalifikowane jako uchylanie się i skutkować wszczęciem postępowania karnego. Kontakt musi nastąpić niezwłocznie po zaistnieniu przeszkody, a stawiennictwo – bezpośrednio po jej ustaniu.
• Karta powołania może dotrzeć w nocy – przepisy nie ograniczają doręczeń do godzin dziennych. W sytuacji nagłej mobilizacji kurierzy i listonosze mają prawo dostarczać dokumenty przez całą dobę.