Skarbówka i banki prześwietlają konta Polaków jak nigdy dotąd

Wydaje Ci się, że Twoje konto bankowe to Twoja prywatna sprawa? Nic bardziej mylnego. Bankowe systemy bezpieczeństwa, wspierane przez sztuczną inteligencję, analizują każdy Twój ruch. Wystarczy jeden niefortunny tytuł przelewu, by zablokować środki, a Ciebie wezwać na dywanik do Urzędu Skarbowego. Przekonał się o tym przedsiębiorca, któremu zablokowano 50 tys. zł z powodu słowa „koncert”. Sprawdź, jakich słów unikać jak ognia i kiedy bank musi donieść na Ciebie do służb.

Algorytm nie ma poczucia humoru. Historia przelewu za „koncert”

Historia jednego z przedsiębiorców z branży eventowej powinna być przestrogą dla wszystkich. Mężczyzna otrzymał przelew na kwotę 50 000 zł z lakonicznym tytułem „za koncert”. Mimo że transakcja była w pełni legalna i związana z prowadzoną działalnością, bankowy system AML (Anti-Money Laundering – przeciwdziałanie praniu pieniędzy) oflagował ją jako podejrzaną.

Dlaczego? Brakowało konkretów: numeru faktury, daty wydarzenia, nazwy umowy. Dla algorytmu „koncert” brzmiał jak kod mogący ukrywać pranie brudnych pieniędzy lub finansowanie nielegalnej działalności. Skutek? Blokada środków, zgłoszenie do Generalnego Inspektoratu Informacji Finansowej (GIIF), a następnie kontrola skarbowa. Właściciel konta musiał osobiście stawić się w urzędzie i tygodniami tłumaczyć się z legalnie zarobionych pieniędzy, przedstawiając stosy dokumentów.

Wielki Brat patrzy. Kiedy bank zgłasza przelew?

Od 2022 roku organy skarbowe mają szersze uprawnienia do wglądu w konta bankowe bez wiedzy właściciela (w ramach postępowań przygotowawczych). Jednak to banki są pierwszą linią frontu.
Zgodnie z prawem, automatycznemu zgłoszeniu do GIIF podlegają wszystkie transakcje powyżej równowartości 15 000 euro (ok. 65 000 zł).

Ale uwaga! Kwota to nie wszystko. Systemy AI analizują również:

• Częstotliwość: Wiele małych przelewów w krótkim czasie (tzw. smurfing – dzielenie dużej kwoty na mniejsze, by uniknąć limitu 15 tys. euro).
• Nietypowe wzorce: Nagle na konto osoby bezrobotnej wpływają duże sumy lub emerytka wykonuje przelewy na zagraniczne giełdy kryptowalut.
• Tytuły przelewów: To tutaj najczęściej wpadają „żartownisie”.

Słownik zakazanych słów. Tego nigdy nie wpisuj

Wpisanie w tytule przelewu dla znajomego „za narkotyki”, „haracz”, „na bombę” czy „za ukrycie zwłok” to proszenie się o kłopoty. Nawet jeśli to tylko głupi żart przy oddawaniu 20 zł za pizzę, bank ma obowiązek potraktować to poważnie. Może to skutkować blokadą konta i zawiadomieniem prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa lub finansowania terroryzmu.

Podejrzane są również tytuły sugerujące unikanie opodatkowania lub pracę na czarno:
* „bez faktury”,
* „pod stołem”,
* „na czarno”,
* „prezent” (przy dużych kwotach między niespokrewnionymi osobami).

Darowizny w rodzinie. Jak nie stracić zwolnienia z podatku?

W 2025 roku obowiązują nowe, wyższe limity kwot wolnych od podatku (36 120 zł dla I grupy podatkowej). Najbliższa rodzina (tzw. grupa zerowa: małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo) może przekazywać sobie nielimitowane kwoty bez podatku, ale pod dwoma żelaznymi warunkami:
1. Zgłoszenie darowizny do Urzędu Skarbowego (druk SD-Z2) w ciągu 6 miesięcy (jeśli kwota przekracza 36 120 zł).
2. Przelew na konto z odpowiednim tytułem.

To kluczowe. Jeśli przelewasz córce 100 tys. zł na mieszkanie, nie wpisuj „na waciki” czy „dla kotka”. Tytuł musi być precyzyjny: „Darowizna dla córki Marii Nowak od ojca Jana Kowalskiego”. Tylko taki opis, wraz z dowodem przelewu, jest niepodważalnym dowodem dla fiskusa. Błąd w tytule lub przekazanie gotówki „z ręki do ręki” (bez wpłaty na konto) może skutkować utratą zwolnienia i koniecznością zapłaty podatku.

Kara za niewiedzę. 75% podatku karnego

Jeśli Urząd Skarbowy dopatrzy się nieprawidłowości (np. Twoje wydatki drastycznie przewyższają dochody, a na koncie pojawiają się dziwne przelewy „od znajomych”), może wezwać Cię do ujawnienia źródeł przychodów. Jeśli nie będziesz w stanie udokumentować legalności środków (np. umową darowizny, pożyczki), fiskus nałoży sankcyjny podatek w wysokości 75% od nieujawnionych dochodów.

---

Podstawa prawna

1. Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1124):
– Art. 35: Obowiązek instytucji obowiązanych (banków) do stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, w tym bieżącego monitorowania stosunków gospodarczych klienta.
– Art. 72: Obowiązek raportowania do GIIF transakcji powyżej 15 000 euro.
– Art. 74: Obowiązek zawiadomienia GIIF o okolicznościach mogących wskazywać na podejrzenie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu (niezależnie od kwoty).

2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2383):
– Art. 182e: Uprawnienia Szefa KAS do żądania od banków informacji o rachunkach bankowych w związku z prowadzonym postępowaniem przygotowawczym lub kontrolą celno-skarbową.

3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1774):
– Art. 4a: Zwolnienie dla najbliższej rodziny (grupa zerowa) pod warunkiem zgłoszenia i udokumentowania przelewem.
– Art. 9: Kwoty wolne od podatku dla poszczególnych grup podatkowych (znowelizowane w 2023 r.).