Surowe zakazy w kolejnych województwach. Od 1 stycznia posypią się mandaty. Sprawdź, czy jesteś na „czarnej liście”

Mamy 3 stycznia 2026 roku. Zima w pełni, a temperatury za oknem zachęcają do podkręcenia ogrzewania lub rozpalenia nastrojowego ognia w salonowym kominku. Jednak zanim sięgniesz po zapałki, zatrzymaj się na chwilę. Wraz z nadejściem nowego roku, w kilku kluczowych regionach Polski wygasły okresy przejściowe uchwał antysmogowych. To, co jeszcze w grudniu było tolerowane, dziś jest wykroczeniem. Straże Gminne i Miejskie ruszyły w teren, wyposażone nie tylko w bloczki mandatowe, ale i drony analizujące dym. Czy wiesz, że Twój stary piec lub rekreacyjny kominek właśnie stał się nielegalny?

Walka o czyste powietrze w Polsce weszła w 2026 roku w decydującą, i dla wielu bolesną, fazę. Skończył się czas pouczeń i kampanii edukacyjnych. Samorządy, naciskane przez unijne trybunały i lokalnych aktywistów, mówią „sprawdzam”. Przepisy, które wdrażano latami, właśnie się zmaterializowały w postaci bezwzględnych zakazów. Dotyczą one nie tylko niesławnych „kopciuchów” (kotłów pozaklasowych), ale coraz częściej uderzają w użytkowników kominków, kóz oraz pieców starszych generacji (klasy 3 i 4), które nie spełniają wyśrubowanych norm Ekoprojektu.

Dla wielu właścicieli domów, którzy przegapili terminy wymiany źródeł ciepła, styczeń może oznaczać konfrontację z urzędnikiem i konieczność zapłaty wysokiej grzywny. Co gorsza, w 2026 roku system CEEB (Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków) działa już jak precyzyjna mapa dla kontrolerów – doskonale wiedzą, do których drzwi zapukać. Gdzie przepisy są najsurowsze i jak sprawdzić, czy ogrzewasz dom legalnie?

Śląsk, Małopolska, Mazowsze – tutaj żarty się skończyły

Mapa drogowa uchwał antysmogowych jest skomplikowana, ale rok 2026 to graniczna data dla kilku gęsto zaludnionych obszarów. Jeśli mieszkasz w województwie śląskim, małopolskim, mazowieckim czy wielkopolskim, musisz mieć się na baczności.

W wielu z tych regionów od 1 stycznia 2026 roku obowiązuje całkowity zakaz użytkowania kotłów na paliwa stałe, które nie spełniają co najmniej wymogów klasy 5 lub normy Ecodesign (Ekoprojekt). Piece klasy 3 i 4, które jeszcze niedawno uchodziły za „w miarę nowoczesne”, w świetle prawa stały się odpadem, którego nie wolno używać.

Szczególnie trudna sytuacja dotyczy mieszkańców tzw. „obwarzanków” dużych miast (np. gmin wokół Warszawy czy Krakowa). Tam zakazy są często bardziej restrykcyjne niż w głębi województwa. Używanie węgla kamiennego w niektórych gminach zostało całkowicie wyeliminowane na rzecz gazu, pomp ciepła lub pelletu najwyższej jakości.

Kominki rekreacyjne na cenzurowanym. Koniec z „nastrojem” bez filtra

Największe zaskoczenie w styczniu 2026 roku przeżywają posiadacze kominków, którzy używają ich okazjonalnie – dla klimatu, w weekendy lub święta. Wielu z nich wychodziło z założenia: „skoro mam gaz do ogrzewania, a w kominku palę raz w miesiącu, to mnie przepisy nie dotyczą”. Nic bardziej mylnego.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami w większości województw objętych uchwałami antysmogowymi, od 2026 roku każdy, absolutnie każdy kominek (nawet ten używany raz w roku) musi spełniać wymogi Ekoprojektu. Co to oznacza w praktyce?

• Sprawność cieplna i emisja pyłów: Nowoczesne wkłady kominkowe mają te parametry na odpowiednim poziomie.
• Stare kominki otwarte i starsze wkłady: Są nielegalne, chyba że… zostaną doposażone.

Jeśli masz stary kominek, masz dwa wyjścia (poza jego zamurowaniem): wymienić wkład na nowy (kosztowne i wiąże się z remontem salonu) lub zamontować certyfikowany elektrofiltr, który ograniczy emisję pyłów do poziomu wymaganego przez Ekoprojekt. W 2026 roku kontrolerzy sprawdzają dokumentację techniczną urządzenia. Brak papierów potwierdzających zgodność z normą to prosta droga do mandatu.

Dni smogowe – kiedy zakaz jest totalny?

W 2026 roku coraz powszechniejszym narzędziem walki ze smogiem są tzw. zakazy czasowe. W dni, kiedy stężenie pyłów PM10 i PM2.5 przekracza stany alarmowe, gminy ogłaszają (poprzez aplikacje RSO i lokalne media) całkowity zakaz palenia w kominkach rekreacyjnych, nawet tych spełniających normy Ekoprojektu!

Zasada jest prosta: jeśli kominek nie jest jedynym źródłem ciepła w domu (czyli masz np. piec gazowy lub pompę ciepła), w dni smogowe nie wolno Ci go rozpalać. Strażnicy miejscy w takie dni patrolują osiedla domków jednorodzinnych, wypatrując dymu z kominów, które teoretycznie nie powinny dymić.

Wilgotność drewna – pułapka, o której zapominamy

Nawet jeśli masz supernowoczesny piec 5. klasy lub kominek z certyfikatem Ekoprojektu, wciąż możesz dostać mandat. Za co? Za paliwo. W 2026 roku przepisy precyzyjnie określają, co można wrzucić do paleniska.

Drewno opałowe musi mieć wilgotność poniżej 20%. Palenie mokrym, niesezonowanym drewnem jest traktowane na równi z paleniem śmieciami. Powoduje ono gigantyczną emisję toksycznych substancji i smolistego dymu. Kontrolerzy wyposażeni są w wilgotnościomierze do drewna. Badanie trwa 5 sekund – przyłożenie elektrod do szczapy drewna leżącej przy kominku lub wyjętej z paleniska. Wynik 25% lub 30%? Mandat. W 2026 roku tłumaczenie „kupiłem takie wczoraj” nie działa. Obowiązkiem użytkownika jest sezonowanie drewna (minimum 2 lata) lub kupowanie go z certyfikatem suszenia.

Drony nad dachami. Technologia przeciwko trucicielom

Czy kontroler musi wejść do domu, żeby stwierdzić naruszenie? W 2026 roku już nie zawsze. Polskie gminy masowo zainwestowały w drony antysmogowe. Urządzenie podlatuje nad komin, zasysa próbkę dymu i w czasie rzeczywistym analizuje jej skład chemiczny.

Jeśli sensory wykryją związki świadczące o spalaniu plastiku, płyt meblowych (formaldehydy), czy wilgotnego drewna, patrol naziemny dostaje sygnał do interwencji. Taki dowód z drona jest trudny do podważenia. Co więcej, system CEEB pozwala urzędnikowi sprawdzić online, co zadeklarowałeś. Jeśli z komina leci dym węglowy, a w deklaracji masz pompę ciepła – kontrola jest pewna jak w banku.

Kary finansowe – 500 czy 5000 złotych?

Stawki kar w 2026 roku są dotkliwe.

• Mandat karny: Strażnik miejski lub policjant może na miejscu wystawić mandat w wysokości do 500 zł (lub 1000 zł przy zbiegu wykroczeń). Przyjęcie mandatu kończy sprawę, ale nakłada obowiązek natychmiastowego zaprzestania naruszenia (wygaszenia pieca).
• Wniosek do sądu: Jeśli odmówisz przyjęcia mandatu lub naruszenie jest rażące (np. recydywa, spalanie niebezpiecznych odpadów), sprawa trafia do sądu. Tam grzywna może wynieść nawet 5000 złotych.

Warto pamiętać, że ukaranie mandatem nie legalizuje pieca. Masz obowiązek go wymienić. Jeśli przy kolejnej kontroli piec nadal stoi – dostajesz kolejny mandat. W skrajnych przypadkach (uporczywe uchylanie się) gmina może wystąpić o wykonanie zastępcze lub inne środki prawne.

Czy są jeszcze dotacje w 2026 roku?

Na pocieszenie – program „Czyste Powietrze” oraz lokalne programy wymiany kopciuchów wciąż działają, choć na zmienionych zasadach. W 2026 roku priorytetem jest nie tylko wymiana źródła ciepła, ale przede wszystkim termomodernizacja. Dotacje na same piece gazowe zostały drastycznie ograniczone (zgodnie z polityką UE odchodzenia od paliw kopalnych), ale wciąż można uzyskać duże wsparcie na pompy ciepła, magazyny energii i ocieplenie domu.

Dla osób najuboższych funkcjonuje program „Czyste Powietrze Plus” z prefinansowaniem – czyli pieniądze dostajesz na konto przed rozpoczęciem remontu, co pozwala uniknąć brania drogich kredytów.

Co to oznacza dla Ciebie?

Zanim rozpalisz w piecu w ten styczniowy wieczór, wykonaj szybki audyt swojej kotłowni i salonu. Oto co musisz zrobić, by uniknąć kłopotów:

• Sprawdź tabliczkę znamionową: Zajrzyj na tył lub bok swojego pieca/wkładu kominkowego. Szukaj informacji o klasie (musi być 5.) lub certyfikatu Ecodesign. Jeśli ich nie ma – jesteś w grupie ryzyka.
• Zweryfikuj przepisy lokalne: Wejdź na stronę swojej gminy i wpisz „uchwała antysmogowa [nazwa województwa]”. Sprawdź, czy od 1 stycznia 2026 roku nie wszedł w życie zakaz dla Twojego typu urządzenia.
• Zbadaj wilgotność drewna: Kup prosty wilgotnościomierz w markecie budowlanym (koszt ok. 50-100 zł). Jeśli Twoje drewno ma powyżej 20% wilgotności, nie pal nim! Dokup brykiet drzewny dobrej jakości, a mokre drewno zostaw na przyszły rok.
• Zaktualizuj CEEB: Jeśli wymieniłeś piec w zeszłym roku, a nie zgłosiłeś tego w CEEB – zrób to natychmiast. Niezgodność stanu faktycznego z bazą danych to proszenie się o kontrolę.
• Rozważ montaż filtra: Jeśli masz piękny, zabudowany kominek, którego nie chcesz kuć, sprawdź opcję montażu elektrofiltra na kominie. To kosztuje, ale pozwala zalegalizować starsze urządzenie.

Zima 2026 to czas, kiedy ciepło domowego ogniska musi iść w parze z odpowiedzialnością prawną. Ekologiczna policja nie śpi, a dym z komina jest wizytówką, którą widzą wszyscy.