Urzędy czeka paraliż? Rekordowa liczba Polaków musi wymienić dokument. Porażające dane na 2026 rok

Nadchodzi administracyjne tsunami, jakiego polski system identyfikacji jeszcze nie widział. W nadchodzącym roku ważność straci rekordowa liczba dowodów osobistych. Mowa o blisko 3,7 miliona dokumentów. Dla wielu Polaków oznacza to nie tylko konieczność wizyty w urzędzie, ale też ryzyko zablokowania konta w banku czy problemów z wyjazdem na wakacje, jeśli przegapią kluczową datę.

Wymiana dowodu osobistego to czynność, którą większość z nas wykonuje raz na 10 lat, często o niej zapominając. Tymczasem rok 2026 będzie pod tym względem wyjątkowy. Skumulowanie terminów ważności dokumentów sprawi, że referaty spraw obywatelskich w gminach mogą przeżyć prawdziwe oblężenie. Eksperci ostrzegają: zostawianie tej sprawy na ostatnią chwilę to najgorszy możliwy pomysł.

Rekord, jakiego jeszcze nie było. Liczby nie kłamią

Skala wyzwania, przed którym staną urzędnicy i obywatele, jest bezprecedensowa. Dziennik „Fakt” dotarł do szczegółowych danych Ministerstwa Cyfryzacji, które rzucają światło na to zjawisko. W 2026 roku termin ważności upływa dla dokładnie 3 mln 662 tys. dowodów osobistych.

Aby zrozumieć skalę tego „peaku”, warto spojrzeć na dane z lat poprzednich, które przytacza gazeta:

• W 2024 roku wymianę dokumentu musiało przeprowadzić 3 mln 326 tys. osób.
• W 2025 roku liczba ta wynosiła 3 mln 341 tys. osób.

Wzrost o ponad 300 tysięcy wniosków w skali roku to ogromne obciążenie logistyczne. Oznacza to tysiące dodatkowych wizyt w każdym urzędzie gminy w Polsce. Jeśli dodamy do tego osoby, które zgubią dokument, zmienią nazwisko po ślubie lub będą wyrabiać dowód po raz pierwszy (18-latkowie), kolejki mogą stać się codziennością, a czas oczekiwania na plastikowy blankiet – choć ustawowo wynosi 30 dni – w skrajnych przypadkach może się wydłużyć.

Dlaczego akurat 2026 rok?

Tak duża liczba kończących się dokumentów nie jest dziełem przypadku. Wynika ona z cyklu wydawniczego z przeszłości. Dowody osobiste wydawane osobom dorosłym są ważne przez 10 lat. Oznacza to, że w 2026 roku ważność tracą dokumenty wydane w 2016 roku. Był to czas, kiedy Polacy masowo wymieniali stare, „książeczkowe” dowody lub ich pierwsze plastikowe wersje, a także okres wzmożonej aktywności wyjazdowej, co motywowało do aktualizacji dokumentów podróży.

Nieważny dowód to nie tylko mandat. To paraliż życia

Wielu obywateli bagatelizuje datę widniejącą na rewersie plastikowej karty. To błąd, który w 2026 roku może kosztować mnóstwo nerwów. Nieważny dowód osobisty to w świetle prawa brak dokumentu tożsamości. Choć teoretycznie mandat za posługiwanie się nieważnym dokumentem (lub brak jego wymiany) może wynieść nawet 5000 zł (choć w praktyce są to rzadsze i niższe kary), to prawdziwe problemy leżą gdzie indziej.

Banki zablokują dostęp do pieniędzy?
To najbardziej dotkliwy skutek zaniedbania. Banki w Polsce mają obowiązek stosować procedury „Know Your Customer” (Poznaj Swojego Klienta) oraz przepisy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy (AML). Jeśli w systemie bankowym Twój dowód widnieje jako przeterminowany, bank może – i coraz częściej to robi – ograniczyć funkcjonalność Twojego konta lub całkowicie zablokować do niego dostęp do momentu zaktualizowania danych. Wyobraź sobie sytuację, w której stoisz przy kasie w sklepie, a terminal odrzuca transakcję, bo Twój dowód stracił ważność tydzień temu. W 2026 roku, przy tak dużej fali wymian, bankowe systemy będą rozgrzane do czerwoności.

Problemy na lotnisku i poczcie
Planujesz wakacje w strefie Schengen? Nieważny dowód oznacza, że nigdzie nie polecisz. Straż Graniczna nie wpuści Cię na pokład samolotu. Podobnie na poczcie – nie odbierzesz listu poleconego ani paczki wymagającej weryfikacji tożsamości.

Aplikacja mObywatel nie zawsze Cię uratuje

W dobie cyfryzacji wielu Polaków polega wyłącznie na aplikacji mObywatel i znajdującym się w niej mDowodzie. To świetne rozwiązanie, które w Polsce jest respektowane na równi z plastikiem w urzędach, przychodniach czy na poczcie. Jednak ma ono swoje „ale”, o którym w ferworze cyfrowej rewolucji zapominamy.

mDowód nie jest dokumentem podróży. Nie przekroczysz z nim granicy, nawet wewnątrz Unii Europejskiej. Jeśli Twój plastikowy dowód straci ważność, a Ty będziesz chciał wyjechać na weekend do Berlina czy Pragi, aplikacja w telefonie nie wystarczy. Ponadto, aby aktywować mObywatela na nowym telefonie, często potrzebny jest ważny fizyczny dokument (lub profil zaufany, który też wymaga weryfikacji). Fizyczny plastik wciąż jest „matką” naszej cyfrowej tożsamości.

Jak uniknąć problemów? Strategia na 2026 rok

Wniosek o nowy dowód osobisty można złożyć na dwa sposoby: w urzędzie lub przez internet. Ta druga opcja wydaje się wygodniejsza, ale i tak wymaga jednej wizyty w urzędzie w celu odbioru dokumentu i złożenia odcisków palców (dla nowych dowodów z warstwą biometryczną). Wniosek o dowód jest bezpłatny.

Największą pułapką, na którą zwracają uwagę urzędnicy, jest zdjęcie. Fotografia do dowodu musi być aktualna (zrobiona nie wcześniej niż 6 miesięcy przed złożeniem wniosku) i spełniać rygorystyczne wymogi biometryczne. „Selfie” zrobione telefonem na tle ściany w przedpokoju w 99% przypadków zostanie odrzucone przez system, co tylko wydłuży procedurę. Warto skorzystać z usług profesjonalnego fotografa.

Kiedy złożyć wniosek? Najlepiej 30-45 dni przed upływem terminu ważności obecnego dokumentu. Czekanie do ostatniego dnia w roku rekordowych wymian to proszenie się o kłopoty.

Co to oznacza dla Ciebie?

Informacje te są sygnałem ostrzegawczym, którego nie wolno zignorować. Aby rok 2026 nie stał się dla Ciebie rokiem urzędowej udręki, wykonaj te proste kroki:

• Sprawdź datę już teraz: Wyciągnij dowód z portfela (lub otwórz aplikację mObywatel) i sprawdź datę ważności. Jeśli przypada ona na 2026 rok, wpisz przypomnienie w kalendarzu na miesiąc przed tym terminem.
• Nie czekaj na urodziny: Wiele osób myśli, że dowód wymienia się w okolicach urodzin. To mit. Termin ważności liczy się od daty wydania.
• Zaktualizuj dane w banku: Gdy tylko odbierzesz nowy dokument, natychmiast zgłoś to w swoim banku. Większość instytucji pozwala to zrobić przez aplikację mobilną, bez konieczności wizyty w oddziale. Unikniesz w ten sposób blokady środków.
• Umów wizytę online: Jeśli Twój urząd gminy oferuje system internetowej rezerwacji kolejki, skorzystaj z niego. W 2026 roku wejście „z ulicy” i pobranie numerka może oznaczać wielogodzinne oczekiwanie.

Pamiętaj: w starciu z machiną urzędniczą wygrywa ten, kto działa z wyprzedzeniem. Rekordowa liczba wniosków w 2026 roku to fakt, a Ty masz jeszcze czas, by nie stać się ofiarą tego statystycznego piku.