W zachodniej Europie już się zaczyna. Druga fala upałów zaleje Polskę 40 stopniami?

Warszawski rekord pobity. W stolicy było 37 stopni. 38 w Lublinie Rzeszowie. Słubice? Rekord rekordów. Stacja IMGW pokazuje 40,5 stopnia Celsjusza, co jest najwyższym wynikiem od 102 lat. To może nie być koniec. Nad Europę Zachodnią nadciąga kolejna fala upałów – z temperaturami do 43 stopni w Portugalii i Hiszpanii. Czy dotrze do Polski? Na to jeszcze za wcześnie, ale jeśli tak, gorące powietrze pojawi się u nas około 13 lipca. 

Rekord padł w czerwcu, a to nawet nie jest najcieplejszy miesiąc

Rzeczniczka IMGW Agnieszka Prasek podkreśliła, że fale upałów, które jeszcze niedawno traktowano jako zjawiska „raz na pokolenie”, stają się niemal coroczną normą. To stwierdzenie brzmi może nieco abstrakcyjnie, dopóki nie spojrzy się na dane: klimatologicznie najcieplejszy okres lata w Polsce przypada na początek sierpnia, kiedy temperatury maksymalne są średnio o 2-3 stopnie wyższe niż na przełomie czerwca i lipca. Innymi słowy – gdyby warunki atmosferyczne z minionego weekendu powtórzyły się w szczycie sezonu, termometry mogłyby wskazać nawet 43 stopnie.

Naukowcy z portalu Nauka o Klimacie zwracają uwagę, że ta różnica odpowiada mniej więcej skali ocieplenia klimatu latem na przestrzeni ostatniego półwiecza. Temperatury przekraczające 30 stopni w czerwcu, które w latach 60. i 70. występowały 2-4 razy rzadziej niż dziś, teraz są czymś normalnym. Granica 40 stopni w czerwcu to natomiast zjawisko bez precedensu w historii powojennych pomiarów.

Europa liczy tragedie, Polska liczy odwołane pociągi

Światowa Organizacja Zdrowia poinformowała w niedzielę, że od 21 czerwca w Europie odnotowano ponad 1300 nadmiarowych zgonów związanych z upałami. Sama Francja zaraportowała około 1000 dodatkowych zgonów w ciągu zaledwie kilku dni. Szef WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus napisał wprost, że europejskie domy, szkoły i miejsca pracy nie zostały zbudowane z myślą o takich temperaturach.

Rekordy padały też u sąsiadów. Niemcy biły krajowe rekordy 3 dni z rzędu – najnowszy to 41,7 stopnia ze stacji w Coschen we wschodniej Brandenburgii, tuż przy granicy z Polską. Czechy zarejestrowały 41,1 stopnia w Doksanach na północ od Pragi.

W Polsce upał uderzył w infrastrukturę kolejową z siłą, jakiej nikt się nie spodziewał. W poniedziałek do godziny 19:30 odwołano 258 pociągów. PKP Intercity skreśliło z rozkładu 21 składów. Pociągi towarowe profilaktycznie zatrzymano w godzinach 13-19, żeby nie deformować infrastruktury. Na trasie między Modlinem a Legionowem awaria sieci trakcyjnej uwięziła 3 pociągi na prawie 3 godziny – strażacy ewakuowali około 380 pasażerów, częściowo w pełnym słońcu. PKP Intercity wydłużyło możliwość bezpłatnego zwrotu biletów do 2 lipca.

Warszawa pobiła własny rekord i uruchomiła plan awaryjny

Stolica też ma swój rekord. W niedzielę 28 czerwca termometry w centrum Warszawy wskazały 37,5 stopnia – to najwyższa temperatura w historii pomiarów dla tego miasta. Poprzedni rekord, 37 stopni, pochodził z 8 sierpnia 2013 roku. Lokalnie mogło być nawet cieplej. Mazowiecki Urząd Wojewódzki ostrzegł tego dnia przed niebezpiecznymi przekroczeniami poziomu ozonu w powietrzu.

Ratusz uruchomił pełen zestaw działań kryzysowych. Od 24 czerwca w najbardziej uczęszczanych miejscach Śródmieścia działają kurtyny wodne – na placu Zamkowym, Krakowskim Przedmieściu przy pomniku Kopernika, na placu Trzech Krzyży, placu Konstytucji, placu Defilad i na Nowym Świecie przy Smolnej. Po praskiej stronie zraszacz stoi przy bazylice na ulicy Floriańskiej. MPWiK wystawiło beczkowozy z darmową wodą pitną czynne w godzinach 10-18, a w weekend ich liczba wzrosła do 7 stałych plus 12 dodatkowych przy imprezach plenerowych.

Miasto przygotowało też 150 Miejsc Chłodu – klimatyzowanych bibliotek, domów kultury i urzędów dzielnicowych rozłożonych we wszystkich 18 dzielnicach, gdzie można po prostu wejść, usiąść i ochłonąć. Część z nich działa też w weekendy. Straż Miejska przypomina, że zostawienie dziecka lub zwierzęcia w rozgrzanym samochodzie to zagrożenie życia – w takiej sytuacji nalezy dzwonić pod numer 986 lub 112.

Zachód Polski dostał nawałnice, ale wschód dalej się gotuje

Upał nie był jedynym problemem minionego weekendu. Nad zachodnią i północno-zachodnią Polskę wkroczył front atmosferyczny, który zderzył się z masą gorącego powietrza. Efektem były superkomórki burzowe. W województwach lubuskim i wielkopolskim nawałnice zrywały dachy, łamały drzewa i niszczyły zaparkowane samochody – szczególnie dotkliwie w Skrzatuszu i Strzelcach Krajeńskich.

We wtorek 30 czerwca IMGW utrzymuje ostrzeżenia 2 stopnia przed burzami dla 7 województw, z prognozowanymi opadami do 45 mm, porywami wiatru do 100 km/h i gradem. Jednocześnie alerty 2 i 3 stopnia przed upałami obowiązują w 11 regionach, a RCB rozsyła SMS-y z ostrzeżeniami o zagrożeniu czadem – bo upał zwiększa ryzyko zatrucia tlenkiem węgla u osób używających piecyków i kuchenek gazowych w słabo wentylowanych mieszkaniach.

Kolejna fala w lipcu? Modele mówią, że tak, ale z zastrzeżeniem

Na razie gorąco odpuszcza – od środy temperatury mają zacząć spadać, a przewoźnicy kolejowi liczą na powrót do normalnego ruchu, czyli około 6,5 tysiąca pociągów dziennie. Ale prognozy na kolejne tygodnie nie napawają optymizmem.

Model ECMWF na poniedziałek 6 lipca przewiduje temperatury sięgające 43 stopni dla Portugalii i Hiszpanii oraz 36-38 stopni dla południowej Francji i Włoch. To byłaby druga poważna fala upałów w Europie w niecały miesiąc, po ekstremalnych temperaturach z czerwca. Jeśli gorące powietrze przesunie się na wschód, Polska odczuje to około 13 lipca – i wtedy termometry mogą znowu zbliżyć się do 40 stopni. Na razie to jednak prognoza, nie pewność. 10-dniowe modele na tym dystansie mają spore marginesy błędu.

Co to oznacza dla Ciebie? Upał nie odpuszcza – przygotuj się na lipiec

Obecna fala gorąca słabnie, ale to co wydarzyło się w weekend pokazało, że 40-stopniowe upały w Polsce to już nie teoria, tylko fakt. Najbliższe tygodnie mogą przynieść powtórkę. Kilka rzeczy, o które warto zadbać:

Sprawdź, czy w Twojej dzielnicy działa Miejsce Chłodu – pełna lista jest na stronie Warszawa 19115 i w serwisie mapowym ratusza. To prawdziwa baza, nie hasło marketingowe: 150 klimatyzowanych lokalizacji, w których możesz po prostu się schłodzić.

Jeśli planujesz podróż pociągiem w najbliższych dniach, sprawdź listę odwołanych składów na Portalu Pasażera PKP PLK. Bilety kupione do 29 czerwca na przejazdy do 30 czerwca można zwrócić bezpłatnie. Na 11 dworcach, w tym na Warszawie Zachodniej, Centralnej i Wschodniej, do 1 lipca dyżurują informatorzy mobilni PKP Intercity.

Nie zostawiaj dzieci ani zwierząt w zamkniętych samochodach – nawet na 5 minut, nawet w cieniu. Przy 37 stopniach na zewnątrz wnętrze auta w ciągu kwadransa osiąga ponad 60 stopni. W sytuacji zagrożenia dzwoń pod 986 (Straż Miejska) lub 112.

W najbliższych dniach RCB może wysyłać kolejne alerty – tym razem dotyczące zagrożenia pożarowego lasów. Na części terenów Mazowsza obowiązuje już najwyższy stopień zagrożenia, więc jakiekolwiek rozpalanie ognia w lesie i jego okolicy jest zabronione.