Warszawa już dziś ma surowy zakaz, jakiego nie ma reszta Mazowsza. Masz go w domu i może być już nielegalny

Unijne wymogi ekoprojektu i lokalne uchwały antysmogowe systematycznie wygaszają stare urządzenia – ale tempo tego procesu zależy nie tylko od klasy urządzenia, ale też od konkretnego adresu. Warszawa wprowadziła całkowity zakaz wcześniej niż otaczające ją powiaty – różnica w terminach sięga ponad 4 lat. Niektórzy Warszawiacy mogą nawet nie wiedzieć, że ich urządzenie jest, krótko mówiąc, nielegalne i mogą zapłacić karę.

Co naprawdę zmieniają przepisy unijne i lokalne uchwały?

Od 2015 roku w całej Unii Europejskiej obowiązują wymogi ekoprojektu, określające minimalne normy emisji i efektywności dla kotłów na paliwa stałe. W Polsce to jednak sejmiki wojewódzkie, poprzez uchwały antysmogowe, ustalają konkretne terminy wycofania starszych urządzeń. Na Mazowszu obowiązuje uchwała nr 162/17 z 24 października 2017 roku, znowelizowana 26 kwietnia 2022 roku (uchwała nr 59/22). Zgodnie z nią kotły bezklasowe oraz klasy 1 i 2 trzeba było wymienić już do 31 grudnia 2022 roku – ten termin dawno minął. Na kotły klasy 3 i 4 mieszkańcy całego Mazowsza mają czas do 31 grudnia 2027 roku. Kotły klasy 5, zainstalowane przed 11 listopada 2017 roku, można użytkować do końca ich żywotności – bez sztywnej daty wycofania.

Warszawa już dziś ma zakaz, jakiego nie ma reszta Mazowsza

Tu pojawia się różnica, o której wielu mieszkańców regionu wciąż nie wie. Na terenie m.st. Warszawy obowiązuje całkowity zakaz spalania węgla kamiennego i paliw stałych produkowanych z jego wykorzystaniem – już od 1 października 2023 roku. To dotyczy każdego kotła na węgiel, niezależnie od klasy, z jednym wyjątkiem: urządzenia klasy 5, zainstalowane przed 11 listopada 2017 roku, mogą działać do końca swojej żywotności. W dziewięciu powiatach otaczających stolicę – grodziskim, legionowskim, mińskim, nowodworskim, piaseczyńskim, pruszkowskim, otwockim, warszawskim zachodnim i wołomińskim – ten sam zakaz węgla zacznie obowiązywać dopiero 1 stycznia 2028 roku. To ponad 4 lata różnicy między stolicą a jej najbliższym sąsiedztwem, wynikające z gorszej jakości powietrza i większej gęstości zabudowy w samej Warszawie.

Wyjątki i pułapki, które łatwo przeoczyć

Nowo budowane domy, dla których pozwolenie na budowę lub zgłoszenie złożono po 1 stycznia 2023 roku, nie mogą być ogrzewane paliwami stałymi, jeśli istnieje techniczna możliwość podłączenia do sieci ciepłowniczej znajdującej się bezpośrednio przy działce – to dotyczy też budów w warszawskich Wawrze, na Białołęce czy Wilanowie, gdzie wciąż powstaje najwięcej nowych domów jednorodzinnych w mieście. Osobny, łatwy do przegapienia termin dotyczy kominków i pieców kaflowych – powinny już spełniać normy ekoprojektu albo być wyposażone w urządzenia redukujące emisję pyłu, zgodnie z terminem, który minął z końcem 2025 roku. To ma szczególne znaczenie w warszawskich przedwojennych kamienicach w Śródmieściu i na Pradze, gdzie piece kaflowe wciąż bywają traktowane jako element wystroju, a nie aktywna instalacja grzewcza podlegająca przepisom.

Ile to kosztuje i jakie jest wsparcie?

Za naruszenie przepisów uchwały antysmogowej grozi mandat do 500 zł, a jeśli sprawa trafi do sądu – grzywna do 5 000 zł, możliwa do nałożenia wielokrotnie. Wsparcie finansowe na wymianę źródła ciepła można uzyskać z kilku źródeł jednocześnie: ogólnopolskiego programu Czyste Powietrze, miejskiego programu dotacyjnego Warszawy (dostępnego na eko.um.warszawa.pl/dotacje) oraz, w niektórych gminach ościennych, lokalnych dotacji sięgających kilku tysięcy złotych. Dotacje z różnych programów można łączyć, a dodatkowo można skorzystać z ulgi termomodernizacyjnej w rozliczeniu PIT.

Co to oznacza dla Ciebie? Sprawdź klasę kotła, zanim sprawdzi ją kontroler

• Znajdź tabliczkę znamionową na obudowie kotła i sprawdź jego klasę według normy PN-EN 303-5:2012 – jeśli jej nie ma, urządzenie traktowane jest jako bezklasowe, czyli już nielegalne.
• Jeśli mieszkasz w Warszawie i wciąż masz kocioł węglowy bez klasy 5 zainstalowany po 2017 roku, jego użytkowanie jest już niezgodne z przepisami – obowiązek wymiany dotyczy Cię od 1 października 2023 roku.
• Jeśli mieszkasz w powiatach otaczających Warszawę, masz więcej czasu na węgiel – zakaz wejdzie u Ciebie w życie 1 stycznia 2028 roku, ale terminy wymiany kotłów klasy 3 i 4 (koniec 2027 roku) obowiązują niezależnie od tego rozróżnienia.
• Sprawdź, czy Twój kominek lub piec kaflowy spełnia normy ekoprojektu – termin na dostosowanie minął z końcem 2025 roku, niezależnie od tego, czy z niego regularnie korzystasz.
• Złóż wniosek o dofinansowanie z programu Czyste Powietrze i sprawdź dodatkowo miejski lub gminny program dotacyjny – w wielu przypadkach można je łączyć i pokryć większość kosztów wymiany.
• Zachowaj dokumentację zakupu i montażu nowego źródła ciepła – to dowód zgodności z przepisami, przydatny podczas ewentualnej kontroli straży miejskiej lub gminnej.