Zaczęło się, gmina już wie. Drony w Warszawie i innych miastach działają i sprawdzają posesje. Zapłacisz nawet za 5 lat wstecz

Wrocław sprawdził to jako pierwszy. W 2020 roku miasto wydało 128 tys. zł netto na satelitarny system detekcji budynków Efekt? „Pozwoliło to w krótkim czasie zweryfikować setki nieruchomości, uszczelnić system podatkowy i istotnie zwiększyć wpływy do budżetu” – powiedział PAP Marcin Urban, skarbnik Wrocławia. Szacowane wpływy z odzyskanych zaległości sięgnęły 3-4 mln zł. Rachunek był prosty: jeden nalot zwraca się po kilkunastu wykrytych garażach. Reszta to czysty zysk. Dziś tę samą metodę stosuje coraz więcej gmin w całej Polsce.

Fot. Warszawa w Pigułce

Jak to działa: algorytm porównuje dwie mapy i wystawia listę adresów

Urzędnik nie musi wyjeżdżać w teren. System nakłada na siebie 2 warstwy danych. Pierwsza to ewidencja gruntów i budynków – to, co właściciel zadeklarował w formularzu IN-1 i od czego płaci podatek. Druga to ortofotomapa – aktualne zdjęcie z drona lub satelity. Wrocław otrzymuje dane o rozdzielczości 3-4 metry co miesiąc; dla szczegółowych kontroli stosuje zdjęcia o rozdzielczości 0,5-1 metra, na których widać szczegóły wielkości samochodu. Uzupełnieniem są skany laserowe LiDAR, które odwzorowują bryłę budynku w trzech wymiarach.

Każda rozbieżność między dwiema mapami – nowy obrys dachu, obiekt na działce niewidoczny w ewidencji, utwardzony plac – trafia automatycznie na listę do weryfikacji. Urzędnik dostaje gotowy adres. Cała gmina może być sprawdzona w kilka dni. Klasyczna kontrola terenowa inspektorów zajęłaby miesiące.

Drony wyposażone w kamery termowizyjne dołożyły kolejną możliwość: zimą widać, czy poddasze opisane w papierach jako „nieużytkowe” emanuje ciepłem. Jeśli tak – jest ogrzewane, a więc zamieszkałe. I powinno figurować w deklaracji jako powierzchnia mieszkalna.

Ile wynosi rachunek za pięć lat milczenia

Podstawa prawna jest prosta. Art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej (ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r., Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926 z późn. zm.) mówi, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności. W 2026 roku oznacza to zaległości od 2021 roku włącznie. Do każdego roku osobno doliczane są odsetki za zwłokę, które wynoszą aktualnie 14,5% rocznie.

Stawki podatku określa obwieszczenie Ministra Finansów z 25 lipca 2024 r. (M.P. 2024 poz. 716). Na rok 2025 maksymalna stawka dla budynków mieszkalnych wynosi 1,19 zł za m² rocznie, a dla budynków pozostałych – w tym wolnostojących garaży – 11,48 zł za m². Duże gminy stosują stawki maksymalne.

Niezgłoszony garaż wolnostojący 30 m²: ok. 345 zł rocznie. Zaadaptowane poddasze 50 m²: ok. 60 zł rocznie. Razem ponad 400 zł rocznie. Za 5 lat z odsetkami – ponad 3 000 zł, płatne w 14 dni od doręczenia decyzji. Przy garażu na 2 auta i strychu 80 m² rachunek przekracza 6 000 zł. Brak wpłaty uruchamia egzekucję komorniczą z dodatkowymi kosztami postępowania.

Co system widzi, a właściciele uważają za „nieistotne”

Największym źródłem problemów są obiekty, które właściciele latami traktowali jako zbyt małe lub zbyt tymczasowe, żeby je zgłaszać. Kilka konkretnych przykładów.

• Garaż blaszany: jeśli stoi na betonowej wylewce i ma ściany – jest budynkiem w rozumieniu ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r., Dz.U. 1991 nr 9 poz. 31 z późn. zm.). Stawka: 11,48 zł za m². Intencja właściciela („miał stać chwilę”) dla urzędu nie ma znaczenia. Jeśli widać go na ortofotomapie od 5 lat – nie jest tymczasowy.
• Zabudowany taras: otwarty taras bez zadaszenia i ścian nie jest powierzchnią użytkową i nie podlega opodatkowaniu. Ale wystarczy, że właściciel dołożył przeszklenie, zamknął go „na zimę” albo dobudował dach – i w ewidencji powinien figurować jako nowa część budynku lub ogród zimowy.
• Altana powyżej 35 m² lub ta z fundamentem, instalacją elektryczną i wyposażeniem – może zostać zakwalifikowana jako budynek pozostały. Gminy różnie to interpretują, ale algorytm nie rozróżnia: widzi obiekt na zdjęciu i sprawdza, czy jest w ewidencji.
• Utwardzone podwórko: zdjęcia lotnicze służą też do naliczania opłat za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej – potocznie zwanej podatkiem od deszczu. System mierzy stosunek powierzchni biologicznie czynnej do uszczelnionej. Formalnie opłata dotyczy nieruchomości powyżej 3 500 m² z co najmniej 70% powierzchni nieprzepuszczalnej, niepodłączonych do kanalizacji. Stawki: od 10 groszy do 1 zł za m² rocznie.

Od Zakopanego do Podlasia – kontrola idzie w głąb kraju

Zjawisko zaczęło się od gmin, gdzie boom budowlany ostatnich lat był największy i gdzie rozbieżności między ewidencją a stanem faktycznym od razu rzucały się w oczy: Karpacz, Zakopane, pas nadmorski, obrzeża Warszawy, Krakowa i Wrocławia. Teraz rozlewa się na kolejne województwa. Samorządy mają do tego silną motywację finansową – budżety są napięte po latach inflacji i rosnących kosztów oświaty i transportu. Technologia wyeliminowała barierę kosztową: jeden nalot jest wielokrotnie tańszy niż miesięczna praca terenowa inspektorów.

Michał Wierzbicki

Redaktor naczelny serwisu. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych na Uniwersytecie Warszawskim z ponad 15-letnim doświadczeniem w mediach. Specjalista ds. strategii informacyjnych i komunikacji kryzysowej. Wieloletni inwestor giełdowy i praktyk rynków finansowych. W swoich tekstach łączy warsztat dziennikarski z praktyczną wiedzą o podatkach, inwestowaniu i mechanizmach rynkowych, tłumacząc zawiłości ekonomii na język codzienny.