ZUS masowo kontroluje Polaków! Ponad 219 tysięcy kontroli. Możesz stracić cały zasiłek i dostać nakaz zwrotu pieniędzy

Zakład Ubezpieczeń Społecznych sprawdza osoby przebywające na zwolnieniach lekarskich. Skala kontroli jest ogromna. Tylko w pierwszych sześciu miesiącach 2026 roku przeprowadzono ich niemal 220 tysięcy, a tysiące osób straciły prawo do dalszych wypłat. Od kwietnia obowiązują zmienione przepisy, które precyzują, kiedy ZUS może zakwestionować sposób wykorzystywania L4. Konsekwencje mogą być bardzo dotkliwe: utrata zasiłku za cały okres zwolnienia, a w określonych przypadkach również konieczność oddania wcześniej wypłaconych pieniędzy.

ZUS ujawnił skalę kontroli. Tysiące decyzji i miliony złotych

Najnowsze opublikowane dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pokazują, jak intensywnie instytucja weryfikuje zwolnienia lekarskie.

W pierwszym półroczu 2026 roku ZUS przeprowadził 219,7 tys. kontroli osób posiadających zaświadczenia o czasowej niezdolności do pracy.

Efektem było 10,5 tys. decyzji wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłków chorobowych.

Łączna kwota wstrzymanych w ten sposób świadczeń wyniosła 18,55 mln zł.

To jednak nie koniec. W tym samym okresie ograniczenie podstawy wymiaru zasiłków po ustaniu ubezpieczenia chorobowego spowodowało obniżenie wypłat o kolejne 143,67 mln zł. Dotyczyło to 67,6 tys. osób.

Łącznie kwota obniżonych i cofniętych świadczeń wyniosła ponad 162 mln zł.

Ważne jest jednak rozróżnienie: nie cała ta kwota wynikała z wykrycia nadużyć podczas kontroli. Znaczna część dotyczyła ustawowego ograniczenia wysokości świadczeń po ustaniu ubezpieczenia.

Nowe zasady od kwietnia. Za to można stracić cały zasiłek

13 kwietnia 2026 roku weszły w życie zmienione przepisy dotyczące kontroli zwolnień lekarskich.

ZUS wskazuje dwa główne powody, dla których osoba ubezpieczona może utracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia.

Pierwszym jest wykonywanie pracy zarobkowej podczas L4.

Drugim — podejmowanie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, czyli takiej, która utrudnia lub wydłuża leczenie albo powrót do zdrowia.

Nie ma przy tym znaczenia wyłącznie to, czy ktoś formalnie pozostaje zatrudniony na etacie. Przepisy obejmują również inne czynności o charakterze zarobkowym.

Ustawodawca przewidział jednak wyjątek dla niektórych czynności incydentalnych wymaganych przez istotne okoliczności. Samo polecenie pracodawcy nie jest taką okolicznością.

Kontroler może zapukać do drzwi. Ma konkretne uprawnienia

Osoby przebywające na zwolnieniach powinny pamiętać, że ZUS może sprawdzać, czy L4 jest wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem.

Po zmianie przepisów dokładniej określono uprawnienia kontrolerów.

Mogą oni między innymi weryfikować tożsamość kontrolowanej osoby, żądać informacji istotnych dla sprawy oraz sporządzać protokół z kontroli.

Kontrola może odbywać się w miejscu wskazanym jako miejsce pobytu podczas zwolnienia, a w odpowiednich przypadkach także w miejscu wykonywania działalności.

Nie oznacza to jednak, że kontroler ma nieograniczone prawo wejścia do prywatnego mieszkania.

ZUS może zażądać zwrotu pieniędzy

Najpoważniejsze konsekwencje pojawiają się wtedy, gdy kontrola wykaże, że zwolnienie było wykorzystywane niezgodnie z przepisami.

Osoba ubezpieczona może stracić prawo do zasiłku za cały okres danego zwolnienia.

Jeżeli świadczenie zostało już wypłacone, ZUS może wydać decyzję zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranych pieniędzy.

W przypadku długiego zwolnienia oznacza to potencjalnie kilka, a nawet kilkanaście tysięcy złotych, zależnie od wysokości otrzymywanego świadczenia.

Nie jest to jednak automatyczna kara pieniężna. Kwota ewentualnego zwrotu zależy od indywidualnej sprawy i wypłaconych świadczeń.

Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu.

Czy podczas L4 można wyjść na zakupy albo do apteki?

To jedna z najważniejszych kwestii dla osób korzystających ze zwolnień lekarskich.

Samo wyjście z domu nie oznacza automatycznie naruszenia przepisów.

Zwykłe czynności życia codziennego, takie jak zakup żywności, wizyta w aptece czy wyjście na badanie lekarskie, nie są z definicji zakazane.

Znaczenie ma przede wszystkim stan zdrowia, zalecenia lekarza oraz to, czy konkretna aktywność utrudnia leczenie.

Inaczej oceniana może być sytuacja osoby, która podczas L4 wykonuje regularną pracę zarobkową albo podejmuje działania sprzeczne z celem zwolnienia.

Kontrole nie ustają. Warto znać przepisy

Dane ZUS pokazują, że kontrole zwolnień lekarskich nie są marginalnym zjawiskiem.

W pierwszym półroczu 2026 roku przeprowadzono ich niemal 220 tysięcy. W tysiącach spraw zakończyły się decyzjami dotyczącymi wstrzymania dalszej wypłaty zasiłków.

Najważniejsze ostrzeżenie dla pracowników jest proste: L4 nie oznacza zakazu normalnego życia, ale wykonywanie pracy zarobkowej lub działań utrudniających powrót do zdrowia może skończyć się utratą świadczenia za cały okres zwolnienia. A jeśli pieniądze zostały już wypłacone, ZUS może domagać się ich zwrotu.