ZUS przelicza emerytury. Kobiety z tych roczników dostaną nawet o połowę więcej

Tysiące Polek w tym roku zobaczy na koncie wyraźnie wyższy przelew z ZUS – i to bez wypełniania żadnego dokumentu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych automatycznie przelicza emerytury kobietom, które ukończyły 65 lat i w przeszłości należały do OFE. Wzrost świadczenia może sięgnąć kilkuset złotych miesięcznie, a w skrajnych przypadkach – ponad połowy dotychczasowej kwoty. Mechanizm ma jednak wyraźną granicę: kobiety, które nie przystąpiły do OFE, na przeliczenie liczyć nie mogą. I to właśnie ten podział budzi coraz głębsze emocje.

Skąd bierze się ta podwyżka – mechanizm krok po kroku

By zrozumieć, dlaczego emerytura może nagle wzrosnąć po 65. urodzinach, trzeba cofnąć się do reformy emerytalnej z 1999 r. i przepisów, które obowiązują od 1 lutego 2014 r. Kobiety urodzone po 31 grudnia 1948 r., które przystąpiły do OFE, od momentu przejścia na emeryturę w wieku 60 lat pobierają świadczenie o charakterze przejściowym: emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz tzw. okresową emeryturę kapitałową wypłacaną z drugiego filaru. Obie kwoty są naliczane oddzielnie, a kluczowym parametrem przy obliczaniu emerytury z FUS jest wówczas średnie dalsze trwanie życia dla 60-letnich kobiet – dłuższe niż dla 65-latek, co oznacza niższe miesięczne świadczenie.

Po ukończeniu 65 lat system się zmienia. ZUS ponownie oblicza emeryturę z FUS, tym razem przyjmując tablice dalszego trwania życia dla 65-latek, publikowane przez GUS. Ponieważ statystycznie 65-latka ma przed sobą mniej lat życia niż 60-latka, podzielenie tego samego kapitału przez mniejszą liczbę miesięcy daje wyższe świadczenie miesięczne. Co istotne – ZUS nie potrąca z nowej emerytury kwot wypłaconych przez poprzednie 5 lat. Środki z OFE lub subkonta są doliczane do nowej, wyższej podstawy. Efekt finansowy bywa wyraźny: symulacje przywoływane przez „Gazetę Prawną” pokazują wzrost z 2 200 zł do 3 200 zł (+45 proc.) oraz z 2 500 zł do 3 800 zł (+52 proc.).

Kogo obejmuje przeliczenie w 2026 roku

Z mechanizmu ponownego przeliczenia korzystają kobiety urodzone w latach 1949-1968, które spełniają łącznie dwa warunki: przeszły na emeryturę w wieku 60 lat oraz były członkiniami OFE. W 2026 r. przeliczenie obejmuje przede wszystkim kobiety z rocznika 1961, które właśnie kończą 65 lat. W kolejnych latach ten sam mechanizm dotknie kolejnych roczników mieszczących się w wymienionym przedziale.

W większości przypadków ZUS działa automatycznie – nie trzeba składać żadnego wniosku ani dostarczać dokumentów. Dotyczy to kobiet, które nabyły prawo do emerytury od 1 października 2017 r. Kobiety, które przeszły na emeryturę przed tą datą, gdy obowiązywał jeszcze podwyższony wiek emerytalny, mogą złożyć wniosek ERPO – ZUS przeliczy im świadczenie z urzędu dopiero po osiągnięciu podwyższonego wieku emerytalnego, jeśli same nie zainicjują procedury wcześniej. Na przeliczenie z ZUS jest 60 dni od złożenia wniosku lub osiągnięcia wieku 65 lat.

Podstawa prawna tego mechanizmu to ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118 ze zm.) – przepis dotyczący ponownego obliczenia emerytury po osiągnięciu 65 lat przez osobę pobierającą wcześniej okresową emeryturę kapitałową. Tablice dalszego trwania życia, kluczowe dla wyliczenia, ogłasza co roku GUS – nowe tablice z marca 2026 r. oznaczają, że kobiety, które kończą 65 lat właśnie teraz, korzystają z aktualnych, a nie historycznych danych.

Kobiety bez OFE – ten sam staż, niższe świadczenie

Podział, który wywołuje największe emocje, dotyczy kobiet, które w 1999 r. nie przystąpiły do OFE lub z różnych powodów nie miały na nim środków. Ich emerytura przyznana w wieku 60 lat ma od razu charakter dożywotni i nie podlega ponownemu przeliczeniu na korzystnych zasadach. Oznacza to, że dwie kobiety z tym samym stażem pracy i podobnymi zarobkami mogą po 65. urodzinach pobierać świadczenia różniące się o kilkaset złotych miesięcznie – wyłącznie z powodu decyzji o OFE, podjętej ponad 25 lat temu.

Część emerytek z tej grupy decyduje się na drogę sądową. Prawnicy wskazują na art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jako podstawę do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jeśli istnieją przesłanki do kwestionowania pierwotnego wyliczenia. Pojawiają się też argumenty konstytucyjne – o naruszeniu zasady zaufania obywatela do państwa, skoro decyzja z 1999 r., podjęta zgodnie z ówczesnym prawem, dziś skutkuje wymierną stratą finansową. Ministerstwo Rodziny stoi na stanowisku, że różnice wynikają z konstrukcji systemu, nie z błędu, i nie zapowiada zmian w najbliższym czasie.

Co to oznacza dla Ciebie? Sprawdź, czy ZUS już działał

Jeśli ukończyłaś lub ukończyłaś 65 lat w 2026 r. i należałaś do OFE – sprawdź konto na Platformie Usług Elektronicznych ZUS (PUE ZUS), czy pojawiła się decyzja o przeliczeniu świadczenia. Jeśli nabyłaś prawo do emerytury przed 1 października 2017 r. i nie złożyłaś wniosku ERPO – ZUS nie przeliczy ci świadczenia automatycznie przed osiągnięciem podwyższonego wieku emerytalnego. Warto złożyć wniosek ERPO samodzielnie, by nie tracić miesięcy oczekiwania. Druk dostępny jest na stronie zus.pl oraz w każdej placówce ZUS.

Jeśli nie wiesz, czy należałaś do OFE – możesz to sprawdzić na swoim koncie w PUE ZUS w zakładce „Konto ubezpieczonego” lub telefonicznie pod numerem infolinii ZUS 22 560 16 00. Jeśli jesteś kobietą bez OFE i uważasz, że twoja sytuacja jest niesprawiedliwa w stosunku do emerytki z OFE o identycznym stażu – przed podjęciem kroków prawnych warto skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w prawie ubezpieczeń społecznych. Planowana specustawa emerytalna, której wejście w życie przewiduje się na czerwiec 2026 r., może ograniczyć możliwość wyrównania wstecznego – im szybciej złożony wniosek, tym mniejsze ryzyko, że ewentualne korzystne orzeczenie nie obejmie wcześniejszych lat.