Nowe prawo skarbowe coraz bliżej. Przedawnienie może nie chronić. Co grozi podatnikom?

 

Ministerstwo Finansów planuje zmiany, które mogą zasadniczo zmienić sytuację podatników w Polsce. Projekt nowelizacji przepisów zakłada możliwość pociągania do odpowiedzialności karnej skarbowej nawet po przedawnieniu zobowiązania podatkowego, co budzi poważne wątpliwości ekspertów i obawy o stabilność prawa.

Koniec przedawnienia w sprawach skarbowych? Ministerstwo Finansów szykuje istotne zmiany

Ministerstwo Finansów pracuje nad nowelizacją przepisów podatkowych i karnych skarbowych, która może znacząco zmienić zasady odpowiedzialności podatników wobec państwa. Projekt zakłada odejście od dotychczasowej zależności między przedawnieniem zobowiązań podatkowych a możliwością pociągnięcia do odpowiedzialności karnej skarbowej. Propozycje budzą poważne wątpliwości wśród ekspertów i środowisk doradców podatkowych.

Co się zmienia w przepisach

Resort finansów przedstawił projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej oraz Kodeksu karnego skarbowego, w którym przewidziano wykreślenie przepisów ograniczających karalność po upływie terminu przedawnienia podatku. Oznaczałoby to, że nawet po wygaśnięciu zobowiązania podatkowego organy państwa mogłyby wszcząć lub kontynuować postępowanie karne skarbowe.

Obecnie podstawowy termin przedawnienia podatku wynosi pięć lat. Po jego upływie podatnik co do zasady nie ponosi już odpowiedzialności związanej z danym zobowiązaniem. Projektowane zmiany mają zerwać to powiązanie i wprowadzić odrębne zasady dla odpowiedzialności karnej.

Nowe regulacje, z pewnymi wyjątkami, miałyby wejść w życie 1 października 2026 roku, o ile projekt przejdzie pełną ścieżkę legislacyjną.

Argumenty Ministerstwa Finansów

Ministerstwo Finansów uzasadnia proponowane zmiany koniecznością skuteczniejszej walki z poważnymi naruszeniami prawa podatkowego. Zdaniem przedstawicieli resortu obecne regulacje pozwalają niektórym osobom unikać odpowiedzialności karnej poprzez celowe przedłużanie postępowań podatkowych aż do momentu przedawnienia zobowiązania.

Resort wskazuje również, że narzędzia administracyjne bywają niewystarczające wobec działań o charakterze przestępczym i w takich przypadkach konieczne jest sięganie po instrumenty prawa karnego skarbowego.

Krytyka ekspertów i obawy o stabilność prawa

Projekt wzbudza jednak poważne zastrzeżenia wśród ekspertów. Przedstawiciele środowisk doradców podatkowych zwracają uwagę, że zniesienie praktycznej ochrony wynikającej z przedawnienia może podważyć zasadę pewności prawa.

Podnoszony jest również problem braku precyzyjnego rozróżnienia pomiędzy celowym działaniem a zwykłą pomyłką podatnika. Zdaniem krytyków niejasne kryteria mogą prowadzić do sytuacji, w której odpowiedzialność karna byłaby rozważana także w przypadkach błędów niezamierzonych, wynikających np. z niejednoznacznych przepisów.

Eksperci wskazują, że projekt może rozszerzyć kompetencje organów skarbowych w sposób trudny do przewidzenia dla obywateli i przedsiębiorców.

Co to oznacza dla podatników i firm

Jeśli projekt wejdzie w życie w proponowanym kształcie, podatnicy będą musieli liczyć się z ryzykiem odpowiedzialności karnej nawet wiele lat po zakończeniu danego okresu rozliczeniowego. Upływ terminu przedawnienia podatku nie gwarantowałby już definitywnego zamknięcia sprawy.

Dla przedsiębiorców oznaczałoby to konieczność dłuższego przechowywania dokumentacji oraz większą ostrożność w zakresie rozliczeń. Zmiany mogą również wpłynąć na poczucie bezpieczeństwa prawnego, zwłaszcza w długiej perspektywie czasowej.

Fakty i tło sprawy

Projekt nowelizacji znajduje się na etapie prac legislacyjnych. Aby nowe przepisy weszły w życie, konieczne jest ich przyjęcie przez Radę Ministrów, uchwalenie przez parlament oraz podpis prezydenta. Na tym etapie nie jest przesądzone, czy proponowane rozwiązania zostaną utrzymane w obecnym kształcie.

Podsumowanie

Planowane zmiany w Kodeksie karnym skarbowym mogą doprowadzić do jednej z największych reform zasad odpowiedzialności podatników od lat. Choć celem resortu jest skuteczniejsze zwalczanie nadużyć, eksperci ostrzegają przed ryzykiem osłabienia stabilności prawa i nadmiernego rozszerzenia kompetencji fiskusa. Ostateczny kształt przepisów będzie miał istotne znaczenie zarówno dla obywateli, jak i przedsiębiorców.