Bank zablokował Ci konto? To nie awaria. Algorytmy „zamrażają” pieniądze tysięcy Polaków

Coraz więcej Polaków doświadcza nagłej blokady konta bankowego bez wyraźnego powodu. Przelewy są odrzucane, dostęp do aplikacji zablokowany, a infolinia tłumaczy tylko, że trwa weryfikacja. Problem dotyczy zarówno osób prywatnych, jak i firm. Algorytmy przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML) automatycznie flagują transakcje uznane za nietypowe. Bank ma wówczas obowiązek zgłosić sprawę do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej, a środki mogą być zablokowane od 24 godzin do kilku miesięcy.

Jak działa automatyczny monitoring transakcji

Polskie banki stosują zaawansowane systemy analizy transakcji, które pracują 24 godziny na dobę. Algorytmy oparte na sztucznej inteligencji skanują miliony operacji dziennie, wyłapując anomalie i odchylenia od typowego profilu klienta. Systemy nie oceniają intencji – reagują na wzorce statystyczne.

Każdy rachunek bankowy ma określony profil. Jeśli co miesiąc wpływa pensja 5 000 złotych i realizujesz standardowe przelewy, system uznaje to za normę. Nagły przelew na 40 000 złotych od osoby spoza rodziny automatycznie uruchamia procedurę weryfikacji. Nawet jeśli to legalny zwrot pożyczki, algorytm traktuje to jako odchylenie wymagające wyjaśnienia.

Szczególnie drażliwe są tytuły przelewów. Systemy wykorzystują technologię przetwarzania języka naturalnego (NLP), która wychwytuje słowa kojarzące się z przestępczością. Żart wpisany w tytule przelewu – „za haracze”, „okup”, „bomba”, „towar z Kolumbii” – może uruchomić alarm w systemie antyterrorystycznym. Algorytm nie rozpoznaje kontekstu ani intencji, tylko analizuje słowa kluczowe.

Transakcje związane z kryptowalutami to kolejny obszar intensywnego monitoringu. Mimo rosnącej popularności aktywów cyfrowych, przelewy na giełdy kryptowalut lub z nich wciąż wywołują podwyższoną uwagę banków. Nagły wpływ kilkudziesięciu tysięcy złotych z platformy kryptowalutowej może skutkować zablokowaniem środków na kilka dni.

Kiedy bank zgłasza sprawę do GIIF

Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu nakłada na banki obowiązek zgłaszania podejrzanych transakcji do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF). Instytucja ta działa w strukturach Ministerstwa Finansów i gromadzi informacje o potencjalnych przypadkach prania pieniędzy.

Kiedy system bankowy wykryje transakcję uznaną za podejrzaną, bank zawiadamia GIIF w ciągu 24 godzin. W tym czasie środki są zazwyczaj tymczasowo wstrzymane. Bank nie informuje klienta o zgłoszeniu – obowiązuje zakaz tzw. tipping off, czyli ujawniania faktu zgłoszenia, ponieważ mogłoby to utrudnić ewentualne śledztwo.

GIIF po otrzymaniu zawiadomienia ma prawo wydać dyspozycję blokady rachunku na 96 godzin. To 4 dni, w których klient nie ma dostępu do swoich środków. Jeśli w tym czasie GIIF stwierdzi podstawy do dalszych działań, zawiadamia prokuraturę. Prokurator może wydać postanowienie o przedłużeniu blokady na okres do 6 miesięcy.

Regularne wpłaty gotówkowe we wpłatomatach, nawet jeśli nie przekraczają progu 15 000 euro, mogą wywołać kontrolę. Bank analizuje częstotliwość i regularność wpłat. Jeśli ktoś co tydzień wpłaca po 5 000 złotych, a wcześniej takiej aktywności nie było, system flaguje to jako potencjalne unikanie progów raportowania.

Przelewy zagraniczne z krajów uznawanych za ryzykowne lub raje podatkowe niemal zawsze uruchamiają procedury weryfikacyjne. Dotyczy to zarówno wpłat, jak i wypłat. System STIR, który monitoruje obrót finansowy w Polsce, dodatkowo analizuje transakcje pod kątem potencjalnych uchybień podatkowych.

Jakie dokumenty trzeba przygotować

Gdy bank zablokuje rachunek, dział bezpieczeństwa (Compliance) zażąda wyjaśnień i dokumentów potwierdzających legalność transakcji. To klient musi udowodnić, że pieniądze pochodzą z legalnego źródła. Bank nie musi uzasadniać swoich podejrzeń – tylko zgłasza anomalię.

Lista dokumentów, których może zażądać bank, jest długa. W przypadku darowizny od rodziny potrzebny jest akt notarialny lub umowa darowizny oraz potwierdzenie zgłoszenia do urzędu skarbowego (formularz SD-Z2). Przy zwrocie pożyczki – umowa pożyczki podpisana przez obie strony z datą i kwotą.

Transakcje związane z kupnem lub sprzedażą samochodu, nieruchomości czy wartościowych przedmiotów wymagają umowy kupna-sprzedaży. Jeśli prowadzisz działalność gospodarczą, bank może poprosić o faktury, umowy z kontrahentami, wyciągi z kont firmowych lub zaświadczenie z urzędu skarbowego.

W przypadku środków z giełd kryptowalut – wymagane są potwierdzenia historii operacji na platformie (tzw. source of funds), dokumenty potwierdzające zakup kryptowalut oraz wszystkie transakcje prowadzące do ostatecznej wypłaty środków. Bank chce widzieć pełną ścieżkę pieniędzy.

Jeśli nie dostarczysz dokumentów w wyznaczonym terminie lub bank uzna je za niewystarczające, blokada może zostać utrzymana. W skrajnych przypadkach bank wypowiada umowę o prowadzenie rachunku w trybie natychmiastowym, uznając klienta za niedopuszczalne ryzyko. Taka decyzja może utrudnić otwarcie konta w innej instytucji.

Dlaczego problem narasta w 2026 roku

Komisja Nadzoru Finansowego w ostatnich latach nakładała na polskie banki wielomilionowe kary za niedostateczne stosowanie procedur AML. W efekcie instytucje finansowe dokręciły śrubę i wolą zgłosić jedną transakcję za dużo, niż ryzykować karę za niedopatrzenie.

Systemy monitoringu stały się bardziej czułe. Algorytmy uczą się na bieżąco, analizując wzorce z milionów transakcji. To, co 2 lata temu nie wywołałoby alarmu, dziś może skutkować blokadą. Dodatkowo wdrożenie systemu STIR, który analizuje transakcje pod kątem uchybień podatkowych, zwiększyło presję na banki.

Równolegle rośnie liczba kontroli związanych z wymianą dowodów osobistych. W 2026 roku kończy się 10-letnia ważność dokumentów wydanych w 2016 roku. Nieaktualizowanie danych w banku może skutkować ograniczeniem dostępu do rachunku z procedur bezpieczeństwa.

Polska uczestniczy również w systemie CRS (Common Reporting Standard), w ramach którego ponad 100 krajów wymienia się automatycznie informacjami o kontach bankowych rezydentów podatkowych. Posiadanie konta za granicą nie chroni już przed kontrolą polskiego urzędu skarbowego – informacje są przekazywane automatycznie raz w roku.

Co to oznacza dla czytelnika? Przygotuj dokumenty

Jeśli planujesz przyjąć większy przelew – darowiznę, zwrot pożyczki, sprzedaż wartościowej rzeczy – przygotuj dokumenty zawczasu. Spisz umowę, zgłoś darowiznę do urzędu skarbowego, zachowaj potwierdzenia. Gdy bank poprosi o wyjaśnienia, wyślesz dokumenty w ciągu kilku minut zamiast szukać ich przez tydzień.

Nie trzymaj wszystkich oszczędności w jednym banku. Posiadanie co najmniej 2 kont w różnych instytucjach to podstawowe zabezpieczenie. Jeśli jeden bank zablokuje środki, będziesz mógł korzystać z drugiego. To szczególnie ważne dla firm, które muszą płacić bieżące rachunki i wynagrodzenia.

Przestrzeż rodzinę i znajomych, by nie wpisywali żartów w tytułach przelewów. Tytuł powinien być konkretny i opisowy: „zwrot za obiad”, „prezent urodzinowy”, „czynsz za styczeń”. Unikaj słów mogących uruchomić filtry antyterrorystyczne – nawet jeśli to tylko żart między przyjaciółmi.

Jeśli bank prosi o aktualizację danych (ankieta KYC – Know Your Customer), zrób to dokładnie i zgodnie z prawdą. Jeśli wpiszesz, że zarabiasz 3 000 złotych miesięcznie, a zaczniesz obracać kwotami 50 000 złotych, blokada jest pewna. Zmiana źródła dochodów – nowa praca, dodatkowa działalność, sprzedaż mieszkania – powinna być zgłoszona bankowi.

W przypadku wpłat gotówkowych zachowuj dokumenty potwierdzające ich pochodzenie. Jeśli sprzedałeś samochód za gotówkę i wpłacasz ją we wpłatomacie, miej przy sobie umowę kupna-sprzedaży. Bank może poprosić o jej okazanie nawet przy kwocie 5 000 złotych.

Gdy dojdzie do blokady, nie kłóć się z konsultantem infolinii – nie ma on fizycznej możliwości zdjęcia blokady. Zapytaj spokojnie, z jakim działem musisz się skontaktować, jakich dokumentów bank potrzebuje i w jakim terminie należy je dostarczyć. Współpraca to jedyna droga do szybkiego odblokowania środków.

Jeśli blokada trwa dłużej niż 96 godzin bez postanowienia prokuratora, masz prawo złożyć reklamację. Bank może być zobowiązany do zwrotu środków, jeśli nie ma podstaw do ich dalszego przetrzymywania. W skrajnych przypadkach warto skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w prawie bankowym.

Pamiętaj, że algorytm nie ocenia intencji – analizuje wzorce. Dla systemu nagła zmiana profilu transakcyjnego jest czerwoną flagą, niezależnie od tego, czy działasz legalnie. Dlatego kluczowa jest dokumentacja i przejrzystość źródeł pochodzenia pieniędzy.

Aktualizuj dane kontaktowe w banku. Jeśli system wykryje anomalię, bank najpierw próbuje skontaktować się z klientem. Nieaktualne dane – stary numer telefonu, nieistniejący adres e-mail – mogą opóźnić wyjaśnienie sprawy i przedłużyć blokadę o dodatkowe dni.