Będą sprawdzać PESEL. Wielka akcja banków. 2,5 mld zł czeka na kontach

Na rachunkach polskich banków i SKOK-ów zamrożone jest według szacunków Ministerstwa Finansów około 2,5 mld zł. Przez dekady pieniądze te były praktycznie niedostępne – banki nie miały narzędzi, by samodzielnie ustalić, że właściciel konta odszedł, a rodziny często nie wiedziały nawet, gdzie szukać oszczędności bliskich. Ustawa z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 poz. 1191), która weszła w życie jesienią 2025 r., ma to zmienić.

Co 5 lat bank sięgnie do rejestru PESEL

Najważniejsza zmiana dotyczy rachunków nieaktywnych. Zgodnie z art. 59a znowelizowanego Prawa bankowego, z upływem 5 lat od dnia wydania ostatniej dyspozycji dotyczącej rachunku bank jest obowiązany wystąpić o udostępnienie danych z rejestru PESEL, umożliwiających ustalenie, czy posiadacz rachunku żyje. Jeśli okaże się, że nie żyje – bank może dodatkowo pobrać datę zgonu lub datę znalezienia zwłok. To ważna nowość: dotychczas przepisy pozwalały bankom uzyskać jedynie potwierdzenie faktu śmierci, bez jej daty.

Przez „dyspozycję” rozumiemy każdą aktywną czynność właściciela: przelew, wypłatę gotówki, założenie lokaty, ale też logowanie do bankowości elektronicznej czy sprawdzenie salda. Sama obecność środków na koncie, bez żadnej aktywności, nie zatrzymuje biegu 5-letniego terminu.

Ustawa precyzuje też sytuację, gdy klient ma kilka rachunków w tym samym banku. W takim przypadku 5-letni termin liczy się od ostatniej dyspozycji na którymkolwiek z tych kont – nie osobno dla każdego rachunku. To zabezpieczenie chroni przed zamknięciem konta, z którego klient po prostu przestał korzystać, mając jednocześnie aktywne inne produkty w tej samej instytucji.

Konto terminowe wygasło? Bank sprawdzi w 3 miesiące

Odrębna procedura dotyczy lokat i rachunków zawartych na czas oznaczony. Zgodnie z art. 59b Prawa bankowego, jeśli umowa wygasła, a posiadacz nie złożył dyspozycji wypłaty środków, bank musi zwrócić się do rejestru PESEL już po 3 miesiącach od dnia wygaśnięcia umowy. Analogiczne zasady – co do terminów i zakresu weryfikacji – obowiązują spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe na podstawie znowelizowanej ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (Dz.U. 2025 poz. 1170).

To rozwiązanie ma szczególne znaczenie dla zapomnianych lokat terminowych – produktów, które wygasają automatycznie i nierzadko są po prostu przeoczane przez rodzinę. Do tej pory środki z takich rachunków mogły latami czekać bez żadnej reakcji ze strony banku.

260 głosów za – ale przepisy już działają

Ustawa przeszła przez Sejm 25 lipca 2025 r. – 260 posłów zagłosowało za, 175 było przeciw, 1 wstrzymał się od głosu. Prezydent Karol Nawrocki podpisał ją w sierpniu 2025 r. Podczas podpisania zaznaczył, że nowe rozwiązanie daje spadkobiercom możliwość „sprawniejszego zarządzania w czasie tragicznej sytuacji i uruchomienia uśpionych lokat” (za: infor.pl). Ustawa weszła w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia – czyli jesienią 2025 r.

Projekt przygotowało Ministerstwo Finansów jako część tzw. pakietu deregulacyjnego – zestawu zmian mających uprościć procedury administracyjne w różnych obszarach. Nowelizacja objęła równolegle ustawę o ewidencji ludności z dnia 24 września 2010 r. (Dz.U. 2025 poz. 274), uzupełniając ją o przepis wprost upoważniający banki i SKOK-i do uzyskiwania z rejestru nie tylko informacji o fakcie śmierci, ale i jej daty.

Pieniądze trafią do spadkobierców – ale nie bez dokumentów

Weryfikacja PESEL nie oznacza automatycznej wypłaty środków. Po potwierdzeniu zgonu bank zamknie nieaktywny rachunek i zabezpieczy środki, jednak do ich odbioru nadal będą potrzebne dokumenty spadkowe – akt poświadczenia dziedziczenia lub prawomocne postanowienie sądu o nabyciu spadku. Zmienia się natomiast punkt wyjścia: bank sam zainicjuje procedurę i będzie wiedział o śmierci właściciela, zamiast biernie czekać, aż rodzina do niego trafi.

To zasadnicza różnica wobec dotychczasowego stanu. Spadkobiercy musieli nie tylko zdobyć dokumenty, ale wcześniej w ogóle dowiedzieć się, w którym banku poszukiwać kont bliskich. Ustawa nie rozwiązuje co prawda problemu identyfikacji rachunków w różnych bankach jednocześnie – w tym zakresie pomaga centralna ewidencja rachunków prowadzona przez Krajową Izbę Rozliczeniową – ale eliminuje sytuację, w której bank przez lata „nie wiedział”, że właściciel konta odszedł.

Bezpieczeństwo: znika luka na oszustwa

Rachunki uśpione były od lat celem przestępczych prób wyłudzenia. Osoba, która weszła w posiadanie danych i dokumentów tożsamości osoby zmarłej, teoretycznie mogła próbować operować na jej koncie – bank nie miał mechanizmu, który pozwoliłby to wykryć. Automatyczna weryfikacja w rejestrze PESEL zamyka tę lukę: bank, który sprawdza status życia właściciela co 5 lat, znacznie szybciej zablokuje dostęp do konta po śmierci posiadacza.

Z ekonomicznego punktu widzenia istotne jest też przywrócenie do obiegu miliardów złotych, które dziś nie generują żadnej aktywności gospodarczej. Środki trafią do spadkobierców, którzy – zgodnie z naturą dziedziczenia – przeznaczą je na konsumpcję lub inwestycje.

Co to oznacza dla Ciebie? Poradnik czytelnika

Jeśli regularnie korzystasz ze swojego konta – logujesz się do aplikacji, robisz przelewy, sprawdzasz saldo – nie musisz nic zmieniać. Procedura dotyczy wyłącznie rachunków, na których nie odbyła się żadna aktywność przez pełne 5 lat.

Warto jednak pamiętać o kilku kwestiach praktycznych. Jeśli posiadasz rachunki w kilku różnych bankach i rzadko z nich korzystasz, wykonaj co kilka lat choćby symboliczną operację – sprawdzenie salda w aplikacji wystarczy, by „zresetować” licznik. Inaczej niż przy aktywnym rachunku, bank nie zna Twojej sytuacji życiowej i po upływie terminu po prostu skieruje zapytanie do PESEL.

Dla osób starszych i ich rodzin kluczowa jest jedna zasada: zostawcie bliskim listę rachunków i lokat – w każdym banku, w SKOK-u, na każdej lokacie terminowej. Nowe przepisy skracają czas potrzebny na odnalezienie środków, ale nie zastąpią wiedzy o tym, gdzie w ogóle szukać. Wypłata nadal wymaga dokumentów spadkowych – warto skompletować je możliwie szybko po śmierci bliskiej osoby, zanim środki zostaną formalnie „zamrożone” przez bank do czasu zgłoszenia się uprawnionych.