Banki i rządy apelują do obywateli. Wypłać gotówkę i trzymaj ją w domu. Podano konkretne kwoty

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Obrony Narodowej, Rządowe Centrum Bezpieczeństwa oraz europejskie banki centralne oficjalnie rekomendują przygotowanie domowej rezerwy fizycznej gotówki na wypadek rozległej awarii prądu, cyberataku lub zakłóceń w sieciach telekomunikacyjnych.

Polski rząd w oficjalnym poradniku kryzysowym nakazuje zabezpieczenie środków na minimum 3 dni, natomiast dokładne stawki na każdego dorosłego i dziecko wyliczyli już eksperci z Holandii i Szwecji, zwracając uwagę na 1 kluczowy warunek związany z nominałami banknotów oraz plastikowymi kartami w portfelu.

Wspólne stanowisko instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i nadzór finansowy nie oznacza wezwania do masowego opróżniania rachunków bankowych. Chodzi o zabezpieczenie gospodarstwa domowego na pierwsze 72 godziny do 7 dni od wystąpienia sytuacji nadzwyczajnej, w której pieniądze znajdują się na koncie, ale nie można z nich skorzystać przy kasie. Konkretne kwoty dla różnych modeli rodziny opublikowały już banki centralne w Holandii (De Nederlandsche Bank) oraz Szwecji (Riksbank). Z kolei najnowsze badanie z 16 września 2026 roku, przeprowadzone na grupie 5 672 osób, pokazuje, że mimo wysokiej świadomości zagrożeń aż 42 proc. obywateli wciąż nie przygotowało zalecanej puli pieniędzy.

70 euro na dorosłego i 30 euro na dziecko. Instytut Nibud wyliczył stawkę na 72 godziny

Najbardziej precyzyjne wyliczenia dotyczące domowego funduszu awaryjnego przedstawiło holenderskie Narodowe Forum ds. Systemu Płatniczego (MOB), któremu przewodniczy bank centralny De Nederlandsche Bank (DNB). W oficjalnej rekomendacji wydanej 20 maja 2025 roku instytucja wskazała, że minimalna rezerwa gotówkowa na 72 godziny (3 doby) wynosi dokładnie 70 euro (około 300 zł) na każdą osobę dorosłą oraz 30 euro (około 130 zł) na każde dziecko.

Kwoty te nie zostały wybrane przypadkowo. Zostały one skalkulowane przez instytut Nibud, który zajmuje się badaniem budżetów gospodarstw domowych. Eksperci policzyli realny koszt koszyka niezbędnych wydatków przez 3 doby całkowitego paraliżu płatności elektronicznych. W wyliczeniu uwzględniono zakup wody pitnej, podstawowej żywności, pilnych lekarstw w aptece oraz biletów komunikacji zbiorowej lub paliwa niezbędnego do przemieszczania się.

Skład gospodarstwa domowego	Wzór wyliczenia (model DNB i Nibud)	Kwota w euro na 72 godziny	Przeliczenie na polskie warunki (PLN)
1 osoba dorosła (singiel)	1 x 70 euro	70 euro	Ok. 300 zł
2 osoby dorosłe (para)	2 x 70 euro	140 euro	Ok. 600 zł
1 osoba dorosła i 2 dzieci	70 euro + (2 x 30 euro)	130 euro	Ok. 560 zł
2 osoby dorosłe i 1 dziecko	(2 x 70 euro) + 30 euro	170 euro	Ok. 730 zł
2 osoby dorosłe i 2 dzieci	(2 x 70 euro) + (2 x 30 euro)	200 euro	Ok. 860 zł
2 osoby dorosłe i 3 dzieci	(2 x 70 euro) + (3 x 30 euro)	230 euro	Ok. 990 zł

Analitycy De Nederlandsche Bank zaznaczają, że powyższa tabela wyznacza próg bazowy. Ostateczna suma zależy od indywidualnych uwarunkowań konkretnego domu – wyższej rezerwy potrzebują rodziny kupujące specjalistyczne mleko modyfikowane dla niemowląt, pacjenci przyjmujący drogie leki nierefundowane oraz właściciele zwierząt domowych, którzy muszą zabezpieczyć zapas karmy lub wizytę weterynaryjną.

Komunikat Riksbanku z 4 marca 2026 roku i zalecenia w Polsce. Ile dni trzeba przetrwać bez terminala?

Podczas gdy model holenderski skupia się na pierwszych 3 dobach, kraje skandynawskie przygotowują mieszkańców na znacznie dłuższe odcięcie od systemów bankowych. Szwedzki bank centralny Riksbank w oficjalnym komunikacie z 4 marca 2026 roku wyznaczył orientacyjną kwotę 1 000 koron szwedzkich (SEK) w gotówce na każdą osobę dorosłą (równowartość około 380 – 400 zł). Pieniądze te mają pokryć podstawowe zakupy spożywcze i higieniczne podczas zakłóceń trwających pełne 7 dni (1 tydzień). Dla pary dorosłych oznacza to rezerwę rzędu 2 000 koron, przy czym Riksbank podkreśla, że w budżetach o niższych dochodach nawet mniejszy zapas gotówki stanowi istotne zabezpieczenie.

Identyczny, 7-dniowy horyzont czasowy przyjął norweski bank centralny Norges Bank. Norweski regulator zrezygnował z podawania jednej sztywnej kwoty w koronach, wskazując, że zapotrzebowanie na fizyczny pieniądz jest bezpośrednio powiązane z tym, jak duże zapasy wody i jedzenia rodzina zgromadziła wcześniej w spiżarni.

W Polsce kwestię fizycznego pieniądza uregulowano w rządowym „Poradniku bezpieczeństwa”, opracowanym wspólnie przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), Ministerstwo Obrony Narodowej (MON) oraz Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (RCB). W sekcji dotyczącej przygotowania domowego otoczenia polskie służby zalecają zgromadzenie zapasów pozwalających na samodzielne przetrwanie przez minimum 3 dni (72 godziny). Na liście obowiązkowego wyposażenia – tuż obok wody, żywności długoterminowej, leków, apteczki, latarek i radia na baterie – wpisano gotówkę w różnych nominałach.

Państwo i instytucja wydająca wytyczne	Zalecana kwota gotówki	Czas trwania zakłóceń	Dodatkowe wytyczne operacyjne
Polska (MSWiA, MON, RCB)	Dopasowana do wydatków rodziny	Minimum 3 dni (72 godziny)	Obowiązkowy podział na różne, drobne nominały w złotówkach.
Holandia (DNB i instytut Nibud)	70 euro (dorosły) + 30 euro (dziecko)	72 godziny (3 doby)	Komunikat z 20 maja 2025 roku; zalecane drobne banknoty i bilon.
Szwecja (Riksbank)	1 000 koron (SEK) na dorosłego	7 dni (1 tydzień)	Komunikat z 4 marca 2026 roku; zalecane też fizyczne karty różnych systemów.
Norwegia (Norges Bank)	Zależna od posiadanych zapasów	7 dni (1 tydzień)	Kwota liczona indywidualnie pod kątem brakujących produktów w domu.

Badanie DNB z 16 września 2026 roku i głos z polskiego UKNF. Dlaczego bankomaty nie wystarczą?

Posiadanie środków na koncie osobistym lub lokacie nie jest równoznaczne z możliwością ich natychmiastowego wydania w sklepie. Zwraca na to uwagę Emil Radziszewski, dyrektor zarządzający Pionem Nadzoru Bankowego Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego (UKNF), w eksperckiej analizie opublikowanej na łamach Bloga Nadzorczego. Przedstawiciel UKNF wyjaśnia, że fizyczna wypłata gotówki w sytuacjach nietypowych zawsze zależy od technicznej dostępności bankomatów lub otwartych oddziałów bankowych, a podjęcie większych kwot w kasie standardowo wymaga wcześniejszego awizowania wypłaty i uzgodnienia terminu z bankiem.

W warunkach rozległego blackoutu lub awarii telekomunikacyjnej dostęp do okienek bankowych i maszyn wypłacających zostaje odcięty niemal natychmiast:

• Czas pracy nadajników komórkowych (BTS): Terminale płatnicze w sklepach oraz bankomaty łączą się z serwerami banków za pomocą sieci komórkowej lub światłowodowej. Stacje bazowe operatorów posiadają baterie podtrzymujące zasilanie awaryjne średnio przez 2 do 6 godzin. Po ich rozładowaniu autoryzacja kart, płatności telefonem oraz kodów BLIK przestaje działać na całym dotkniętym obszarze.
• Ograniczona pojemność bankomatów: W Polsce funkcjonuje około 21 000 bankomatów. Pojedyncza maszyna mieści zazwyczaj 4 kasety, a w każdej z nich znajduje się od 2 000 do 2 500 sztuk banknotów. W momencie wybuchu paniki lub awarii w sąsiedniej dzielnicy zapas gotówki w urządzeniu wyczerpuje się w ciągu 2 do 3 godzin, a przy braku prądu maszyny są całkowicie martwe.

Mimo tych twardych ograniczeń technicznych wielu obywateli odkłada przygotowanie koperty z gotówką na ostatnią chwilę. Dowodzą tego wyniki najnowszego badania opublikowanego przez De Nederlandsche Bank w dniu 16 września 2026 roku. Analitycy przebadali reprezentatywną grupę 5 672 respondentów. Okazało się, że aż 71 proc. ankietowanych doskonale znało oficjalne zalecenie dotyczące trzymania gotówki na 72 godziny, a 70 proc. korzystało na co dzień z kilku różnych elektronicznych instrumentów płatniczych. Jednocześnie pełną zalecaną kwotę (lub wyższą) faktycznie zgromadziło w domu tylko 58 proc. badanych. Jako główne przyczyny braku rezerwy wskazano napięty budżet domowy oraz zwykłe odkładanie tej czynności na później.

Pułapka banknotów 200 zł i 500 zł oraz zasada 2 kart płatniczych w portfelu

Kompletując domową rezerwę w złotówkach, trzeba unikać błędu polegającego na wypłaceniu całej sumy w wysokich nominałach 200 zł lub 500 zł. Zarówno polski „Poradnik bezpieczeństwa” opracowany przez MSWiA, MON i RCB, jak i wytyczne z Holandii oraz Norwegii kładą nacisk na zgromadzenie drobnych banknotów oraz monet.

Podczas awarii zasilania lub systemu płatniczego większość klientów w tym samym momencie zaczyna płacić gotówką. W efekcie zapas drobnych pieniędzy w szufladach kasowych małych sklepów spożywczych, piekarni i aptek kończy się po kilkudziesięciu minutach. Jeżeli kasy fiskalne nie mogą wydać reszty, sprzedawca przyjmie wyłącznie odliczoną kwotę. Osoba chcąca kupić wodę i pieczywo za 25 zł z banknotem 200 zł w ręku albo nie zrobi zakupów wcale, albo będzie zmuszona stracić różnicę.

Nominał w polskiej walucie (PLN)	Proponowana liczba sztuk (pula 900 zł dla rodziny)	Wartość łączna	Zastosowanie podczas pierwszych 72 godzin zakłóceń
Monety 1 zł, 2 zł, 5 zł	Ok. 25 sztuk	60 zł	Dokładne odliczanie końcówek rachunków przy kasie, zakup wody z automatów, biletomaty i parkometry.
Banknot 10 zł	14 sztuk	140 zł	Pojedyncze zakupy pierwszej potrzeby (chleb, butelka wody, baterie, środki higieniczne).
Banknot 20 zł	15 sztuk	300 zł	Najbardziej uniwersalny nominał do rozliczeń w małych sklepach osiedlowych i na targowiskach bez konieczności wydawania reszty.
Banknot 50 zł	4 sztuki	200 zł	Wykupienie niezbędnych leków w aptece lub większe zakupy żywności na 3 dni.
Banknot 100 zł	2 sztuki	200 zł	Tankowanie paliwa na stacji benzynowej (ok. 30 litrów na wyjazd z miasta) lub opłacenie transportu zastępczego.

Eksperci ze szwedzkiego Riksbanku zwracają uwagę na jeszcze jeden istotny szczegół: rodzaj awarii determinuje to, które narzędzie zawiedzie jako pierwsze. Jeżeli przyczyną paraliżu nie jest blackout energetyczny, lecz cyberatak lub usterka techniczna w pojedynczym banku bądź u jednego operatora kart, terminale w sklepach mogą nadal działać. Na taki scenariusz warto mieć w portfelu:

1. Fizyczną, plastikową kartę płatniczą: Pozwala zapłacić zbliżeniowo lub na PIN w sytuacji, gdy rozładuje się smartfon, którym na co dzień płacimy przez Google Pay, Apple Pay lub BLIK.
2. Karty z 2 różnych organizacji płatniczych: Posiadanie jednej karty w systemie Visa, a drugiej w systemie Mastercard (najlepiej przypisanych do kont w 2 odrębnych bankach) chroni przed sytuacją, w której awarii ulega centralny system rozliczeniowy jednego wystawcy.

Jak wyliczyć i skompletować domową rezerwę gotówki na 72 godziny?

Zamiast kopiować wprost zagraniczne stawki w euro lub koronach, oblicz i przygotuj zapas złotówek dopasowany dokładnie do potrzeb Twojego gospodarstwa domowego w 4 krokach:

• Zsumuj swoje paragony z 3 zwykłych dni i odejmij domowe zapasy: Przejrzyj historię wydatków lub sklepowe paragony i policz, ile Twoja rodzina wydaje przez 3 doby na jedzenie, wodę, dojazdy do pracy oraz leki. Jeżeli masz już w szafkach zapas wody butelkowanej, konserw, makaronu i ryżu na 72 godziny, Twoja rezerwa gotówkowa może być mniejsza (np. 300 – 500 zł). Jeśli nie gromadzisz żywności, przygotuj pełną kwotę odpowiadającą wyliczeniom instytutu Nibud (około 300 zł na dorosłego i 130 zł na dziecko, plus 250 – 350 zł na paliwo do auta).
• Uwzględnij wydatki specjalne (dzieci, seniorzy, zwierzęta): Do bazowej kwoty dolicz równowartość 1 opakowania leków przyjmowanych na stałe przez domowników, zapasu pieluch i mleka modyfikowanego (w przypadku rodzin z małymi dziećmi) oraz karmy i leków weterynaryjnych, jeśli w domu są zwierzęta.
• Zbieraj rezerwę stopniowo z codziennej reszty: Jeśli jednorazowe wyjęcie z budżetu kwoty 800 – 1 000 zł jest zbyt dużym obciążeniem, zastosuj metodę rekomendowaną przez De Nederlandsche Bank i buduj fundusz przez 3 – 4 miesiące. Odkładaj do osobnej koperty po 1 lub 2 banknoty 10 zł i 20 zł tygodniowo z reszty wydawanej podczas codziennych zakupów.
• Schowaj pieniądze w miejscu dostępnym po ciemku i rotuj zapas: Zapakuj odliczone banknoty i monety w wodoszczelny woreczek strunowy i umieść w miejscu, do którego bez problemu dotrzesz w całkowitej ciemności podczas nocnej awarii prądu (np. w kieszeni plecaka ewakuacyjnego obok latarki). Raz na 6 miesięcy sprawdź, czy zgromadzona suma nadal odpowiada cenom w sklepach i aktualnej liczbie domowników, a jeśli wykorzystasz część gotówki na bieżące wydatki – uzupełnij kopertę przy najbliższej wypłacie.