Będzie nowy podatek. Dotknie miliona osób. Ogromne zmiany w 2027 roku

Ministerstwo Finansów wróciło do projektu, który przepadł jesienią 2025 roku – i wróciło z rozszerzoną wersją. Nowelizacja ustaw o PIT, CIT i ryczałcie (projekt UD116) liczy teraz 31 zmian, ma przynieść budżetowi 7,3 mld zł w ciągu dekady i wejść w życie 1 stycznia 2027 roku.

Nowy podatek 15 proc.: ponad milion ryczałtowców w zasięgu rażenia

Zmiany jako pierwsza prześledziła „Rzeczpospolita”. Zmiany resort nazywa „uszczelnieniem systemu”. Eksperci mówią wprost: to pośrednia podwyżka podatków dla kilkuset tysięcy przedsiębiorców. Największy cios otrzymają programiści korzystający z IP Box, ryczałtowcy świadczący usługi własnym spółkom i wszyscy, którzy planowali sprzedaż poleasingowego auta przez darowiznę dla dziecka.

To zmiana, o której Ministerstwo Finansów mówi najciszej, bo uderza najszerzej. Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych wybrało w 2026 roku 1,26 mln przedsiębiorców. Projekt UD116 wprowadza dla części z nich nową stawkę 15 proc., której dotychczas w systemie ryczałtowym nie było.

Mechanizm działa tak: ryczałtowiec świadczący usługi opodatkowane stawką 8,5 proc., który nie zatrudnia co najmniej jednego pracownika na pełen etat przez cały rok, zapłaci od przychodów powyżej 100 000 zł rocznie podatek według stawki 15 proc. – zamiast dotychczasowych 8,5 proc. Do progu 100 000 zł – nic się nie zmienia. Od nadwyżki powyżej tej kwoty – stawka niemal się podwaja.

Matematyka jest bezlitosna. Przedsiębiorca z rocznym przychodem 180 000 zł dziś płaci 8,5 proc. od całości: 15 300 zł podatku. Po zmianach zapłaci 8,5 proc. od pierwszych 100 000 zł plus 15 proc. od 80 000 zł: łącznie 20 500 zł. Różnica: 5 200 zł rocznie. Przy przychodzie 300 000 zł różnica rośnie do kilkunastu tysięcy złotych rocznie. Dr Piotr Sekulski, doradca podatkowy cytowany przez „Rzeczpospolitą”, nie pozostawia złudzeń: „To klasyczna podwyżka podatków i przy okazji komplikowanie przepisów. Ministerstwo Finansów uznało po prostu, że ta grupa przedsiębiorców płaci za mało”.

Na nowej stawce 15 proc. stracą w szczególności: informatycy rozliczający się ryczałtem, szkoleniowcy, pośrednicy handlowi, kosmetyczki, trenerzy personalni, część usługodawców z branży kreatywnej. Warunek zatrudnienia jednego pracownika na pełen etat przez cały rok to próg, którego większość jednoosobowych działalności nie spełnia i spełnić nie zamierza – bo nie taki jest ich model biznesowy. Jedyną drogą ucieczki jest więc albo zatrudnienie pracownika, albo zmiana formy opodatkowania na podatek liniowy 19 proc. – co i tak oznacza wyższy podatek od przychodów poniżej progu.

Druga ścieżka prowadząca do stawki 15 proc. to najem lub dzierżawa majątku podmiotom powiązanym. Wynajem nieruchomości objęty jest stawką 8,5 proc., a po przekroczeniu pułapu 100 tys. zł stawka rośnie do 12,5 proc. Resort finansów chce, aby nadwyżka ponad 100 tys. zł była opodatkowana nową stawką w wysokości 15 proc. Konkretny przykład: ojciec wynajmujący magazyn synowi prowadzącemu biznes, przy rocznym przychodzie z najmu na poziomie 300 tys. zł, oddaje dziś fiskusowi 33,5 tys. zł. Po wejściu w życie zmian kwota ta wzrośnie do 38,5 tys. zł.

Ryczałt: nowa stawka 17 proc. dla usług na rzecz podmiotów powiązanych

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych był przez lata narzędziem, które jednoosobowe firmy i freelancerzy chętnie stosowali do obniżenia podatku od przychodów ze współpracy z własną spółką. Projekt UD116 uderza w ten mechanizm precyzyjnie.

Nowa stawka 17 proc. ma objąć usługi świadczone przez ryczałtowców na rzecz podmiotów powiązanych – czyli spółek, w których podatnik ma co najmniej 5 proc. udziałów, jest członkiem zarządu lub rady nadzorczej, albo jest podmiotem powiązanym w inny sposób określony ustawowo. Zmiana ta uderza w szeroko stosowaną optymalizację: przedsiębiorca zakłada spółkę, sam rozlicza się ryczałtem i wystawia spółce faktury za usługi – po niższej stawce podatkowej niż wynosiłaby dywidenda.

Skala podwyżki dla konkretnych branż jest drastyczna. Przykłady z projektu: wynajem lokalu prywatnego własnej spółce – dotychczas 8,5 proc. ryczałtu, po zmianie 17 proc.. Usługi projektowe dla spółki, w której jesteś wspólnikiem – dotychczas 14 proc., po zmianie 17 proc.. Handel materiałami budowlanymi na rzecz podmiotu powiązanego – dotychczas 3 proc., po zmianie 17 proc. To wzrost o niemal 500 proc. w ostatnim przypadku.

Ministerstwo uzasadnia zmianę tym, że ryczałt był używany do transferu zysku ze spółki w formie wynagrodzenia za usługi zamiast dywidendy – obniżając podstawę opodatkowania dywidendą i jednocześnie korzystając z niższej stawki ryczałtowej. Eksperci oceniają, że zmiana może wymusić restrukturyzację modeli biznesowych dziesiątek tysięcy firm.

IP Box: koniec 5-procentowego podatku dla samotnych programistów

Ulga IP Box – prawo do opodatkowania dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej stawką 5 proc. zamiast standardowych 19 proc. – weszła w życie w 2019 roku. Jej celem było wsparcie innowacyjnych firm. W praktyce stała się standardowym narzędziem optymalizacji dla programistów prowadzących jednoosobową działalność i wystawiających faktury za autorskie prawa do kodu.

Projekt UD116 wprowadza warunek, który w praktyce zamknie ulgę dla większości samozatrudnionych informatyków. Od 2027 roku z IP Box będzie mogła korzystać wyłącznie firma, która zatrudnia co najmniej 3 osoby fizyczne niebędące podmiotami powiązanymi z podatnikiem – w przeliczeniu na pełne etaty przez co najmniej 300 dni w roku podatkowym. Alternatywnie podatnik może spełnić warunek przez ponoszenie kosztu wynagrodzeń na poziomie co najmniej trzykrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw – ale tylko wobec osób, od których jest płatnikiem składek ZUS lub zaliczek PIT.

Projekt przewiduje też poszerzenie podstawy obliczenia daniny solidarnościowej o dochody objęte ulgą IP Box. To dodatkowy cios dla tych, którzy ulgę utrzymają po spełnieniu nowych warunków: przy wyższych dochodach efektywne opodatkowanie wzrośnie.

Grzegorz Niebudek, ekspert podatkowy cytowany przez branżowe media, ocenił projekt jednoznacznie: „Ministerstwu Finansów przy tworzeniu przepisów przyświecały dwie myśli. Pierwsza: obowiązujące prawo jest zbyt korzystne. Druga: fiskus zbyt często przegrywał przed sądem, stąd zmiana przepisów na mniej korzystne dla podatnika”.

Firmowe auto i darowizna dla dziecka: z 6 miesięcy do 3 lat

Luka w przepisach była znana od lat i powszechnie stosowana. Przedsiębiorca wykupuje auto z leasingu operacyjnego do firmy, wycofuje je jako środek trwały, daruje dziecku lub małżonkowi, ten odczeka 6 miesięcy i sprzedaje bez żadnego podatku dochodowego. To ogólna zasada z Kodeksu cywilnego: sprzedaż rzeczy po 6 miesiącach od nabycia nie podlega PIT.

Projekt UD116 wydłuża ten okres z 6 miesięcy do 3 lat dla samochodów otrzymanych w darowiźnie od przedsiębiorcy, jeśli ich wartość przekracza kwotę wolną dla I grupy podatkowej – czyli 36 120 zł. Oznacza to, że osoba obdarowana musi przez 3 lata trzymać auto, zanim będzie mogła je sprzedać bez PIT. Przy aktywnym rynku samochodów poleasingowych i naturalnej rotacji pojazdów – to zmiana, która skutecznie eliminuje tę ścieżkę optymalizacji.

Zmiana obejmie też kolejne darowizny w łańcuchu: jeśli auto zostanie podarowane dalej, każdy kolejny obdarowany zaczyna liczyć swoje 3 lata od nowa.

Ulga mieszkaniowa: trzyletnia karencja i tylko jedna nieruchomość

Ulga mieszkaniowa – zwolnienie z 19-procentowego PIT od sprzedaży nieruchomości przy przeznaczeniu środków na własne cele mieszkaniowe – funkcjonuje w Polsce od lat 90. Przez lata jej zakres pełzał: podatnicy kupowali kolejne mieszkania, każde traktując jako „cel mieszkaniowy”, i wielokrotnie korzystali z ulgi.

Projekt MF doprecyzowuje pojęcie „własnych celów mieszkaniowych” i wprowadza kluczowe ograniczenie: ulga będzie przysługiwać wyłącznie podatnikom, którzy nie mają innej nieruchomości lub lokalu mieszkalnego i nabywają pierwszą lub jedyną nieruchomość na własne potrzeby. Wyjątek stanowią nieruchomości nabyte przez spadkobranie – te nie będą wliczane do oceny warunków ulgi. Małżonkowie będą mogli korzystać z ulgi wspólnie w odniesieniu do jednej nieruchomości.

Dodatkowo projekt wprowadza zasadę, że z ulgi nie skorzysta podatnik, który korzystał z niej już w ciągu ostatnich 3 lat. To trzyletnia karencja przy ponownym zastosowaniu preferencji. Dla inwestorów obracających mieszkaniami – zmiana zamyka dotychczasową lukę. Dla przeciętnego sprzedającego jedyne mieszkanie – zmiany powinny być neutralne.

Amortyzacja i estoński CIT: mniejsze zmiany, ale też istotne

Projekt zawiera jeszcze kilka zmian o węższym zasięgu. Zakaz wstecznego obniżania lub podwyższania stawek amortyzacyjnych po upływie terminu złożenia zeznania rocznego – eliminuje praktykę optymalizowania amortyzacji po fakcie, gdy wiadomo już, jaki wynik podatkowy chce się osiągnąć.

W estońskim CIT od 2027 roku nie będzie można dokonywać zmiany formy opodatkowania w trakcie roku podatkowego. Projekt przewiduje jednak abolicję dla firm, które nie zdążyły podpisać sprawozdania finansowego w terminie – te będą mogły skutecznie zmienić formę opodatkowania, jeśli spełniły pozostałe warunki formalne. Rozszerzony zostanie też katalog ukrytych zysków w estońskim CIT – opłaty za najem aktywów od podmiotów powiązanych ze spółką trafią na tę listę, co ograniczy możliwość wyprowadzania zysku przez umowy najmu.

Projekt UD116 modyfikuje też minimalny CIT: zmienia się uproszczona podstawa opodatkowania, a z podatku mają być wyłączone podmioty, których rentowność w jednym z dwóch poprzednich lat wynosiła co najmniej 2 proc. – dotychczas wymagany był okres trzech lat.

7,3 mld zł dla budżetu, setki tysięcy podatników do decyzji

Ministerstwo Finansów szacuje, że zmiany przyniosą budżetowi 7,3 mld zł w ciągu 10 lat. To ok. 730 mln zł rocznie z tytułu uszczelnienia, co w skali całego systemu podatkowego jest kwotą umiarkowaną. Dla indywidualnych podatników koszty mogą być jednak znaczące.

Programista zarabiający 20 000 zł miesięcznie brutto, korzystający z IP Box przy stawce 5 proc., płaci dziś ok. 12 000 zł podatku rocznie. Po likwidacji ulgi – przy przejściu na liniowy PIT 19 proc. – jego roczny podatek wzrośnie do ok. 45 000 zł. Różnica: ponad 33 000 zł rocznie. Przy powrocie do skali podatkowej i przekroczeniu drugiego progu (120 000 zł rocznie) – jeszcze więcej.

Branżowe organizacje i doradcy podatkowi sygnalizują, że projekt w obecnej formie może skłonić część przedsiębiorców do zmiany rezydencji podatkowej. Pod znakiem zapytania pozostaje też decyzja Prezydenta RP – publiczne deklaracje Karola Nawrockiego sugerowały, że może zawetować przepisy ograniczające ulgi dla przedsiębiorców.

Sprawdź, czy jesteś w grupie ryzyka – masz czas do końca 2026 roku

• Jeśli korzystasz z IP Box – oceń, czy spełnisz nowy warunek zatrudnienia. Wymóg 3 pełnych etatów przez 300 dni rocznie to bariera nie do przekroczenia dla większości samozatrudnionych programistów. Jeśli planujesz utrzymać ulgę – zacznij rekrutację lub współpracę ze zleceniobiorcami już teraz: warunek musi być spełniony przez 300 dni w roku podatkowym, co oznacza, że zatrudnienie od początku 2027 roku pozwoli korzystać z ulgi najwcześniej od 2028 roku. Alternatywa to zmiana formy opodatkowania – liniowy PIT 19 proc. lub skala podatkowa. Decyzja powinna zapaść z doradcą podatkowym przed końcem 2026 roku.
• Jeśli jesteś ryczałtowcem świadczącym usługi własnej spółce – sprawdź, jak zmienią się twoje efektywne stawki. Różnica między obecną a proponowaną stawką może być kilkukrotna. Warto już teraz przeprowadzić symulację, czy przy stawce 17 proc. ryczałt nadal jest optymalny, czy lepszą opcją jest przejście na podatek liniowy lub zmiana struktury rozliczeń ze spółką.
• Planujesz sprzedaż poleasingowego auta przez darowiznę dla bliskich – działaj w 2026 roku. Projekt obejmuje darowizny dokonane po wejściu przepisów w życie, czyli po 1 stycznia 2027 roku. Darowizna zrealizowana do końca 2026 roku podlega starym zasadom – 6-miesięczny termin karencji pozostaje w mocy. Konsultacja z doradcą przed decyzją jest wskazana.
• Masz więcej niż jedną nieruchomość i rozważasz sprzedaż – sprawdź nowe zasady ulgi mieszkaniowej. Jeśli jesteś właścicielem kilku mieszkań i planowałeś skorzystać z ulgi przy sprzedaży jednego z nich – nowe przepisy mogą to uniemożliwić. Warto przeanalizować harmonogram planowanych transakcji z doradcą przed 1 stycznia 2027 roku.
• Śledź postęp legislacyjny projektu UD116 w Rządowym Centrum Legislacji. Projekt był już raz wstrzymywany – w jesieni 2025 roku wypadł z wykazu prac, by wrócić w rozszerzonej wersji. Nie jest wykluczone, że zostanie ponownie zmodyfikowany lub opóźniony. Aktualne informacje: legislacja.gov.pl, numer projektu UD116. Ostateczny kształt przepisów może się różnić od obecnej wersji – nie warto reorganizować struktury firmy wyłącznie na podstawie projektu, który nie stał się jeszcze ustawą.