Ktoś wziął kredyt na twoje dane? Od teraz to problem banku, a nie twój. Wystarczy jedno kliknięcie, by zyskać immunitet finansowy

Koszmar kradzieży tożsamości przez lata spędzał sen z powiek milionom Polaków. Wystarczył moment nieuwagi – zgubiony dowód osobisty, wyciek danych ze sklepu internetowego czy nieostrożne przesłanie skanu dokumentu – by po kilku miesiącach dowiedzieć się, że mamy do spłaty 50 tysięcy złotych kredytu, którego nigdy nie zaciągnęliśmy. Walka z bankami i firmami windykacyjnymi przypominała do tej pory walkę z wiatrakami. Ofiara musiała udowadniać, że „nie jest wielbłądem”, biegać po sądach i prokuraturach, a komornik i tak blokował konto. Te czasy jednak minęły. Wprowadzenie Rejestru Zastrzeżeń Numerów PESEL to prawny „game changer”. Jeśli wykonasz jedną prostą czynność w telefonie, zyskujesz finansową nietykalność, a każdy kredyt wyłudzony na Twoje nazwisko staje się problemem banku, a nie Twoim.

Od 1 czerwca 2024 roku banki, firmy pożyczkowe (tzw. chwilówki), a także notariusze i operatorzy telekomunikacyjni mają bezwzględny obowiązek weryfikowania, czy Twój PESEL jest zastrzeżony, zanim podpiszą z Tobą umowę. To system, który działa w czasie rzeczywistym i zdejmuje z obywatela ciężar odpowiedzialności. Wcześniej to Ty musiałeś pilnować swojego dowodu. Teraz to instytucja finansowa musi pilnować rejestru. Jeśli bank udzieli kredytu na zastrzeżony PESEL, nie ma prawa żądać od Ciebie spłaty ani grosza. To mechanizm, który daje potężną władzę konsumentowi, ale pod jednym warunkiem: musisz aktywnie włączyć tę ochronę.

Jak działają złodzieje tożsamości i dlaczego to koniec ich eldorado?

Metody przestępców ewoluowały. Kiedyś trzeba było ukraść fizyczny dowód i dokleić zdjęcie (tzw. „słup”). Dziś większość wyłudzeń dzieje się w cyfrowym cieniu. Przestępcy kupują bazy danych z wycieków, tworzą fałszywe dowody kolekcjonerskie z Twoimi danymi (tzw. dowody preparowane) lub wyrabiają duplikat karty SIM (SIM swapping), by przejąć kody SMS z banku.

Mając Twój PESEL, imię, nazwisko i numer dowodu, składają wniosek o pożyczkę online w parabanku lub kupują drogi sprzęt elektroniczny na raty. Do tej pory, gdy bank upominał się o spłatę, Twoja sytuacja była tragiczna. Musiałeś udowodnić sfałszowanie podpisu (grafolog) lub to, że adres IP wniosku nie należał do Ciebie.

Rejestr Zastrzeżeń Numerów PESEL zmienia zasady gry.

Złodziej składa wniosek o pożyczkę. System bankowy automatycznie wysyła zapytanie do bazy państwowej: „Czy PESEL Jana Kowalskiego jest zastrzeżony?”.

Odpowiedź: „TAK”.

Skutek: Bank musi automatycznie odrzucić wniosek. Jeśli tego nie zrobi (np. przez błąd pracownika lub awarię systemu) i wypłaci pieniądze złodziejowi – traci je bezpowrotnie. Prawo zwalnia Cię z długu z mocy ustawy. Nie musisz iść do sądu. Wystarczy, że wykażesz, że w momencie zawarcia umowy Twój PESEL był zastrzeżony.

Jak włączyć ochronę? To trwa 30 sekund

Największą zaletą nowego systemu jest jego dostępność. Nie musisz iść do urzędu gminy (choć możesz). Wszystko załatwisz z poziomu kanapy.

Najprostsza droga to aplikacja mObywatel 2.0:

1. Logujesz się do aplikacji.
2. Wybierasz usługę „Zastrzeż PESEL”.
3. Przesuwasz suwak na „Zastrzeżony”.
4. Gotowe. Ochrona działa natychmiast.

Alternatywnie możesz to zrobić przez stronę internetową mObywatel.gov.pl (logując się Profilem Zaufanym) lub osobiście w dowolnym urzędzie gminy. Usługa jest całkowicie bezpłatna.

Czy warto to robić „na stałe”? Eksperci od cyberbezpieczeństwa są zgodni: Twój PESEL powinien być zastrzeżony domyślnie, przez cały czas. Powinieneś go „odmrażać” (cofać zastrzeżenie) tylko na te kilka minut, kiedy faktycznie potrzebujesz wziąć kredyt lub załatwić ważną sprawę, a potem natychmiast blokować z powrotem.

Kiedy musisz odblokować PESEL? Życiowe sytuacje

Zastrzeżenie PESEL to potężna tarcza, ale w niektórych sytuacjach może utrudnić życie, jeśli zapomnisz o jej zdjęciu. Instytucje mają obowiązek weryfikacji w konkretnych momentach. Oto kiedy musisz wejść do aplikacji i cofnąć zastrzeżenie:

• Branie kredytu lub pożyczki: To oczywiste. Hipoteka, kredyt gotówkowy, limit w koncie, karta kredytowa.
• Zakupy na raty (Raty 0%): Nawet kupując pralkę w markecie na raty, zawierasz umowę kredytową z bankiem. Sprzedawca poprosi Cię o odblokowanie PESEL przed wygenerowaniem umowy.
• Wizyta u notariusza: Odsprzedaż mieszkania, kupno działki, darowizna nieruchomości. Notariusze mają obowiązek sprawdzać rejestr, by zapobiegać tzw. kradzieżom mieszkań (sprzedaż nieruchomości przez oszusta podszywającego się pod właściciela). Jeśli masz zastrzeżony PESEL, notariusz odmówi dokonania czynności.
• Duplikat karty SIM: To cios w metodę „na duplikat karty”. Jeśli zgubisz telefon i pójdziesz do salonu operatora po nową kartę SIM, pracownik sprawdzi rejestr. Jeśli PESEL jest zablokowany – nie wyda duplikatu. To świetne zabezpieczenie, ale pamiętaj o tym, idąc do salonu!
• Otwieranie konta w banku: Nawet jeśli nie bierzesz debetu, założenie ROR wymaga weryfikacji.

Co ważne, cofnięcie zastrzeżenia działa natychmiast. Możesz stać w kolejce do kasy w sklepie RTV, odblokować PESEL w telefonie, podpisać umowę ratalną, i zablokować go z powrotem, zanim wyjdziesz ze sklepu.

Wypłata dużej gotówki w banku. Pułapka „12 godzin”

Nowe przepisy wprowadziły jeden mechanizm, który może być uciążliwy dla osób obracających gotówką, a o którym mało kto wie. Chodzi o ochronę przed metodą „na wnuczka” lub „na policjanta”, gdzie zmanipulowani seniorzy wypłacają oszczędności życia i oddają je oszustom.

Jeśli udasz się do oddziału banku, by wypłacić gotówkę w kwocie przekraczającej trzykrotność minimalnego wynagrodzenia (w 2026 r. to kwota rzędu kilkunastu tysięcy złotych), a Twój PESEL będzie zastrzeżony, bank zablokuje wypłatę na 12 godzin.

Jak to działa w praktyce?

Podchodzisz do okienka i prosisz o 20 000 zł. Kasjer sprawdza system -> PESEL zastrzeżony. Mówi: „Przykro mi, nie mogę wypłacić pieniędzy teraz. Proszę przyjść za 12 godzin, nawet jeśli teraz odblokuje Pan PESEL”.

To zabezpieczenie ma dać ofierze oszustwa czas na ochłonięcie. Jednak dla kogoś, kto po prostu zapomniał o blokadzie, a potrzebuje pieniędzy „na już” (np. na okazyjny zakup auta), jest to ogromny problem. Blokady tej nie da się obejść cofnięciem zastrzeżenia przy okienku. Jeśli planujesz dużą wypłatę – cofnij zastrzeżenie zanim pójdziesz do banku.

Czy zastrzeżenie PESEL wpływa na wizytę u lekarza lub głosowanie?

Wokół rejestru narosło wiele mitów. Warto je rozwiać. Zastrzeżenie PESEL dotyczy tylko i wyłącznie skutków finansowych i majątkowych.

• Służba zdrowia: Możesz iść do lekarza, szpitala, wykupić receptę. Rejestracja w przychodni nie sprawdza statusu zastrzeżenia.
• Wybory: Zastrzeżony PESEL nie pozbawia praw wyborczych. Komisja wydając kartę do głosowania nie weryfikuje tego rejestru.
• Policja/Kontrola drogowa: Policjant legitymujący Cię na ulicy nie widzi (i nie interesuje go), czy masz zastrzeżony PESEL.
• Przekraczanie granicy: Straż Graniczna również nie ma z tym nic wspólnego. Podróżujesz swobodnie.

Co z firmami? Czy przedsiębiorca może zastrzec NIP?

Omawiany system dotyczy wyłącznie numeru PESEL, a więc osób fizycznych. Nie ma (póki co) analogicznego systemu „zastrzegania NIP” dla spółek czy firm. Jednakże, jeśli prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą (JDG), to Twoim identyfikatorem jest również PESEL. Zastrzeżenie go chroni Cię jako osobę prywatną, ale może utrudnić wzięcie leasingu na firmę czy kredytu obrotowego – wtedy również będziesz musiał czasowo zdjąć blokadę.

Immunitet działa tylko w Polsce

Pamiętaj, że Rejestr Zastrzeżeń Numerów PESEL to rozwiązanie krajowe. Jeśli złodziej ukradnie Twój dowód i spróbuje wziąć kredyt w niemieckim banku lub pożyczkę online w serwisie zarejestrowanym na Cyprze, który nie podlega pod KNF i nie sprawdza polskich baz – ochrona z ustawy nie zadziała automatycznie (choć dochodzenie praw będzie inne).

Niemniej, statystyki pokazują, że zdecydowana większość wyłudzeń „na słupa” odbywa się na rodzimym rynku chwilówek i sprzedaży ratalnej. Tutaj blokada jest w 100% skuteczna.

Co to oznacza dla Ciebie? – Twoja polisa bezpieczeństwa za 0 zł

W świecie cyfrowym nie ma stuprocentowego bezpieczeństwa, ale zastrzeżenie PESEL jest najbliższe ideałowi. To darmowa polisa ubezpieczeniowa, którą państwo daje Ci do ręki.

Co to oznacza dla Ciebie? – Lista „must have” bezpieczeństwa

• Zainstaluj mObywatela: Jeśli jeszcze go nie masz, pobierz i aktywuj. To Twoje centrum dowodzenia bezpieczeństwem.
• Włącz zastrzeżenie TERAZ: Nie czekaj, aż zgubisz dowód. Zrób to profilaktycznie. Niech suwak w aplikacji będzie zawsze na czerwono/zielono (w zależności od interfejsu oznaczającego ochronę).
• Planuj zakupy: Jeśli idziesz po kredyt hipoteczny lub nowy telewizor na raty, odblokuj PESEL w domu lub w drodze do sklepu. Po wyjściu – zablokuj znowu.
• Pamiętaj o gotówce: Jeśli planujesz wypłatę powyżej 3-krotności minimalnej pensji w kasie, odblokuj PESEL dzień wcześniej lub rano przed wizytą w banku, by uniknąć 12-godzinnej karencji.
• Śpij spokojnie: Nawet jeśli jutro wyciekną dane z Twojej przychodni, sklepu internetowego czy hotelu – śpisz spokojnie. Złodziej z Twoim numerem PESEL odbije się od ściany w każdym banku w Polsce.

Brak zastrzeżonego numeru PESEL w 2026 roku to niepotrzebne ryzyko. To tak, jakby wychodzić z domu i zostawiać otwarte drzwi, licząc, że nikt nie wejdzie. Zamknij te drzwi cyfrowym kluczem i nie martw się o kredyty, których nie brałeś.