List ze skarbówki może kosztować tysiące złotych. Fiskus wraca do przelewów sprzed lat. Grozi nawet 20 proc. podatku

Przelew od rodziców na zakup mieszkania, pieniądze otrzymane od partnera albo pożyczka od znajomego sprzed kilku lat. Dla wielu osób takie transakcje są już odległą przeszłością. Tymczasem mogą stać się przedmiotem zainteresowania urzędu skarbowego. Jeżeli podatnik nie dopełnił obowiązków związanych ze zgłoszeniem darowizny lub rozliczeniem pożyczki, konsekwencje finansowe mogą być poważne. W określonych sytuacjach przepisy przewidują nawet 20-procentową stawkę podatku. Przy kwocie 100 tys. zł oznacza to 20 tys. zł do zapłaty.

Dodaj nas do preferowanych źródeł w Google
Dodaj

Fot. Shutterstock

Wyobraźmy sobie sytuację, w której kilka lat temu rodzice przekazali dorosłemu dziecku pieniądze na wkład własny do mieszkania. Kwota trafiła na rachunek bankowy, a cała rodzina traktowała ją jako zwykłą pomoc. Nikt nie pamiętał jednak o konieczności zgłoszenia darowizny w odpowiednim terminie. Po latach urząd skarbowy zaczyna wyjaśniać źródła finansowania określonych wydatków. Wtedy okazuje się, że nawet pieniądze otrzymane od najbliższych mogą powodować problemy podatkowe.

Podobne ryzyko może dotyczyć pożyczek zawieranych pomiędzy znajomymi lub partnerami. Brak pisemnej umowy nie oznacza automatycznie, że zobowiązanie nie istnieje. Jeżeli jednak podatnik nie potrafi udokumentować transakcji albo nie zapłacił należnego podatku od czynności cywilnoprawnych, w określonych okolicznościach może narazić się na znacznie wyższą stawkę niż zwykłe 0,5 procent.

Ważne jest przy tym rozróżnienie trzech sytuacji: niezgłoszonej darowizny, nierozliczonej pożyczki oraz przychodów z nieujawnionych źródeł. Nie są one opodatkowane według identycznych zasad, a 20-procentowa stawka nie jest automatyczną karą za każdy dawny przelew.

Przelew od rodziców sprzed lat. Jeden brakujący formularz może zmienić wszystko

Polskie prawo przewiduje szerokie zwolnienie od podatku od spadków i darowizn dla najbliższej rodziny. Obejmuje ono między innymi małżonków, rodziców, dzieci, wnuki, dziadków, rodzeństwo, pasierbów oraz określonych członków rodziny wskazanych w ustawie.

W przypadku darowizn pieniężnych przekraczających ustawowy próg, aby skorzystać z pełnego zwolnienia, trzeba zasadniczo zgłosić otrzymanie środków na formularzu SD-Z2 w terminie sześciu miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. Konieczne jest również odpowiednie udokumentowanie przekazania pieniędzy, na przykład dowodem przelewu na rachunek lub przekazu pocztowego.

Ministerstwo Finansów wskazuje, że zgłoszenie nie jest wymagane, jeżeli łączna wartość nabyć od tej samej osoby, ustalana według odpowiednich zasad, nie przekracza 36 120 zł. Znaczenie mają przy tym wcześniejsze darowizny uwzględniane w ustawowym okresie pięciu lat.

Jeżeli jednak podatnik otrzymał większą kwotę i nie dopełnił warunków zwolnienia, może utracić prawo do preferencyjnego rozliczenia. Wówczas darowizna podlega zasadom ogólnym, a w szczególnych okolicznościach może pojawić się również 20-procentowa stawka podatku.

Fiskus może zastosować 20-procentową stawkę. Nie wystarczy samo spóźnienie

Najważniejszy przepis znajduje się w art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przewiduje on stawkę 20 procent, jeżeli obowiązek podatkowy powstał wskutek powołania się przez podatnika przed organem podatkowym na dokonanie darowizny w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej, a należny podatek nie został zapłacony.

Oznacza to, że podwyższona stawka nie pojawia się automatycznie po przekroczeniu sześciomiesięcznego terminu na złożenie SD-Z2. Konieczne jest spełnienie dodatkowych ustawowych przesłanek.

Przykładowo urząd skarbowy może analizować źródła finansowania zakupu nieruchomości. Podatnik wyjaśnia wtedy, że pieniądze na mieszkanie otrzymał kilka lat wcześniej od rodziców, ale nie zgłosił darowizny i nie zapłacił należnego podatku.

Właśnie takie powołanie się na darowiznę w określonym postępowaniu może mieć zasadnicze znaczenie dla zastosowania stawki sankcyjnej.

Przy darowiźnie 50 tys. zł zastosowanie stawki 20 procent oznaczałoby podatek wynoszący 10 tys. zł. Przy 100 tys. zł kwota wyniosłaby 20 tys. zł. Są to przykłady obliczeniowe, zakładające zastosowanie stawki sankcyjnej do wskazanej podstawy opodatkowania.

Ważny wyrok NSA z sierpnia 2026 roku. Nawet późniejsze zapłacenie zwykłego podatku może nie wystarczyć

Sprawa ma szczególne znaczenie w świetle najnowszego orzecznictwa. W wyroku z 4 sierpnia 2026 roku, sygn. III FSK 659/25, Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do zasad stosowania 20-procentowej stawki podatku od darowizn.

Sąd potwierdził, że powołanie się przez podatnika na wcześniejszą darowiznę podczas czynności podatkowych może prowadzić do zastosowania podwyższonej stawki, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. Istotne jest również to, że samo zapłacenie zwykłego podatku już w toku prowadzonych czynności nie musi pozwolić uniknąć sankcyjnego opodatkowania.

Orzeczenie pokazuje, jak ważne jest uporządkowanie dokumentów i wyjaśnienie obowiązków podatkowych zanim pojawi się formalny spór z urzędem.

Nie oznacza to jednak, że każdy podatnik, który otrzymał pieniądze od rodziny, musi obawiać się podatku w wysokości 20 procent. Dla wielu prawidłowo zgłoszonych i udokumentowanych darowizn najbliższej rodziny nadal obowiązuje pełne zwolnienie.

Pieniądze od partnera. Tu przepisy działają inaczej niż w małżeństwie

Warto pamiętać, że nie każda bliska relacja oznacza przynależność do grupy osób korzystających z pełnego rodzinnego zwolnienia od podatku.

Małżonkowie należą do kręgu najbliższej rodziny wskazanego w ustawie. Natomiast partnerzy pozostający w związku nieformalnym nie są automatycznie objęci tym samym zwolnieniem tylko dlatego, że od wielu lat mieszkają razem lub prowadzą wspólne gospodarstwo domowe.

Jeżeli jedna osoba przekazuje drugiej większą sumę pieniędzy bez obowiązku zwrotu, może powstać darowizna podlegająca opodatkowaniu według zasad właściwych dla danej relacji prawnej.

Nie można jednak traktować każdego przelewu pomiędzy partnerami jako darowizny. Pieniądze mogą stanowić zwrot wspólnie poniesionych wydatków, rozliczenie zakupów, spłatę długu albo środki przekazane w innym celu.

Dlatego znaczenie mają rzeczywista podstawa transferu i dokumenty potwierdzające ustalenia stron. Sam tytuł przelewu nie przesądza automatycznie o jego kwalifikacji podatkowej.

Pożyczka od znajomego. Zwykły podatek to 0,5 procent, ale może wzrosnąć do 20 procent

Odrębne zasady obowiązują przy pożyczkach. Co do zasady umowa pożyczki pieniędzy może podlegać podatkowi od czynności cywilnoprawnych, czyli PCC. Podstawowa stawka wynosi 0,5 procent, z uwzględnieniem ustawowych zwolnień i wyjątków.

W typowej sytuacji podatnik powinien złożyć deklarację PCC-3 i zapłacić należny podatek w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego.

W przypadku pożyczki wynoszącej 100 tys. zł podstawowy podatek PCC, jeśli jest należny, wynosi 500 zł.

Jednak art. 7 ust. 5 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych przewiduje sankcyjną stawkę 20 procent. Może ona znaleźć zastosowanie, gdy podatnik powołuje się przed organem podatkowym w toku określonych czynności lub postępowań na fakt zawarcia pożyczki, a należny podatek nie został zapłacony.

W określonych sytuacjach dotyczy to również pożyczek od najbliższej rodziny, jeżeli podatnik nie spełnił wymaganego warunku udokumentowania otrzymania pieniędzy.

Oznacza to, że przy pożyczce 100 tys. zł różnica pomiędzy podstawową stawką 0,5 procent a stawką sankcyjną 20 procent może być ogromna: 500 zł wobec 20 tys. zł.

Nie każda pożyczka wymaga jednak zapłaty PCC. Przepisy przewidują zwolnienia, a ich zastosowanie zależy między innymi od kwoty, relacji między stronami i spełnienia warunków formalnych.

Pożyczka bez pisemnej umowy. Czy urząd może zakwestionować tłumaczenia podatnika?

W praktyce problem pojawia się, gdy pieniądze zostały przekazane kilka lat wcześniej, a strony nie sporządziły pisemnej umowy. Podatnik może wówczas mieć trudności z wykazaniem, czy otrzymana suma była pożyczką, darowizną, rozliczeniem wspólnych wydatków czy należnością z innego tytułu.

Brak papierowej umowy nie oznacza automatycznie, że pożyczka jest nieważna albo że urząd musi zastosować 20-procentową stawkę. Znaczenie mają przepisy dotyczące formy umowy, rzeczywiste ustalenia stron i pozostałe dowody.

Warto jednak pamiętać, że pożyczki przekraczające 1000 zł wymagają zgodnie z Kodeksem cywilnym zachowania formy dokumentowej. Jej niezachowanie może powodować problemy dowodowe, choć nie oznacza automatycznej nieważności pożyczki.

Dowodami mogą być między innymi potwierdzenia przelewów, korespondencja, historia spłat i inne dokumenty wskazujące na rzeczywisty charakter transakcji.

W razie wątpliwości należy dokładnie ustalić, czy chodziło o pieniądze podlegające zwrotowi, czy o bezzwrotne przysporzenie majątkowe. Ta różnica ma zasadnicze znaczenie podatkowe.

Fiskus bada pieniądze sprzed lat. Czy wszystko przedawnia się po pięciu latach?

Jednym z najczęstszych błędów jest przekonanie, że każda transakcja starsza niż pięć lat jest automatycznie poza zainteresowaniem urzędu skarbowego.

Ordynacja podatkowa przewiduje różne zasady przedawnienia, zależnie od rodzaju zobowiązania i sposobu powstawania obowiązku podatkowego. W przypadku podatków ustalanych decyzją znaczenie może mieć art. 68, natomiast dla zobowiązań powstających z mocy prawa stosuje się odpowiednie reguły przewidziane w art. 70.

Co istotne, ustawa o podatku od spadków i darowizn przewiduje w art. 6 ust. 4 szczególne zasady powstania obowiązku podatkowego, gdy nabycie nie zostało wcześniej zgłoszone. W określonych sytuacjach powołanie się przed organem podatkowym na dawną darowiznę może spowodować powstanie obowiązku podatkowego na nowo.

Dlatego nie można bez analizy konkretnej sprawy założyć, że upływ pięciu lat od otrzymania pieniędzy zawsze wyklucza opodatkowanie.

Nie oznacza to również, że urząd może bez ograniczeń czasowych wymierzać dowolne podatki od wszystkich dawnych transakcji. Kluczowe są szczegółowe przepisy dotyczące powstania i przedawnienia zobowiązania oraz okoliczności danej sprawy.

Nieujawnione dochody. Tu stawka wynosi nawet 75 procent

Warto wyraźnie odróżnić niezgłoszoną darowiznę lub nierozliczoną pożyczkę od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach.

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych przewiduje dla określonych przychodów z nieujawnionych źródeł stawkę zryczałtowanego podatku w wysokości 75 procent podstawy opodatkowania.

Takie sprawy mogą dotyczyć sytuacji, w której wydatki podatnika przewyższają możliwe do wykazania przychody opodatkowane lub nieopodatkowane, a ich źródła nie zostały odpowiednio ustalone.

Nie oznacza to automatycznie, że każdy większy zakup albo przelew z rodziny zostanie opodatkowany stawką 75 procent. Organ musi ustalić przesłanki wynikające z właściwych przepisów, a podatnik ma prawo przedstawiać dowody pochodzenia środków.

Różnica jest jednak istotna: sankcyjna stawka 20 procent może dotyczyć określonych darowizn i pożyczek, podczas gdy 75 procent odnosi się do odrębnej kategorii przychodów z nieujawnionych źródeł.

Od stycznia 2026 roku obowiązuje ważna zmiana dla spóźnialskich

Nie wszystkie zmiany prawne są niekorzystne dla podatników. Ministerstwo Finansów przypomina, że od 7 stycznia 2026 roku wprowadzono możliwość przywrócenia terminu zgłoszenia darowizny lub spadku na formularzu SD-Z2 w określonych przypadkach.

To istotna zmiana dla osób, które nie zdążyły zgłosić nabycia majątku z przyczyn od siebie niezależnych.

Podatnik musi uprawdopodobnić, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Wniosek o przywrócenie terminu należy złożyć w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia, dołączając również zgłoszenie SD-Z2.

Rozwiązanie dotyczy nabyć dokonanych od 7 stycznia 2026 roku, a także wcześniejszych przypadków, jeśli sześciomiesięczny termin zgłoszenia nie upłynął przed tą datą.

Nie oznacza to więc, że każdy podatnik może dziś bez dodatkowych warunków zgłosić darowiznę sprzed wielu lat i odzyskać utracone zwolnienie. Nowa możliwość jest ograniczona ustawowymi przesłankami i określonym zakresem czasowym.

Przyszedł list ze skarbówki. Czego urząd może zażądać?

Jeżeli urząd skarbowy prowadzi czynności dotyczące konkretnej transakcji lub źródeł finansowania wydatków, może wezwać podatnika do przedstawienia wyjaśnień i dokumentów.

W zależności od sprawy znaczenie mogą mieć potwierdzenia przelewów, umowy darowizny, umowy pożyczki, deklaracje podatkowe, historia spłat oraz dokumenty dotyczące zakupu nieruchomości lub innego majątku.

Nie należy jednak zakładać, że samo otrzymanie pisma oznacza już wymierzenie podatku. Wezwanie do złożenia wyjaśnień różni się od decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe.

Po otrzymaniu korespondencji warto przede wszystkim sprawdzić, czego dokładnie dotyczy sprawa, jaki termin wskazano na odpowiedź oraz jakie dokumenty organ chce uzyskać.

Szczególną ostrożność należy zachować przy opisywaniu dawnych transakcji. Określenie pieniędzy jako darowizny lub pożyczki może mieć poważne konsekwencje, dlatego wyjaśnienia powinny odpowiadać rzeczywistemu stanowi faktycznemu i zostać poparte posiadanymi dowodami.

Co to oznacza dla Ciebie? Sprawdź przelewy, zanim pojawi się problem

Jeżeli w ostatnich latach otrzymywałeś większe kwoty od rodziców, dziadków, rodzeństwa lub innych osób, warto sprawdzić dokumentację tych transakcji. Przede wszystkim ustal, czy pieniądze były darowizną, pożyczką, zwrotem wydatków czy należnością z innego tytułu.

W przypadku darowizny od najbliższej rodziny sprawdź, czy zgłoszenie SD-Z2 było wymagane, czy zostało złożone w odpowiednim terminie i czy posiadasz dowód otrzymania środków w sposób przewidziany przepisami.

Jeżeli otrzymałeś pożyczkę, warto ustalić, czy podlegała PCC i czy skorzystano z odpowiedniego zwolnienia. Sprawdź również, czy masz dokumenty pozwalające wykazać warunki pożyczki oraz sposób przekazania i zwrotu pieniędzy.

Nie należy samodzielnie zmieniać charakteru dawnych transakcji tylko po to, aby uzyskać korzystniejsze rozliczenie podatkowe. Jeżeli przelew był darowizną, nie staje się automatycznie pożyczką wyłącznie dlatego, że po latach sporządzono dokument o takiej nazwie.

Warto także przechowywać potwierdzenia przelewów i dokumenty dotyczące większych zakupów. Mogą być przydatne podczas wyjaśniania pochodzenia środków, nawet jeżeli transakcja miała miejsce kilka lat wcześniej.

Jeśli zauważysz, że nie dopełniłeś obowiązku podatkowego, najlepiej sprawdzić możliwości zgodnego z prawem uporządkowania sprawy, zanim zostaniesz wezwany do wyjaśnień. W przypadku większych kwot pomoc doradcy podatkowego może pozwolić uniknąć kolejnych błędów.

Warszawa i Mazowsze. Przepisy dotyczą również przelewów między członkami rodziny

Opisane zasady obowiązują w całym kraju, również w Warszawie i na Mazowszu. Mają szczególne znaczenie przy większych transferach rodzinnych związanych z zakupem mieszkania, budową domu, spłatą kredytu albo finansowaniem działalności gospodarczej.

Nie ma znaczenia, czy pieniądze przekazano w Warszawie, Radomiu, Płocku czy innej miejscowości. Podstawowe obowiązki związane ze zgłaszaniem darowizn i rozliczaniem pożyczek wynikają z ogólnopolskich przepisów podatkowych.

Warto jednak podkreślić, że nie każdy przelew pomiędzy członkami rodziny podlega opodatkowaniu i nie każda pomoc finansowa wymaga składania formularza SD-Z2. Znaczenie mają łączna kwota nabyć, relacja między stronami, charakter transakcji i odpowiednie zwolnienia.

Jeden przelew sprzed lat może mieć poważne konsekwencje. Nie każdy jednak oznacza podatek

Najważniejsza informacja dla podatników dotyczy rozróżnienia zwykłych stawek podatku od sankcyjnego opodatkowania. Niezgłoszona darowizna nie oznacza automatycznie 20-procentowej stawki. Podobnie samo niezachowanie pisemnej umowy pożyczki nie przesądza o takiej sankcji.

Do jej zastosowania potrzebne są szczególne warunki określone ustawą, w tym powołanie się na daną czynność przed organem podatkowym w odpowiednim postępowaniu.

Jednocześnie orzecznictwo sądów administracyjnych pokazuje, że tłumaczenie pochodzenia pieniędzy dopiero podczas kontroli może mieć poważne skutki, jeżeli wcześniejsze obowiązki podatkowe nie zostały prawidłowo wykonane.

Najważniejsze: darowizny od najbliższej rodziny mogą być całkowicie zwolnione z podatku, ale w przypadku większych kwot zazwyczaj wymagają terminowego zgłoszenia i udokumentowania. Pożyczki mogą podlegać PCC według stawki 0,5 procent, natomiast w określonych sytuacjach sankcyjnych zastosowanie może znaleźć stawka 20 procent. Dlatego przed większymi transferami pieniędzy warto ustalić obowiązki podatkowe i zachować odpowiednie dokumenty.

 

Obserwuj nas w Google News
Obserwuj
Capital Media S.C. ul. Grzybowska 87, 00-844 Warszawa
Kontakt z redakcją: Kontakt@warszawawpigulce.pl