Listy z ZUS trafiły do skrzynek. Tę informację musi przeczytać każdy

Prognozy emerytalne wysyłane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie napawają optymizmem. Choć w ostatnich dniach to mieszkańcy stołecznych osiedli dzielą się w mediach społecznościowych zdjęciami „listów grozy”, temat dotyczy każdego ubezpieczonego w kraju. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, realizując swój ustawowy obowiązek, wysyła informację o stanie konta ubezpieczonego (IOSU). Dla milionów Polaków – od pokolenia X po wchodzących na rynek „Zetek” – lektura tego dokumentu to zimny prysznic. Matematyka jest nieubłagana: system, w którym „ile wpłacisz, tyle wyjmiesz”, w zderzeniu z demografią oznacza jedno – drastyczny spadek stopy zastąpienia.

Fot. Shutterstock / Warszawa w Pigułce

„Warszawska” pensja nie gwarantuje godnej starości

W powszechnej świadomości pokutuje mit, że wysokie zarobki w dużych aglomeracjach, takich jak Warszawa, automatycznie przekładają się na „królewską” emeryturę. Listy, które trafiają właśnie do skrzynek (lub pojawiają się na profilach PUE/eZUS), brutalnie weryfikują to przekonanie. Wielu mieszkańców stolicy, zarabiających znacznie powyżej średniej krajowej, ze zdumieniem odkrywa, że prognozowana kwota świadczenia stanowi zaledwie ułamek ich obecnego wynagrodzenia.

To zjawisko nie jest jednak specyfiką Mazowsza. Jest to efekt konstrukcji polskiego systemu emerytalnego (zdefiniowanej składki), który obowiązuje w całym kraju. Niezależnie od tego, czy pracujesz w korporacji w centrum Warszawy, czy w zakładzie produkcyjnym na Podkarpaciu, algorytm jest ten sam: Twój zgromadzony kapitał dzielony jest przez statystyczną długość dalszego trwania życia. A że żyjemy coraz dłużej (co jest dobrą wiadomością), mianownik tego działania rośnie, a wynik – czyli miesięczna emerytura – maleje. Pismo z ZUS ma za zadanie uświadomić tę prostą, lecz bolesną prawdę każdemu Polakowi.

Symulacja hipotetyczna – dlaczego te kwoty są tak różne?

Otwierając korespondencję z ZUS (papierową lub elektroniczną), ubezpieczony widzi zazwyczaj kilka wariantów wyliczeń. To właśnie one budzą najwięcej emocji i niezrozumienia. ZUS przedstawia symulację w kilku wersjach, które mają pokazać spektrum możliwości:

• Wariant pesymistyczny (realny): Zakłada, że od teraz do momentu przejścia na emeryturę nie wpłacisz już ani złotówki więcej (np. stracisz pracę). Ta kwota jest zazwyczaj szokująco niska i pokazuje, co wypracowałeś „do dziś”.
• Wariant oparty na obecnych składkach: Zakłada, że będziesz pracować tak samo wydajnie i zarabiać tyle samo (z uwzględnieniem waloryzacji) aż do osiągnięcia wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet, 65 dla mężczyzn).

Dla 30- i 40-latków w całej Polsce, te prognozy oscylują często wokół kwot rzędu 30-40% ostatniej pensji. To właśnie jest „stopa zastąpienia”. Eksperci alarmują, że w 2050 roku może ona spaść nawet do poziomu 25%. Oznacza to, że za każdą złotówkę, którą masz dziś w portfelu, na starość otrzymasz 25 groszy.

PUE ZUS (eZUS) – dlaczego nie dostałem listu?

Część mieszkańców Warszawy i innych miast może czuć się zdezorientowana, nie znajdując w skrzynce papierowego listu. Warto przypomnieć, że ZUS od kilku lat intensywnie cyfryzuje swoje usługi. Jeśli posiadasz profil na Platformie Usług Elektronicznych (PUE ZUS), informacja o stanie konta ubezpieczonego (IOSU) jest generowana automatycznie w systemie i nie jest wysyłana pocztą tradycyjną, chyba że wyraźnie o to zawnioskujesz.

To pułapka dla osób mniej biegłych cyfrowo lub tych, które rzadko logują się na rządowe portale. Brak papierowego listu nie oznacza, że „ZUS o Tobie zapomniał”. Twoja prognoza czeka w systemie i warto do niej zajrzeć jak najszybciej. W 2026 roku, w dobie powszechnego obowiązku posiadania profilu PUE przez płatników składek, dostęp do tych danych jest łatwiejszy, ale wymaga inicjatywy ze strony obywatela.

Subkonto i waloryzacja – Twoja jedyna tarcza przed inflacją

Analizując pismo z ZUS, warto zwrócić uwagę na pozycję „zwaloryzowane składki” oraz stan „subkonta”. Wbrew obiegowym opiniom, pieniądze w ZUS nie leżą „w skarpecie”, ale są corocznie waloryzowane (powiększane) o wskaźniki wynikające z rozwoju gospodarczego i inflacji. Czerwcowa waloryzacja kapitału to zazwyczaj moment, w którym stan konta ubezpieczonych w całej Polsce skokowo rośnie.

Dla osób, które są członkami OFE (Otwartych Funduszy Emerytalnych) lub mają środki na subkoncie ZUS, kluczowa jest informacja o dziedziczeniu. Środki zgromadzone na subkoncie podlegają dziedziczeniu, w przeciwieństwie do głównego konta emerytalnego. To ważna informacja prawna, o której wielu Polaków zapomina, nie wskazując uposażonych. Warto sprawdzić, czy w Twoich dokumentach w ZUS widnieją osoby, które mają otrzymać te środki w razie Twojej śmierci.

Emerytura minimalna vs. „Groszowe emerytury”

Listy z ZUS ujawniają jeszcze jeden dramatyczny problem, widoczny zarówno w bogatej Warszawie, jak i w uboższych regionach kraju. To kwestia tzw. emerytur groszowych. Obecny system pozwala na wypłatę świadczenia nawet w wysokości kilkudziesięciu groszy, jeśli ktoś przepracował w życiu tylko kilka dni.

Aby otrzymać gwarantowaną emeryturę minimalną (która jest corocznie waloryzowana przez rząd), trzeba spełnić warunek stażowy: 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych dla kobiet oraz 25 lat dla mężczyzn. Prognoza ZUS często pokazuje kwotę wyliczoną z kapitału, która jest niższa od minimalnej. Jeśli jednak osiągniesz wymagany staż pracy, państwo dopłaci różnicę. Jeśli stażu zabraknie – otrzymasz tylko tyle, ile wynika z matematycznego wyliczenia, co może oznaczać życie w skrajnym ubóstwie.

Co to oznacza dla Ciebie?

Niezależnie od tego, czy mieszkasz w Warszawie, czy w małej miejscowości, list z ZUS powinien być impulsem do działania, a nie powodem do depresji. Prognoza to ostrzeżenie, które daje Ci czas na reakcję.

Oto 4 kroki, które musisz podjąć po lekturze IOSU:

• Zweryfikuj okresy składkowe: Sprawdź dokładnie, czy w wykazie lat pracy nie ma „dziur”. Zdarza się, że pracodawca z lat 90. nie zgłosił Cię do ubezpieczenia lub dokumenty zaginęły. Masz prawo złożyć wniosek o uzupełnienie kapitału początkowego – to może podnieść Twoją emeryturę nawet o kilkaset złotych.
• Zaloguj się do PUE/eZUS: Jeśli nie dostałeś listu, sprawdź prognozę online. Znajdziesz ją w zakładce „Ubezpieczony” -> „Informacje o stanie konta”.
• Zrozum III filar: Państwowa emerytura ma zapewnić przetrwanie, a nie godne życie. PPK (Pracownicze Plany Kapitałowe), IKE czy IKZE to nie opcja, a konieczność dla każdego, kto chce utrzymać obecny standard życia.
• Wskaż uposażonych: Upewnij się, że złożyłeś w ZUS dyspozycję dotyczącą dziedziczenia środków z subkonta. To pieniądze Twojej rodziny, nie pozwól im przepaść.

Michał Wierzbicki

Redaktor naczelny portalu. Absolwent Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego. Zawodowo interesuje się prawem i ekonomią.