Od 1 stycznia to będzie Cię kosztować nawet 96 120 zł. Kontrolerzy nie muszą nawet przychodzić. Wystarczy, że odpalą system

Od 1 stycznia 2026 r. urząd skarbowy może wystawić mandat do 24 030 złotych – bez wyroku sądu, w trybie uproszczonym. To nie rekord, to nowa normalność. I mogło być inaczej: rząd przygotował nowelizację, która miała złagodzić kary za błędy formalne niegenerujące strat w podatkach. Prezydent Nawrocki zawetował ją w sierpniu 2025 r. słowami: „Nie godzę się na to, aby w dramatycznej sytuacji polskich finansów publicznych obniżać kary za przestępstwa finansowe”. Zostały stare stawki, nowe płaca minimalna i wyższy rachunek za każdą pomyłkę.

Skąd biorą się kwoty: mechanizm, który działa automatycznie

Polski Kodeks karny skarbowy (ustawa z 10 września 1999 r., Dz.U. z 2025 r. poz. 633 z późn. zm.) nie operuje stałymi kwotami – operuje wielokrotnościami płacy minimalnej. Każda podwyżka najniższego wynagrodzenia automatycznie, bez żadnej decyzji ustawodawcy, podnosi wszystkie progi kar skarbowych. Od 1 stycznia 2026 r. płaca minimalna wzrosła z 4666 do 4806 złotych brutto – o 140 złotych, czyli o 3 proc. Ten sam procent podskoczył każdy próg kar w KKS.

Rodzaj sankcji	Podstawa (KKS)	Stawka 2025	Stawka 2026
Mandat urzędu skarbowego (max)	Art. 48 § 2 – 5x płacy min.	23 330 zł	24 030 zł
Grzywna sądowa za wykroczenie (min)	Art. 48 § 1 – 1/10 płacy min.	466,60 zł	480,60 zł
Grzywna sądowa za wykroczenie (max)	Art. 48 § 1 – 20x płacy min.	93 320 zł	96 120 zł
Stawka dzienna za przestępstwo (min)	Art. 23 § 3 – 1/30 płacy min.	155,53 zł	160,20 zł
Stawka dzienna za przestępstwo (max)	Art. 23 § 3 – 400x płacy min.	62 213 zł	64 080 zł
Grzywna sądowa za przestępstwo (max)	720 stawek × max stawka dzienna	44 793 360 zł	46 137 600 zł
Grzywna za przestępstwo – wyrok nakazowy (max)	200 stawek × max stawka dzienna	12 442 600 zł	12 816 000 zł

Granica między wykroczeniem a przestępstwem skarbowym przebiega w konkretnym miejscu: jeśli wartość uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej nie przekracza 5-krotności płacy minimalnej – czyli w 2026 r. 24 030 złotych – mamy do czynienia z wykroczeniem. Powyżej tej kwoty – z przestępstwem skarbowym, za które grzywna liczona jest już w stawkach dziennych i może sięgnąć blisko 46 mln złotych (lub nawet ponad 69 mln zł w szczególnych przypadkach z zaostrzeniem).

Mandat: szybki, ale wymaga twojej zgody

Postępowanie mandatowe to najprostsza ścieżka, po którą sięga urząd skarbowy przy drobniejszych uchybieniach. Urzędnik lub funkcjonariusz Służby Celno-Skarbowej może wystawić mandat do 24 030 złotych – bez sądu, bez długiego postępowania. Jest jeden warunek: musisz wyrazić zgodę na jego przyjęcie. Jeśli odmówisz – sprawa trafia do sądu, gdzie zakres kar jest szerszy. Przepis art. 137 § 2 KKS precyzuje przypadki, w których mandat w ogóle nie może być wystawiony: gdy doszło do uszczuplenia należności podatkowej (chyba że sprawca spłacił ją przed przyjęciem mandatu), gdy grozi przepadek przedmiotów, lub gdy zachodzi zbieg z przestępstwem skarbowym.

Najczęstsze przyczyny mandatów w praktyce: spóźnione złożenie pliku JPK_VAT lub JPK_KPiR, nierzetelne prowadzenie ksiąg podatkowych, błędy w ewidencji VAT, brak rejestracji jako podatnik VAT, nieaktualizowanie danych rejestracyjnych w urzędzie skarbowym, nieterminowe wpłaty zaliczek na podatek dochodowy.

Weto Nawrockiego: kary mogły być niższe za błędy formalne

W maju 2025 r. Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji KKS, który miał złagodzić odpowiedzialność za przestępstwa skarbowe o charakterze formalnym – czyli takie, które nie powodują bezpośrednich strat w podatkach. Chodziło m.in. o opóźnienia w złożeniu dokumentacji cen transferowych, nieprzekazanie danych dotyczących estońskiego CIT, drobne uchybienia informacyjne. Projekt zakładał obniżenie maksymalnego wymiaru kary z 720 do 240 stawek dziennych za te konkretne czyny.

W sierpniu 2025 r. prezydent Karol Nawrocki złożył weto. „Nie godzę się na to, aby w dramatycznej sytuacji polskich finansów publicznych obniżać kary za przestępstwa finansowe” – powiedział na konferencji prasowej. Sejm nie przegłosował odrzucenia weta wymaganą większością 3/5. Nowelizacja przepadła. Od 1 stycznia 2026 r. obowiązują zatem stare stawki – wyższe o wzrost płacy minimalnej, bez żadnych ulg za błędy formalne.

Mniej kontroli, ale celniejsze: 99,2 proc. skuteczności

Organy podatkowe coraz rzadziej kontrolują – ale coraz rzadziej trafiają w próżnię. W pierwszej połowie 2025 r. wszczęto 4271 kontroli podatkowych – o 16,4 proc. mniej niż rok wcześniej. Jednocześnie ich skuteczność wyniosła 99,2 proc. (rok wcześniej: 98,6 proc.). Kontrole celno-skarbowe oscylują wokół 98 proc. skuteczności.

Skąd taka precyzja? Analizy Big Data, pliki JPK i system STIR (Teleinformatyczny Izby Rozliczeniowej) pozwalają typować podatników do kontroli na podstawie wykrytych niespójności – zanim kontroler przekroczy próg firmy. Jeśli algorytm wskazał daną nieruchomość lub podmiot, szansa na znalezienie nieprawidłowości jest bliska pewności.

Miejsce tradycyjnych kontroli zajmują czynności sprawdzające – procedura szybsza, mniej sformalizowana i bez ograniczeń czasowych. W 2024 r. przeprowadzono ich ponad 2,3 mln – o 110 tysięcy więcej niż rok wcześniej. Nie mają limitu częstotliwości: ten sam podmiot może być sprawdzany wielokrotnie w ciągu roku.

Fikcyjne faktury za 4,12 mld złotych w pół roku

W centrum uwagi KAS pozostają faktury wystawiane na nieistniejące transakcje. W pierwszej połowie 2025 r. organy KAS wykryły 136 700 fikcyjnych faktur o łącznej wartości brutto 4,12 miliarda złotych. To wartości, przy których sprawcy narażają się nie na mandat, lecz na grzywny liczone w stawkach dziennych – bo kwoty uszczuplenia przekraczają kilkukrotnie próg przestępstwa skarbowego. KSeF – Krajowy System e-Faktur, przez który przechodzą już wszystkie faktury VAT między przedsiębiorcami – umożliwia fiskusowi natychmiastową analizę każdej transakcji. Manewrowanie fakturami stało się znacznie trudniejsze.

Warszawa: 5 urzędów skarbowych i najwyższa koncentracja podatników w Polsce

Warszawa obsługiwana jest przez 5 urzędów skarbowych (Warszawa-Bielany, Warszawa-Mokotów, Warszawa-Praga, Warszawa-Śródmieście, Warszawa-Ursynów) oraz 2 urzędy celno-skarbowe działające w ramach Izby Administracji Skarbowej w Warszawie. W stolicy skupiona jest największa w kraju liczba podmiotów gospodarczych, transakcji o wysokiej wartości oraz najwyższy wolumen dokumentów JPK przekazywanych do systemu. To oznacza zarówno wyższe ryzyko popełnienia błędu (skala działalności) jak i szybsze wykrycie nieprawidłowości (skala analizy).

Dla warszawskich przedsiębiorców szczególnie istotne jest to, że kary skarbowe nie są kalkulowane według lokalnych stawek – są jednolite dla całego kraju. Ale błędy popełniane przy wyższych kwotach transakcji, typowych dla stołecznego rynku, szybciej przekraczają próg 24 030 złotych, który oddziela wykroczenie od przestępstwa skarbowego. Przy transakcjach o wartości kilkuset tysięcy złotych – nieodprowadzenie 5 proc. VAT wystarczy, żeby przekroczyć ten próg i znaleźć się w zasięgu grzywny liczonej w stawkach dziennych, a nie kwotowo.

Co to oznacza dla Ciebie? Pięć zasad, które chronią przed mandatem

• Pilnuj terminów JPK jak terminów płatności. Opóźnienie w złożeniu pliku JPK jest wykrywane automatycznie przez system informatyczny KAS i generuje postępowanie bez udziału człowieka. W 2026 r. nawet jeden dzień spóźnienia może skończyć się mandatem, którego dolna granica to 480,60 zł – ale górna w postępowaniu sądowym to 96 120 zł. Ustaw przypomnienia w kalendarzu: JPK_VAT za dany miesiąc składa się do 25. dnia miesiąca następnego.
• Sprawdź, czy twoje uszczuplenie nie przekracza 24 030 zł. To granica między wykroczeniem (mandat do 24 030 zł lub sądowa grzywna do 96 120 zł) a przestępstwem skarbowym (grzywna do 46 137 600 zł). Przy typowych błędach rachunkowych w małej firmie rzadko się ją przekracza. Ale przy nieuregulowanym VAT-ie za kilka miesięcy lub błędnym rozliczeniu podatku dochodowego – próg osiągalny szybciej niż się wydaje.
• Nie przyjmuj mandatu bezkrytycznie – ale nie odmawiaj bez konsultacji z doradcą. Przyjęcie mandatu kończy sprawę szybko. Odmowa kieruje ją do sądu, gdzie kary mogą być wyższe – ale sąd bierze też pod uwagę sytuację majątkową sprawcy. Jeśli kwota mandatu wydaje ci się rażąco wysoka, skonsultuj się z doradcą podatkowym lub adwokatem zanim zdecydujesz.
• Przechowuj dokumentację przez 5 lat. Organy podatkowe mogą sięgać wstecz 5 lat – tyle wynosi standardowy termin przedawnienia zobowiązań podatkowych (art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej). Faktury, wyciągi bankowe, umowy, potwierdzenia przelewów i korespondencja z kontrahentami powinny być archiwizowane minimum przez ten okres. Brak dokumentu podczas kontroli może zostać potraktowany jako działanie w złej wierze.
• Przy transakcjach gotówkowych powyżej 15 000 euro – spodziewaj się zgłoszenia. Transakcje przekraczające tę kwotę są automatycznie raportowane do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF). To nie jest podejrzenie przestępstwa – to obowiązek instytucji finansowej wynikający z ustawy AML. Ale każde takie zgłoszenie może uruchomić czynności sprawdzające, jeśli kwota nie ma pokrycia w udokumentowanych przychodach.