Od 2027 roku Twój podatek może się niemal podwoić. Rząd szykuje zupełnie nową daninę

Ponad milion Polaków wybrało ryczałt, bo był prosty i tani. Ministerstwo Finansów właśnie postanowiło to zmienić – choć większość z nich jeszcze o tym nie wie. Nowa stawka 15 proc. jest w projekcie. Wejście w życie zaplanowano na 1 stycznia 2027 roku.

Stawka, która dotychczas w ryczałcie nie istniała

Projekt nowelizacji ustaw o PIT, CIT i ryczałcie (UD116, wersja 4.0 z 9 marca 2026 r.) wprowadza do systemu ryczałtowego stawkę, której w nim wcześniej nie było. 15 proc. – i nie dotyczy ona żadnej egzotycznej formy optymalizacji. Dotyczy zwykłego przedsiębiorcy, który świadczy usługi, rozlicza się na 8,5-procentowym ryczałcie i – co kluczowe – nie zatrudnia pracownika.

Mechanizm jest prosty i bolesny. Do 100 000 zł rocznego przychodu – nic się nie zmienia, płacisz 8,5 proc. jak dotychczas. Od każdej złotówki powyżej tego progu – 15 proc. Niemal dwukrotnie więcej.

Matematyka jest bezlitosna: masz 180 000 zł przychodu rocznie. Dziś płacisz od całości 8,5 proc., czyli 15 300 zł. Po zmianach zapłacisz 8,5 proc. od pierwszych 100 000 zł i 15 proc. od pozostałych 80 000 zł – łącznie 20 500 zł. 5 200 zł więcej każdego roku. Przy 300 000 zł przychodu różnica rośnie do kilkunastu tysięcy złotych rocznie. I tak co roku.

1,26 miliona ryczałtowców – i tylko część z nich to „kombinatorzy”

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych wybrało w 2026 roku 1,26 mln przedsiębiorców. To nie jest margines rynku – to jeden z najpopularniejszych sposobów rozliczenia działalności gospodarczej w Polsce. Stawka 8,5 proc. przyciągała szkoleniowców, handlowców, pośredników, kosmetyczki, trenerów, marketingowców, część informatyków niespełniających warunków IP Box.

Ministerstwo Finansów tłumaczy zmianę tym, że ryczałt był używany do optymalizacji w schemacie wspólnik-spółka: wspólnik wystawia spółce fakturę za usługi zamiast wypłacać sobie dywidendę, spółka zalicza wydatek w koszty i obniża CIT, wspólnik płaci 8,5 proc. zamiast 19 proc. od dywidendy. Obie strony zyskują. Eksperci potwierdzają, że takie schematy istniały – i że projekt uderzy głównie w tych, którzy ich nigdy nie stosowali.

Pracownik jako „podatek od zwolnienia z podatku”

Jest jedna droga wyjścia z nowej stawki: zatrudnić co najmniej jednego pracownika na pełen etat przez cały rok. Wtedy 8,5 proc. zostaje – od całości przychodu, bez limitu.

To pozornie prosta furtka. W praktyce jest zaporą finansową. Pracownik z wynagrodzeniem minimalnym to dla pracodawcy w 2027 roku ok. 4 800 zł brutto miesięcznie plus ok. 1 000 zł składek – razem ok. 69 600 zł rocznie. Jeśli Twój przychód wynosi 150 000 zł, a na nowej stawce zapłaciłbyś o 7 500 zł więcej podatku niż dotychczas – zatrudnienie „na papier” kosztuje dziesięć razy tyle. Ekonomika tej decyzji działa tylko przy bardzo wysokich przychodach albo wtedy, gdy firma i tak potrzebuje człowieka. Dla freelancera świadczącego usługi solo – zatrudnianie kogoś wyłącznie po to, by utrzymać preferencję podatkową, jest absurdem finansowym.

Wynajem rodzinie i spółce – dodatkowe 15 i 17 proc.

Nowa stawka 15 proc. pojawi się też w innym miejscu ryczałtu – i tu krąg zainteresowanych jest szerszy. Ryczałtowcy wynajmujący majątek podmiotom powiązanym – własnej spółce lub bliskiej rodzinie prowadzącej biznes – zapłacą 15 proc. od nadwyżki przychodów z najmu powyżej 100 000 zł rocznie. Do tej pory stawka wynosiła 8,5 proc. do 100 000 zł i 12,5 proc. od nadwyżki.

Dla dzierżawy własności intelektualnej podmiotom powiązanym – znaki towarowe, patenty, licencje – projekt wprowadza stawkę 17 proc. od całości przychodów. To niemal trzy razy więcej niż dotychczasowe 8,5 proc. przy pierwszych 100 000 zł.

Jak wskazuje EY w analizie projektu UD116, zmiana obejmie też osoby fizyczne wynajmujące lokale członkom rodziny pod prowadzenie działalności – nawet gdy najem ma charakter czysto rodzinny, bez żadnego schematu optymalizacyjnego. Przepis nie pyta o intencje. Pyta o powiązanie i kwotę.

IP Box: koniec pięcioprocentowej stawki dla samodzielnych programistów

IP Box – opodatkowanie dochodów z praw własności intelektualnej stawką 5 proc. zamiast 19 proc. – był przez ostatnie lata podstawowym narzędziem optymalizacji dla informatyków na B2B. Projekt UD116 zamknął tę furtkę warunkiem zatrudnieniowym: co najmniej 3 osoby niebędące podmiotami powiązanymi z podatnikiem, przez minimum 300 dni w roku, na umowę o pracę lub za wynagrodzenie stanowiące co najmniej trzykrotność minimalnego wynagrodzenia.

Dla większości jednoosobowych firm programistycznych ten warunek jest niespełnialny bez fundamentalnej przebudowy modelu biznesowego. Przejście ze stawki 5 proc. na 19 proc. przy rocznym dochodzie 300 000 zł to różnica ok. 42 000 zł podatku rocznie. Zatrudnienie trzech pracowników „na pokrycie” kosztu to wydatek wielokrotnie przekraczający tę kwotę. Ponadto projekt włącza dochody z IP Box do podstawy daniny solidarnościowej – kolejna warstwa obciążenia dla najlepiej zarabiających.

Ulga mieszkaniowa raz na trzy lata, auto poleasingowe trzy lata czeka

Dwie zmiany dotyczące szerokich grup podatników, nie tylko przedsiębiorców.

Ulga mieszkaniowa – zwolnienie z PIT ze sprzedaży nieruchomości przed upływem 5 lat, gdy środki trafią na nowe cele mieszkaniowe – będzie dostępna raz na trzy lata, liczone według lat podatkowych. Dotychczas nie było żadnego okresu karencji między kolejnymi użyciami ulgi. Zmiana dotyczy wyłącznie nieruchomości nabytych po 31 grudnia 2026 r. – wcześniej kupione rozliczasz na starych zasadach.

Auto poleasingowe darowane dziecku lub małżonkowi można dziś sprzedać bez PIT już po 6 miesiącach. Po zmianie – dopiero po 3 latach. Wcześniejsza sprzedaż oznacza PIT od wartości samochodu. Wyjątek: darowizny poniżej 36 120 zł (kwota wolna dla I grupy podatkowej). Dla wielu przedsiębiorców rok 2026 jest ostatnim, w którym można przekazać auto na starych zasadach.

7,3 miliarda złotych – i kto naprawdę zapłaci

Ministerstwo Finansów szacuje, że zmiany z UD116 przyniosą budżetowi 7,3 mld zł w perspektywie dekady. Projekt jest wciąż na etapie konsultacji i może się zmienić – ale kierunek jest już przesądzony. Rząd potrzebuje pieniędzy, a system podatkowy ma luki. Problem polega na tym, że najgłębsze luki – skomplikowane struktury korporacyjne, transgraniczne schematy – wymagają skomplikowanych narzędzi. Podniesienie stawki ryczałtu powyżej 100 000 zł jest proste i przynosi efekt szybko. Niezależnie od tego, czy Twoim „grzechem” była optymalizacja, czy po prostu dobry rok w działalności.

Działaj w 2026, zanim zmiana zaskoczy Cię w 2027

• Ryczałtowiec powyżej 100 000 zł przychodu bez pracownika: masz czas do końca 2026 roku, żeby przeliczyć trzy warianty. Czy opłaca się zatrudnić pracownika (porównaj roczny koszt etatu z oszczędnością podatkową – przy niskich przychodach nie opłaca się). Czy podatek liniowy 19 proc. od dochodu byłby tańszy niż ryczałt 15 proc. od nadwyżki (zależy od poziomu kosztów). Czy warto konsultować z doradcą podatkowym zmianę struktury. Nie czekaj do jesieni 2026 – zmiana formy opodatkowania na 2027 rok wymaga złożenia odpowiedniego oświadczenia do 20 dnia miesiąca następującego po uzyskaniu pierwszego przychodu, a wybory podjęte w pośpiechu rzadko są optymalne.
• Programista na IP Box: sprawdź konkretnie, czy spełniasz nowy warunek – 3 osoby przez 300 dni. Jeśli nie, oblicz różnicę podatkową i zdecyduj, czy warto budować zespół dla korzyści fiskalnej. Dla wielu solo-programistów przejście na podatek liniowy i agresywne zaliczanie kosztów będzie lepszym wyjściem niż pozorny IP Box z pracownikami „na papier”.
• Wynajmujesz majątek własnej spółce lub rodzinie? Sprawdź u doradcy, czy Twoja sytuacja mieści się w nowych stawkach. Zmiany w ryczałcie od najmu podmiotom powiązanym mogą zmusić do restrukturyzacji umów lub przejścia na inną formę rozliczenia.
• Planujesz sprzedaż nieruchomości i kupno kolejnej? Jeśli nieruchomość zostanie nabyta po 31 grudnia 2026 r., trzyletnia karencja w uldze mieszkaniowej obowiązuje od razu. Planuj z uwzględnieniem nowych zasad – i zadbaj, by dokumentacja celu mieszkaniowego była jednoznaczna, bo nowe przepisy zawężają interpretację „własnych potrzeb mieszkaniowych”.
• Masz poleasingowe auto i myślisz o darowiźnie? Koniec 2026 roku to ostatni moment na starych zasadach. Po 1 stycznia 2027 roku obdarowany będzie mógł sprzedać samochód bez PIT dopiero po 3 latach, nie po 6 miesiącach.