Rząd wygasza specustawę. Ukraińców czekają nowe warunki pobytu

Rząd planuje zakończenie obowiązywania specustawy dla obywateli Ukrainy, która została wprowadzona w 2022 roku w odpowiedzi na masowy napływ uchodźców po rosyjskiej inwazji. Zmiany mają wejść w życie w marcu 2026 roku i oznaczają przejście z nadzwyczajnych regulacji na standardowe zasady pobytu obowiązujące wszystkich cudzoziemców. Jak podkreśla Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, to krok w stronę normalizacji, ograniczenia kosztów oraz zmniejszenia napięć społecznych.

Co się zmienia od marca 2026 roku?

Specustawa, która zapewniała Ukraińcom szeroki pakiet uproszczonych uprawnień, ma zostać wygaszona wraz z zakończeniem okresu ochrony tymczasowej, obowiązującej do 4 marca 2026 roku. Po tej dacie obywatele Ukrainy będą podlegać ogólnym przepisom dotyczącym cudzoziemców przebywających w Polsce.

Aby pozostać w kraju legalnie, Ukraińcy będą musieli złożyć wniosek o pobyt czasowy i spełnić standardowe warunki administracyjne. Prawo pobytu ma być przyznawane na okres do trzech lat. Zachowany zostanie numer PESEL ze statusem UKR, ale przestanie on wiązać się z automatycznymi przywilejami wynikającymi ze specustawy.

Mniej świadczeń, więcej zasad jak dla wszystkich

Największe zmiany dotyczą systemu świadczeń socjalnych i dostępu do usług publicznych. Finansowane przez państwo zakwaterowanie ma przysługiwać wyłącznie krótkoterminowo i tylko w sytuacjach nagłych. Pomoc mieszkaniowa będzie kierowana głównie do tzw. grup wrażliwych, takich jak osoby starsze, niepełnosprawne czy samotne matki z małymi dziećmi.

Utrzymany zostanie warunek aktywności zawodowej rodzica przy wypłacie świadczenia 800+. Rząd podkreśla, że mechanizm ten ma zachęcać do integracji na rynku pracy i ograniczać długotrwałe uzależnienie od pomocy publicznej.

Zmiany obejmą również ochronę zdrowia. Pełny dostęp do świadczeń medycznych będzie przysługiwał tylko osobom ubezpieczonym i opłacającym składki – tak jak w przypadku obywateli Polski. Osoby nieubezpieczone zachowają prawo do bezpłatnej pomocy jedynie w sytuacjach nagłych, a także w przypadku kobiet w ciąży i dzieci do 18. roku życia. Wyjątki przewidziano m.in. dla rannych ukraińskich żołnierzy oraz ofiar tortur i przemocy.

Rząd: to koniec nadzwyczajnych rozwiązań

MSWiA argumentuje, że specustawa była narzędziem interwencyjnym, skutecznym w warunkach kryzysowych, ale obecnie przestała odpowiadać realiom. W ocenie resortu dalsze utrzymywanie szczególnych przywilejów generuje wysokie koszty oraz narastające poczucie nierównego traktowania.

W 2025 roku Fundusz Pomocy, z którego finansowano wsparcie dla uchodźców, dysponował budżetem przekraczającym 8,5 mld zł. Rząd wskazuje, że wygaszenie specustawy pozwoli ograniczyć wydatki publiczne i lepiej kontrolować system wsparcia.

Czy zmiany uspokoją nastroje społeczne?

Według autorów projektu zrównanie zasad dla Ukraińców i innych cudzoziemców ma wzmocnić poczucie sprawiedliwości społecznej i ograniczyć antyukraińskie nastroje. Część ekspertów ocenia ten kierunek pozytywnie. Przemysław Stachura z Fundacji Polskie Centrum Międzynarodowe podkreśla, że nowe regulacje mogą stać się uniwersalnym modelem reagowania na przyszłe kryzysy migracyjne.

Nie wszyscy są jednak przekonani, że zmiany przyniosą szybki efekt. Politolog prof. Bartłomiej Biskup zwraca uwagę, że niechęć wobec Ukraińców ma także inne źródła – m.in. w niespójnej komunikacji kolejnych rządów oraz w napięciach na rynku pracy i mieszkaniowym. Jego zdaniem same regulacje prawne mogą okazać się niewystarczające do odwrócenia negatywnych emocji.

Stabilizacja dla rynku pracy

Rząd podkreśla, że nowe przepisy mają również wymiar gospodarczy. Przedłużenie ważności tytułów pobytowych do 2027 roku ma zwiększyć stabilność zatrudnienia i ograniczyć rotację pracowników, co jest istotne dla pracodawców w wielu branżach zmagających się z niedoborem rąk do pracy.

Ukraińcy prowadzący działalność gospodarczą na podstawie dotychczasowych przepisów będą mogli ją kontynuować, o ile posiadają legalny tytuł pobytowy. Zdaniem rządu pozwoli to utrzymać pozytywny wkład migrantów w polską gospodarkę, przy jednoczesnym uporządkowaniu zasad pobytu i dostępu do świadczeń.

Wygaszenie specustawy oznacza więc istotny zwrot w polityce migracyjnej państwa – od rozwiązań kryzysowych do systemowych. Najbliższe miesiące pokażą, czy nowe zasady rzeczywiście przyniosą oczekiwane efekty społeczne i ekonomiczne.