Setki tysięcy seniorów w Warszawie nie dostanie z ZUS tych pieniędzy. To nie błąd systemu

Czternasta emerytura w 2026 roku wyniesie 1978,49 zł brutto i trafi na konta seniorów we wrześniu. To niemal 100 zł więcej niż rok temu – efekt marcowej waloryzacji o 5,3 proc. Problem polega na tym, że dokładnie ta sama waloryzacja, która podnosi świadczenia, sprawia, że coraz więcej emerytów z Warszawy i całej Polski traci prawo do czternastki całkowicie. Zamrożony od lat próg 2900 zł i rosnące emerytury to połączenie, które działają jak nożyce – i w 2026 roku te nożyce dotkną więcej osób niż kiedykolwiek wcześniej.

Jak to możliwe, że wyższa emerytura oznacza mniej pieniędzy we wrześniu

Mechanizm jest paradoksalny, ale precyzyjnie opisany w ustawie. Czternasta emerytura działa na zasadzie „złotówka za złotówkę”: każda złotówka, o którą miesięczna emerytura przekracza próg 2900 zł brutto, obniża czternastkę o dokładnie jedną złotówkę. Próg ten od kilku lat nie był aktualizowany – w tym samym czasie emerytury były waloryzowane co roku. Efekt? Seniorzy, których świadczenia przed rokiem mieściły się poniżej granicy, po marcowej waloryzacji mogą znaleźć się po jej złej stronie.

Konkretne wyliczenia dla 2026 roku wyglądają następująco. Emerytura do 2900 zł brutto: pełna czternastka, czyli 1978,49 zł brutto, około 1800 zł netto. Emerytura 3000 zł brutto: czternastka pomniejszona o 100 zł, czyli 1878,49 zł brutto. Emerytura 3500 zł brutto: pomniejszona o 600 zł, czyli 1378,49 zł brutto. Emerytura 4000 zł brutto: pomniejszona o 1100 zł, czyli zaledwie 878,49 zł brutto, około 760 zł netto. Emerytura 4828,49 zł brutto lub wyższa: zero złotych. Czternastki nie będzie wcale.

Jest jeszcze jeden próg, mniej oczywisty. Jeśli po zastosowaniu mechanizmu „złotówka za złotówkę” wyliczona kwota czternastki okazałaby się niższa niż 50 zł brutto, ZUS w ogóle nie realizuje wypłaty. Granica, od której to ryzyko się materializuje, to emerytura przekraczająca ok. 4828,49 zł brutto.

W 2024 roku 8,9 mln emerytów dostało czternastkę. W 2026 ta liczba spadnie

Dane ZUS pokazują skalę zjawiska. W 2024 roku czternastą emeryturę otrzymało 8,9 mln emerytów i rencistów – wynika z danych opublikowanych przez GUS. Rok wcześniej ok. 6,8 mln osób dostało ją w pełnej wysokości, a dla ok. 2 mln świadczenie było pomniejszone. W 2025 roku, przy ówczesnym progu wykluczenia na poziomie 4734,61 zł, część seniorów już nie zobaczyła nic. W 2026 roku próg wykluczenia wzrósł nieznacznie – do 4828,49 zł – ale równolegle wzrosły emerytury o 5,3 proc. To oznacza, że seniorzy, którzy dotychczas mieścili się poniżej granicy zera, mogą ją teraz przekraczać.

W Polsce – według danych GUS za 2024 rok – żyło 7,39 mln emerytów, a przeciętna miesięczna emerytura z ZUS wynosiła wówczas 3862,61 zł brutto. Po waloryzacji 5,3 proc. w marcu 2026 roku przeciętna emerytura poszła w górę, co strukturalnie zwiększa grupę tych, którzy przekraczają próg i tracą część czternastki. Dokładne dane ZUS za 2026 rok poznamy po wypłatach jesienią, ale kierunek jest pewny: lista wykluczonych jest co roku dłuższa.

Pięć grup, które nie dostaną ani grosza

Poza mechanizmem progu dochodowego ustawa przewiduje konkretne kategorie wykluczenia. Czternastka w 2026 roku nie trafi do następujących osób:

Po pierwsze: seniorzy, których emerytura lub renta jest zawieszona na dzień 31 sierpnia 2026 roku. Zawieszenie może nastąpić z różnych powodów – najczęstszym jest przekroczenie limitu dorabiania. W 2026 roku limit ten wynosi ok. 130 proc. przeciętnego wynagrodzenia, czyli ok. 11 957 zł brutto miesięcznie. Pracujący emeryt, który zarabia więcej, traci wypłatę emerytury – i automatycznie traci prawo do czternastki, niezależnie od tego, jak wysoka byłaby jego emerytura bazowa.

Po drugie: sędziowie i prokuratorzy w stanie spoczynku. Ich uposażenia są wypłacane nie przez ZUS, lecz na podstawie odrębnych przepisów. Ustawa o czternastej emeryturze obejmuje świadczenia z systemu powszechnego oraz rolniczego – uposażenia sędziów i prokuratorów do tego systemu nie należą.

Po trzecie: osoby pobierające tzw. emeryturę olimpijską. To świadczenie specjalne, przyznawane na mocy ustawy o sporcie medalistom olimpijskim. Nie jest emeryturą ani rentą w rozumieniu systemu ubezpieczeniowego, więc czternastka im nie przysługuje.

Po czwarte: osoby, które nie nabyły prawa do emerytury lub renty przed dniem ustalenia prawa do czternastki. Kto przeszedł na emeryturę po 31 sierpnia 2026 roku, na czternastkę będzie musiał poczekać do kolejnego roku.

Po piąte: osoby pobierające świadczenie powyżej ok. 4828,49 zł brutto miesięcznie – opisany wyżej próg wykluczenia ze względów dochodowych.

Renta wdowia komplikuje wyliczenia. Uważaj na zsumowane świadczenia

Od lipca 2025 roku do systemu emerytalnego weszła renta wdowia, która pozwala pobierać część renty po zmarłym małżonku równolegle z własną emeryturą. To istotna zmiana dla emerytów, ale przy wyliczaniu prawa do czternastki rodzi dodatkowe komplikacje. ZUS, ustalając prawo do czternastki osoby pobierającej rentę wdowią, zsumuje wszystkie wypłacane świadczenia – własną emeryturę i pobieraną w zbiegu część renty po małżonku. Jeśli łączna kwota przekroczy próg 2900 zł brutto, mechanizm pomniejszenia zadziała od tej sumy, nie tylko od emerytury własnej. Dla części osób, które indywidualnie zmieściłyby się pod progiem, zbiórka świadczeń może oznaczać niższą czternastkę niż się spodziewają.

ZUS nie pyta, ale odlicza. Co pobierze od czternastki

Czternastka nie jest wolna od wszelkich obciążeń. ZUS automatycznie potrąci składkę zdrowotną w wysokości 9 proc. oraz zaliczkę na podatek dochodowy w wysokości 12 proc. od kwoty przekraczającej miesięczny limit zwolnienia. Kwota wolna od podatku PIT wynosi 30 000 zł rocznie, co w przeliczeniu miesięcznym daje 2500 zł. W miesiącu wypłaty czternastki emerytura i czternastka sumują się – i jeśli łączna kwota przekracza 2500 zł, od nadwyżki pobierana jest zaliczka na podatek.

Jest jednak jedna ważna ochrona: czternastka jest całkowicie wolna od potrąceń komorniczych. Komornik nie może jej zająć, nawet jeśli prowadzi egzekucję ze świadczeń emerytalno-rentowych. Czternastka nie jest też wliczana do dochodu przy ustalaniu prawa do pomocy społecznej, dodatków mieszkaniowych ani świadczeń dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.

Co to oznacza dla Ciebie? Sprawdź swoją emeryturę i policz z wyprzedzeniem

Nie musisz składać żadnego wniosku – czternastka trafia automatycznie, razem z regularną emeryturą we wrześniu. Ale warto z wyprzedzeniem wiedzieć, czego się spodziewać, żeby nie być zaskoczonym brakiem przelewu lub niższą kwotą niż rok temu.

Jeśli Twoja emerytura wynosi do 2900 zł brutto – dostaniesz pełne 1978,49 zł brutto, czyli ok. 1800 zł na rękę. Nic się nie zmieniło na niekorzyść.

Jeśli Twoja emerytura wynosi między 2900 a 4828 zł brutto – dostaniesz czternastkę pomniejszoną o różnicę między Twoim świadczeniem a progiem 2900 zł. Przeliczenie jest proste: odejmujesz 2900 od kwoty swojej emerytury brutto i tę różnicę odejmujesz od 1978,49 zł. Wynik to Twoja czternastka brutto. Netto będzie o ok. 9 proc. niższe (składka zdrowotna) plus ewentualny podatek.

Jeśli Twoja emerytura przekracza 4828,49 zł brutto – w tym roku czternastki nie dostaniesz. To nie błąd ZUS, lecz skutek przepisów ustawy o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym. Możesz złożyć odwołanie do ZUS, jeśli uważasz, że Twoje świadczenie zostało błędnie wyliczone – ale samo przekroczenie progu nie jest podstawą do odwołania.

Jeśli dorabiasz na emeryturze i nie masz pewności, czy Twoje zarobki przekraczają limit, który skutkuje zawieszeniem świadczenia – sprawdź to w ZUS przez PUE lub telefonicznie pod numerem 22 560 16 00, zanim minie 31 sierpnia. To jedyna data, która ma znaczenie przy ustalaniu prawa do czternastki w 2026 roku.