Toksyczna chmura nad Polską. Satelity notują smugi

Satelita Copernicus Sentinel-5P od lat rejestruje podwyższone stężenia metanu nad Górnym Śląskiem. W lutym 2026 roku think tank Ember opublikował szczegółową analizę danych satelitarnych z 2025 roku, zestawiając je z unijnymi przepisami metanowymi obowiązującymi od 2024 roku. Przejrzeliśmy ten raport oraz publicznie dostępne dane Wyższego Urzędu Górniczego i dokumenty dotyczące postępów wdrożenia rozporządzenia w Polsce. Polska pozostaje bezsprzecznie liderem emisji metanu kopalnianego w całej UE – i stoi przed poważnym wyzwaniem regulacyjnym w perspektywie 2027 roku.

Dlaczego metan to poważniejszy problem niż CO2

Metan utrzymuje się w atmosferze krócej niż dwutlenek węgla – ok. 10 lat. W tym czasie jest jednak ponad 80 razy silniejszym gazem cieplarnianym niż CO2 w perspektywie 20 lat – podaje Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC). W horyzoncie 100 lat ta różnica wynosi ok. 25-28 razy. Właśnie krótkoterminowe działanie metanu sprawia, że jego redukcja jest – według Banku Światowego – najefektywniejszym sposobem na ograniczenie ocieplenia klimatu w najbliższych dekadach.

Polska odpowiada za ok. 70 procent całości metanu kopalnianego wyemitowanego w Unii Europejskiej – szacuje Fundacja Instrat. W 2020 roku 10 największych kopalni emitujących metan w Europie wypuściło łącznie ponad 282 000 ton tego gazu. Według danych Komisji Europejskiej i Europejskiej Agencji Środowiska wszystkie 10 kopalń z tej listy znajdowało się w Polsce. Największe stężenia metanu w danych satelitarnych ESA z lat 2018-2020 koncentrowały się w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym.

Co satelita wykrył w 2025 roku – wyniki analizy Ember

Według raportu Ember z lutego 2026 roku 96 procent wszystkich smug metanu zaobserwowanych w 2025 roku nad europejską infrastrukturą energetyczną na lądzie – 109 ze 114 przypadków – pochodzi z obszaru polskich kopalni węgla kamiennego. Ember przeanalizował dane z 22 systemów odmetanowania i wskazał, że w przypadku 5 z nich odnotowano emisje podczas przelotów satelitarnych. Raport zastrzega, że detekcje dotyczą wyłącznie okien obserwacji, a emisje poza tymi okresami nie są w nich uwzględnione.

Portal WNP zwrócił się z prośbą o komentarze do spółek węglowych. JSW potwierdziła, że kopalnie koncernu są kopalniami o wysokim zagrożeniu metanowym i emitują metan, głównie przez systemy wentylacyjne, jednocześnie zaznaczając, że monitorowanie emisji i inwestycje w ich redukcję leżą w jej interesie. PGG w odpowiedzi wskazała na spadkowy trend emisji: z ponad 262 milionów m³ w 2020 roku do ok. 182 milionów m³ w 2024 i ok. 161 milionów m³ w 2025.

Skąd wydobywa się metan – dwa główne źródła

W podziemnych kopalniach węgla metan uwalnia się z 2 głównych źródeł. Pierwsze to szyby wentylacyjne: systemy pompujące powietrze pod ziemię wynoszą na powierzchnię metan razem z powietrzem wentylacyjnym – to nieuchronny efekt wydobycia. Drugie źródło to systemy odmetanowania, które wychwytują metan bezpośrednio z pokładów węgla, zanim dotrze do szybów. Wychwycony gaz o wysokim stężeniu może być spalany lub – korzystniej – wykorzystywany do produkcji energii elektrycznej i ciepła.

Według danych Wyższego Urzędu Górniczego za 2024 rok polskie kopalnie wychwyciły metan systemami odmetanowania, ale wykorzystały tylko 70 procent z niego. Pozostałe 57 000 ton wyemitowały do atmosfery – ilość, która według wyliczeń Ember wystarczyłaby do ogrzania 14,5 miliona polskich gospodarstw domowych przez tydzień.

Nowe przepisy unijne i harmonogram limitów od 2027 roku

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1787 w sprawie redukcji emisji metanu w sektorze energetycznym (Dz. Urz. UE L z 2024 r. poz. 1787) weszło w życie 4 sierpnia 2024 roku. Ustanawia ono m.in. obowiązki monitorowania, raportowania i weryfikacji emisji, a od 1 stycznia 2025 roku – zakaz uwalniania metanu z systemów odmetanowania, z wyjątkiem sytuacji awaryjnych i konserwacyjnych.

Rozporządzenie wprowadza też stopniowe limity emisji z szybów wentylacyjnych kopalń węgla energetycznego:

Termin wejścia w życie	Limit emisji	Obecna emisja PGG (dane spółki)
Od 1 stycznia 2027 r.	5 ton CH4 / 1 000 ton wydobytego węgla	ok. 6,4 t/kt – powyżej limitu
Od 1 stycznia 2031 r.	3 tony CH4 / 1 000 ton wydobytego węgla	prognoza na 2030: ok. 5,7 t/kt – powyżej limitu

Dane o wskaźniku 6,4 t/kt oraz prognozie 5,7 t/kt na 2030 rok podała sama PGG podczas konferencji Fundacji Instrat w Katowicach w styczniu 2025 roku. Kopalnie węgla koksowego (JSW) objęte będą oddzielnym aktem delegowanym.

Opóźnienia wdrożenia i polityczny pat w Sejmie

Eksperci Ember wskazują, że skuteczność rozporządzenia zależy od egzekwowania przepisów – a to wymaga sprawnego systemu kar i niezależnej weryfikacji. Zgodnie z rozporządzeniem wszystkie kraje UE miały do 5 sierpnia 2025 roku przedstawić projekty systemów sankcji za naruszenia. Jak odnotowują analitycy Ember, Polska – jako największy emitent metanu w UE – do tego terminu systemu nie przedstawiła. Tego samego dnia upłynął termin niezależnej weryfikacji raportów składanych przez firmy górnicze.

Na poziomie legislacyjnym sytuację opisuje Sejm: w czerwcu 2025 roku głosowano nad nowelizacją Prawa geologicznego i górniczego mającą wdrożyć rozporządzenie do polskiego prawa. Posłowie PiS złożyli wniosek o odrzucenie projektu, argumentując, że regulacja zaszkodzi polskiemu górnictwu. Wiceminister Przemysłu Wojciech Wrochna przestrzegł podczas debaty, że brak wdrożenia może narazić Polskę na postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości UE oraz uniemożliwić dofinansowanie górnictwa ze środków publicznych od 2027 roku. Ustawa trafiła ponownie do komisji.

Dane satelitarne są publiczne – możesz sprawdzić sam

• Dane z Sentinela-5P są dostępne bezpłatnie. ESA udostępnia mapy stężeń metanu dla każdego dnia. Możesz samodzielnie sprawdzić aktualne dane dla Górnego Śląska na stronie programu Copernicus.
• Jeśli mieszkasz lub pracujesz na Górnym Śląsku – obszar ten jest w danych satelitarnych stałą anomalią metanową w skali całej UE. Metan w typowych stężeniach atmosferycznych nie jest bezpośrednio toksyczny, ale jego emisja na dużą skalę przyspiesza zmiany klimatu, które pośrednio wpływają na warunki życia, pogodę i koszty – w tym przez ETS2.
• Od 2027 roku obowiązywać będzie limit 5 ton CH4 na 1 000 ton wydobytego węgla. PGG podaje, że jej obecny wskaźnik to ok. 6,4 t/kt. To oznacza, że kopalnie stoją przed realnym wyzwaniem technicznym i inwestycyjnym w ciągu najbliższych 2 lat – warto śledzić, jak spółki i rząd planują to wyzwanie adresować.
• Gaz wylatujący z kopalni ma wartość energetyczną. 57 000 ton metanu wyemitowanych przez polskie kopalnie z systemów odmetanowania w 2024 roku to według wyliczeń Ember surowiec wystarczający do ogrzania 14,5 miliona domów przez tydzień. Każda inwestycja w wychwytywanie metanu to równocześnie mniejsza emisja i konkretny przychód dla spółki górniczej – co czyni ten kierunek finansowo uzasadnionym niezależnie od regulacji.