ZUS może ponownie przeliczyć emeryturę według korzystniejszej tablicy dalszego trwania życia. Wyjaśniamy kto może skorzystać

Osiągnąłeś wiek emerytalny kilka lat temu, ale z wnioskiem o emeryturę zwlekałeś, bo dalej pracowałeś? To może być dobra wiadomość – Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuszcza w takiej sytuacji ponowne przeliczenie świadczenia z zastosowaniem korzystniejszej tablicy średniego dalszego trwania życia, obowiązującej nie w dniu złożenia wniosku, tylko w dniu, w którym wiek emerytalny został faktycznie osiągnięty. Wyjaśniamy kto z tego może skorzystać.

Emerytura to kapitał podzielony przez tablicę życia, a tablica zmienia się co roku

Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wysokość emerytury dla osób urodzonych po 1948 roku oblicza się, dzieląc zgromadzony kapitał emerytalny przez średnie dalsze trwanie życia, wyrażone w miesiącach. Tę wartość Główny Urząd Statystyczny ogłasza co roku w osobnym komunikacie, a nowa tablica obowiązuje zawsze od 1 kwietnia do 31 marca następnego roku. Zależność jest prosta: im mniejsza liczba miesięcy w tablicy, tym wyższa emerytura przy tym samym kapitale – bo tę samą sumę dzieli się na krótszy przewidywany okres wypłaty. Najczęściej jest tak, że przewidywana tabela jest co roku wyższa więc im później przechodzi się na emeryturę, tym jest ona mniejsza. Z drugiej strony przejście na późniejszą emeryturę jest dużo bardziej korzystne dla przyszłych świadczeniobiorców – mimo tabelki świadczenie potrafi urosnąć nawet o kilkaset złotych za każdy przepracowany rok.

2022 rok był rekordowo korzystny. Od tamtej pory emerytury z tego wzoru maleją

Najkorzystniejsza dla świadczeniobiorców tablica średniego dalszego trwania życia obowiązywała w 2022 roku, krótko po pandemii COVID-19, kiedy statystyki pokazały chwilowe skrócenie przewidywanej długości życia. Od tamtej pory każda kolejna coroczna tablica GUS wydłuża przewidywane dalsze trwanie życia, co konsekwentnie obniża wysokość nowo przyznawanych emerytur liczonych od tej samej kwoty kapitału. Dla przykładu, najnowsza tablica obowiązująca od kwietnia 2026 roku sprawia, że emerytura 60-letniej osoby z kapitałem 700 tysięcy złotych jest niższa o około 103 złote miesięcznie, a 65-letniej – o około 136 złotych miesięcznie, w porównaniu do wyliczenia według tablicy sprzed roku.

ZUS porównuje dwie tablice – z dnia wniosku i z dnia osiągnięcia wieku emerytalnego

Ustawa przewiduje w tej sytuacji ważne zabezpieczenie. Jak wyjaśnia sam ZUS, przyznając emeryturę, Zakład zawsze sprawdza, która tablica jest korzystniejsza dla danej osoby – ta obowiązująca w momencie złożenia wniosku o emeryturę, czy ta obowiązująca w momencie osiągnięcia wieku emerytalnego – i do wyliczeń przyjmuje tę korzystniejszą. Oznacza to konkretnie, że osoba, która na przykład osiągnęła powszechny wiek emerytalny w maju 2022 roku, ale wniosek o emeryturę złoży dopiero teraz, może zażądać zastosowania tablicy sprzed kilku lat, jeśli ta okaże się dla niej korzystniejsza niż aktualnie obowiązująca – a przy tegorocznym trendzie zwykle właśnie tak będzie.

Kto może skorzystać z ponownego przeliczenia? Wyjaśniamy

Mechanizm ten ma sens wyłącznie tam, gdzie między dniem osiągnięcia wieku emerytalnego a dniem faktycznego złożenia wniosku o emeryturę upłynął realny odstęp czasu – najczęściej dlatego, że dana osoba kontynuowała pracę i świadomie odraczała formalności. Jeśli ktoś złożył wniosek dokładnie w miesiącu osiągnięcia wieku emerytalnego, obie daty pokrywają się i nie ma tu żadnej różnicy do wykorzystania – w takim przypadku obowiązuje po prostu jedna, aktualna na ten moment tablica. Z ponownego przeliczenia nie skorzystają też osoby, którym ZUS już przy pierwszym wniosku poprawnie zastosował najkorzystniejszą z dwóch dostępnych tablic – w takiej sytuacji nie ma niczego do poprawienia, bo świadczenie zostało od razu wyliczone optymalnie. Sens ma to natomiast sprawdzić dla osób, które nie są pewne, czy przy pierwotnym przyznaniu emerytury porównanie w ogóle zostało wykonane prawidłowo, albo które chcą się upewnić, że nie przeoczono korzystniejszego wariantu.

Jak złożyć wniosek?

Formalności dopełnia się na formularzu ERPO, czyli wniosku o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego – tym samym, który służy też do doliczania nowych składek pracujących emerytów czy uwzględniania nowo odnalezionych dokumentów o stażu pracy. We wniosku trzeba wyraźnie zaznaczyć, że chodzi o ponowne obliczenie z zastosowaniem najkorzystniejszej wartości średniego dalszego trwania życia, a nie o inną, dostępną na tym samym formularzu podstawę przeliczenia – to rozróżnienie ma znaczenie, bo każda z tych podstaw rządzi się swoimi zasadami i wymaga innych informacji od wnioskodawcy.