8 mln Polaków dostanie nowe dokumenty. ZUS szykuje rewolucję w portfelach

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przygotowuje ogromną operację wymiany dokumentów. Ponad 8 mln seniorów zobaczy je w zupełnie nowej odsłonie. Stary papierek zastąpi nowoczesna karta z zaawansowanymi zabezpieczeniami. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej właśnie zaprezentowało projekt nowego wzoru.

Od 12 lipca 2026 roku stare blankiety legitymacji emeryta-rencisty znikną z obiegu. ZUS nie będzie już mógł ich wydawać, nawet gdyby chciał. To efekt ustawy o dokumentach publicznych z 2018 roku, która nałożyła na instytucje obowiązek wprowadzenia minimalnych zabezpieczeń przed fałszerstwem. Dotychczasowe legitymacje nie spełniają tych wymogów – są zbyt proste do podrobienia i nie zawierają żadnych zaawansowanych zabezpieczeń. Po tym terminie każda nowo wydana legitymacja będzie musiała spełniać rygorystyczne standardy bezpieczeństwa.

Nowe przepisy obejmą około 8,1 mln osób, które pobierają świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. To gigantyczna grupa. Każdego roku około 270 tys. osób otrzymuje legitymację po raz pierwszy, przechodząc na emeryturę lub rentę. Wszystkie te osoby automatycznie dostaną już nowy wzór dokumentu.

Plastikowa karta zamiast papierka

Nowa legitymacja będzie przypominać standardową kartę płatniczą o wymiarach 85,60 mm x 53,98 mm. Zamiast papierowego kartonika emeryt czy rencista dostanie solidną kartę z tworzywa sztucznego, jednostronnie laminowaną. To ma drastycznie zwiększyć żywotność dokumentu i jego odporność na uszkodzenia mechaniczne. Każdy, kto kiedykolwiek nosił starą, papierową legitymację w portfelu, wie że po kilku miesiącach zaczynała się rozwarstwiać i niszczyć. Nowa karta przetrwa znacznie dłużej.

Na rewersie karty znajdzie się specjalne oznaczenie „LER” wykonane alfabetem Braille’a. To istotne udogodnienie dla osób niewidomych i niedowidzących, które będą mogły łatwiej zidentyfikować dokument w portfelu po omacku. Dotychczasowe wersje nie posiadały takiego rozwiązania, co było wielokrotnie podnoszone przez organizacje reprezentujące osoby z niepełnosprawnościami.

Fałszerze będą mieli zdecydowanie trudniej

Legitymacja emeryta-rencisty należy do trzeciej kategorii dokumentów publicznych – czyli takich, które mają wpływ na bezpieczeństwo państwa, obrotu gospodarczego i prawnego. Dlatego dokument musi spełniać minimalne wymagania zabezpieczeń przed fałszerstwami określone w rozporządzeniu MSWiA. Obecne papierowe legitymacje są praktycznie bezbronnej wobec współczesnych technik podrabiania.

Nowa karta będzie zawierać szereg zaawansowanych zabezpieczeń. Choć ministerstwo nie ujawnia wszystkich szczegółów technicznych, wiadomo że zastosowane zostaną elementy podobne do tych znanych z dowodów osobistych czy praw jazdy – tło giloszowe, mikrodruki, elementy graficzne wykonane farbą akrylową widoczną w promieniowaniu ultrafioletowym. To sprawia, że sfałszowanie takiego dokumentu wymaga zaawansowanego sprzętu i wiedzy, co skutecznie odstrasza amatorów.

Ostatnia zmiana szaty graficznej legitymacji miała miejsce dopiero w 2017 roku, kiedy wprowadzono oznaczenie alfabetem Braille’a. Teraz czeka nas znacznie większa rewolucja – kompletna przebudowa zarówno formy, jak i zawartości dokumentu.

Droższe o ponad połowę, ale seniorzy nie zapłacą ani złotówki

Koszt wyprodukowania jednej legitymacji wzrośnie z około 1 zł do 2,24 zł. To ponad 100% podwyżki, wynikająca głównie z użycia lepszych materiałów i zastosowania zaawansowanych zabezpieczeń. W perspektywie dziesięciu lat oznacza to niemal 4,6 mln zł dodatkowych wydatków dla systemu ubezpieczeń społecznych.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapewnia jednak, że wdrożenie nowych dokumentów nie obciąży ani budżetu państwa, ani samorządów. Wszystkie koszty pokryje ZUS z własnych środków. Oznacza to, że dla emerytów i rencistów sama wymiana pozostanie bezpłatna – tak jak dotychczas. Nikt nie będzie musiał płacić za nową legitymację, chyba że ją zgubi lub zniszczy we własnym zakresie.

Nie musisz nic robić

Jeśli masz już legitymację emeryta-rencisty, nie musisz niczego robić. Dokumenty wydane przed 12 lipca 2026 roku zachowują swoją ważność przez okres, na jaki zostały wystawione. Jeśli twoja obecna legitymacja jest bezterminowa, możesz z niej korzystać dalej. Nie ma obowiązku wymiany starych legitymacji na nowe. Nowy wzór otrzymasz automatycznie dopiero wtedy, gdy stracisz dotychczasowy dokument i wystąpisz o duplikat, lub gdy zmienią się twoje dane osobowe wymagające wymiany legitymacji.

Nowy wzór trafią automatycznie do osób, które przejdą na emeryturę lub rentę po wejściu w życie nowych przepisów. Jeśli planujesz zakończyć pracę zawodową w drugiej połowie 2026 roku lub później, możesz być pewien że dostaniesz już nową, plastikową kartę.

Legitymacja nadal będzie stanowić podstawę do korzystania z licznych ulg i zniżek. Dokument uprawnia do tańszych podróży miejskimi środkami transportu oraz pociągami PKP, zapewnia zniżki na leki dla osób po ukończeniu 65. roku życia, pozwala uzyskać zniżki na turnusy rehabilitacyjne i pobyty w sanatoriach. Ponadto umożliwia dostęp do zwolnienia z opłaty abonamentowej RTV, zniżek w placówkach kultury, muzeach czy kinach. Wszystkie te uprawnienia pozostaną bez zmian.

Telefon zamiast portfela

Od 1 stycznia 2023 roku ZUS wydaje legitymacje w dwóch formach jednocześnie – tradycyjnej plastikowej karty oraz elektronicznej mLegitymacji dostępnej w aplikacji mObywatel. Osoby, które przeszły na emeryturę od tego momentu, automatycznie otrzymują tylko wersję elektroniczną. Jeśli ktoś chce mieć także fizyczną kartę, musi złożyć do ZUS dodatkowy wniosek na formularzu ERL.

Mobilna legitymacja działa na każdym smartfonie z dostępem do internetu. Wystarczy pobrać bezpłatną aplikację mObywatel, zalogować się Profilem Zaufanym, wybrać opcję „Dodaj dokument” i na liście wskazać „Legitymacja emeryta-rencisty”. Dokument pojawia się natychmiast i można go okazywać wszędzie tam, gdzie wymaga się potwierdzenia statusu emeryta lub rencisty.

Ministerstwo Cyfryzacji zapewnia, że mLegitymacja ma pełną moc prawną, identyczną jak tradycyjna karta plastikowa. Kierowcy autobusów miejskich, kasjerzy w aptekach czy pracownicy urzędów muszą ją akceptować na równi z fizycznym dokumentem. W praktyce wiele osób korzysta już tylko z wersji elektronicznej, oszczędzając miejsce w portfelu.

Wymiana nastąpi stopniowo przez kilka lat

Choć nowe blankiety przestaną być dostępne 12 lipca 2026 roku, nie oznacza to natychmiastowej wymiany wszystkich legitymacji w Polsce. Proces będzie rozłożony w czasie. Osoby, które mają bezterminowe legitymacje wydane przed 2026 rokiem, mogą ich używać praktycznie bez końca – dopóki nie zajdzie potrzeba wymiany z innych przyczyn.

Wymiana nastąpi automatycznie w kilku sytuacjach. Gdy emeryt lub rencista zgubi legitymację i zgłosi się po duplikat, dostanie już nowy wzór. Podobnie gdy zmienią się dane osobowe – na przykład po zmianie nazwiska lub numeru PESEL. Wymiana nastąpi też gdy legitymacja ulegnie zniszczeniu do tego stopnia, że nie nadaje się do dalszego użytku. W każdym z tych przypadków ZUS wystawi już tylko nowy typ dokumentu.

Trzeba pamiętać o jeszcze jednej sytuacji. Legitymacje wydawane są na określony okres ważności, zazwyczaj 5 lat. Po upływie tego terminu trzeba wystąpić o wymianę. Wtedy także otrzyma się już nowy wzór karty. W praktyce oznacza to, że w ciągu najbliższych 5-7 lat większość polskich emerytów i rencistów naturalnie wymieni swoje stare dokumenty na nowe, plastikowe karty.

Wniosek złożysz w dowolnym oddziale ZUS

Procedura otrzymania legitymacji nie zmienia się. Wniosek można złożyć w dowolnym oddziale ZUS w Polsce, niezależnie od miejsca zamieszkania. Można to zrobić osobiście, przez pełnomocnika, przesłać pocztą lub przez polski urząd konsularny, jeśli przebywa się za granicą. Do wniosku nie trzeba dołączać żadnych dodatkowych dokumentów – wystarczy wypełnić formularz ERL.

ZUS rozpatruje wniosek w terminie 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. W praktyce, jeśli wszystkie dane się zgadzają i nie ma żadnych problemów formalnych, legitymacja trafia do wnioskodawcy znacznie szybciej – często już po 2-3 tygodniach. Dokument przychodzi pocztą na adres zamieszkania.

Osoby, które dopiero będą przechodziły na emeryturę lub rentę, nie muszą składać żadnego wniosku. ZUS automatycznie wydaje legitymację wraz z decyzją o przyznaniu świadczenia. W przypadku nowych emerytów i rencistów – tych po 1 stycznia 2023 roku – ZUS domyślnie wystawia tylko mLegitymację. Jeśli ktoś chce mieć także fizyczną kartę, musi o to poprosić osobnym wnioskiem.

Bezpieczniejsze i wygodniejsze

Projekt nowego wzoru legitymacji to nie tylko wymóg prawny wynikający z ustawy o dokumentach publicznych. To także odpowiedź na wieloletnie postulaty samych emerytów i rencistów, którzy od lat narzekali na jakość starych, papierowych dokumentów. Karta plastikowa znacznie lepiej znosi codzienne używanie, nie rozwarstwia się, nie gnie i nie rozmazuje po kontakcie z wilgocią.

Nowe zabezpieczenia chronią nie tylko państwo przed fałszerzami, ale także samych emerytów i rencistów. Trudniej będzie podrobić legitymację i wyłudzić świadczenia czy ulgi na czyjeś dane. Trudniej będzie też wykorzystać zgubiony lub skradziony dokument do nielegalnych celów.

Format karty bankowej sprawia, że legitymacja łatwiej zmieści się w standardowym portfelu, w specjalnym schowku na karty. Dotychczasowe większe, papierowe dokumenty trzeba było często składać lub nosić w osobnej kieszeni, co przyśpieszało ich zniszczenie. Teraz wystarczy wsunąć kartę obok dowodu osobistego czy prawa jazdy.

Wojskowi już wiedzą, jak to będzie

Wojskowi emeryci i renciści przeszli przez podobną zmianę kilka miesięcy wcześniej. Od października 2025 roku obowiązuje nowy wzór legitymacji emeryta-rencisty wojskowego, również w formie plastikowej karty ID z zaawansowanymi zabezpieczeniami. Ministerstwo Obrony Narodowej stanęło przed tą samą koniecznością – ustawa o dokumentach publicznych nie pozostawiła wyboru.

Doświadczenia z wdrażania nowych legitymacji wojskowych mogą być cenną wskazówką dla cywilnego ZUS. MON również zapowiadał, że wydawanie dokumentów nowego wzoru rozpocznie się nie wcześniej niż w drugiej połowie 2026 roku – dokładnie taki sam termin przyjął ZUS. Żołnierze, którzy już wymienili swoje legitymacje, chwalą nową formę za większą wytrzymałość i profesjonalny wygląd.

Portal WP.pl podaje, że poseł Adam Dziedzic w interpelacji poselskiej podkreślił, że obecne legitymacje dla emerytów wojskowych były postrzegane jako nieadekwatne do rangi instytucji, która je wydaje, oraz godności żołnierzy, którzy po wieloletniej służbie przeszli na emeryturę. To samo dotyczy cywilnych emerytów – po latach pracy zasługują na dokumenty godnej jakości.

Co się nie zmieni

Mimo rewolucji w wyglądzie, podstawowe funkcje legitymacji pozostają bez zmian. Nadal będzie to dokument potwierdzający status emeryta lub rencisty i uprawnienia do konkretnych świadczeń. Na karcie znajdą się te same dane – imię i nazwisko, numer PESEL, rodzaj świadczenia, okres ważności legitymacji i jej numer.

Nie zmieni się również sposób korzystania z ulg i zniżek. Legitymację trzeba będzie okazywać tak jak dotychczas – przy zakupie biletu, w aptece, w muzeum czy sanatorium. Różnica będzie tylko w formie – zamiast papierka emeryt wyciągnie z portfela plastikową kartę albo pokaże aplikację w telefonie.

System wymiany legitymacji przy zmianie danych też pozostanie taki sam. Jeśli zmieni się nazwisko, adres czy status świadczenia, należy zgłosić się do ZUS z wnioskiem o wymianę. Jeśli legitymacja ulegnie zniszczeniu lub zginie, trzeba złożyć oświadczenie i poprosić o wydanie duplikatu. Te procedury sprawdzały się przez lata i nie ma powodu ich zmieniać.

Nowa legitymacja to krok w przyszłość – bezpieczniejsza, trwalsza, wygodniejsza. Dla większości emerytów i rencistów zmiana nastąpi stopniowo, bez żadnego pośpiechu. Ci, którzy mają aktualne dokumenty, mogą spokojnie z nich korzystać dalej. Ci, którzy dopiero przechodzą na świadczenia, dostaną już nowoczesną kartę. Wszyscy zyskają – i system, i ludzie.