Tak smartfon wpływa na mózg dziecka. Nowe badania nie pozostawiają wątpliwości

 

Pierwsze dwa lata życia to kluczowy okres rozwoju mózgu dziecka. Nowe, długoterminowe badania naukowców pokazują, że nadmierny kontakt z ekranami w tym czasie może prowadzić do trwałych zmian w funkcjonowaniu mózgu, których skutki są widoczne dopiero po latach.

Smartfon a rozwój mózgu dziecka. Naukowcy wskazują na długofalowe skutki

Pierwsze dwa lata życia dziecka to kluczowy okres dla rozwoju mózgu. Najnowsze badania naukowe pokazują, że nadmierna ekspozycja na ekrany w tym czasie nie pozostaje bez konsekwencji. Zmiany obserwowane w mózgu najmłodszych mogą wpływać na sposób myślenia, podejmowanie decyzji i zdrowie psychiczne nawet kilkanaście lat później.

Co dokładnie zbadali naukowcy?

Wieloletnie badanie objęło 168 dzieci, których rozwój był obserwowany od niemowlęctwa aż do okresu nastoletniego. Naukowcy analizowali, ile czasu dzieci spędzały przed ekranami w pierwszych dwóch latach życia, a następnie porównywali te dane z obrazami mózgu i wynikami testów poznawczych wykonywanych kilka lat później.

Rozwój mózgu oceniano przy użyciu rezonansu magnetycznego, który pozwala śledzić zmiany w sieciach neuronalnych. Dodatkowo dzieci poddawano testom mierzącym szybkość podejmowania decyzji oraz poziom objawów lękowych w wieku nastoletnim.

Pierwsze dwa lata życia są szczególnie wrażliwe

Badacze podkreślają, że mózg w tym okresie rozwija się najszybciej i jest wyjątkowo podatny na bodźce środowiskowe. Właśnie dlatego sposób, w jaki dziecko spędza czas w pierwszych dwóch latach życia, ma tak duże znaczenie.

Analiza danych wykazała, że dzieci, które jako niemowlęta i dwulatki spędzały dużo czasu przed ekranami, miały przyspieszone dojrzewanie niektórych sieci neuronalnych. Dotyczyło to zwłaszcza obszarów odpowiedzialnych za przetwarzanie bodźców wzrokowych oraz kontrolę poznawczą.

Przyspieszone dojrzewanie nie oznacza lepszego rozwoju

Choć mogłoby się wydawać, że szybsze dojrzewanie mózgu to pozytywne zjawisko, naukowcy wskazują na odwrotny efekt. Zbyt wczesna specjalizacja sieci neuronalnych może ograniczać ich elastyczność.

W praktyce oznacza to, że mózg dziecka może gorzej radzić sobie z bardziej złożonymi zadaniami poznawczymi w późniejszym wieku. Sieci neuronalne rozwijają się szybciej, ale nie tworzą wystarczająco efektywnych połączeń.

Skutki widoczne po latach

Konsekwencje wczesnej ekspozycji na ekrany ujawniały się dopiero kilka lat później. Dzieci, u których zaobserwowano zmiany w sieciach neuronalnych, w wieku szkolnym wolniej podejmowały decyzje w testach poznawczych.

W okresie nastoletnim u tych samych osób częściej występowały objawy lękowe. Naukowcy wskazują, że może to oznaczać związek między wczesnym czasem ekranowym a późniejszym zdrowiem psychicznym.

Zalecenia WHO a rzeczywistość

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby dzieci do ukończenia drugiego roku życia nie korzystały z urządzeń ekranowych. Tymczasem dane z badania pokazały, że już dekadę temu roczne dzieci spędzały przed ekranami ponad godzinę dziennie, a dwulatki około dwóch godzin.

Eksperci zwracają uwagę, że dziś dostęp do smartfonów i tabletów jest jeszcze łatwiejszy, co może oznaczać, że rzeczywisty czas ekranowy najmłodszych dzieci jest obecnie jeszcze dłuższy.

Czy starsze dzieci są równie narażone?

Co istotne, podobnych zależności nie stwierdzono u dzieci, które częściej korzystały z ekranów w wieku trzech i czterech lat. To wskazuje, że największe znaczenie ma właśnie okres od urodzenia do drugiego roku życia.

Ten etap rozwoju mózgu jest szczególnie wrażliwy i wymaga bodźców, które wspierają relację z opiekunem, rozwój emocjonalny i naturalną eksplorację otoczenia.

Rola rodziców ma kluczowe znaczenie

Badacze podkreślają, że nie chodzi o całkowite wyeliminowanie technologii, ale o świadome ograniczanie jej w najwcześniejszym okresie życia dziecka. Aktywności takie jak wspólne czytanie, rozmowa, zabawa i kontakt z opiekunem mogą łagodzić negatywne skutki nadmiernej ekspozycji na ekrany.

Decyzje podejmowane przez rodziców w pierwszych dwóch latach życia dziecka mogą mieć długofalowy wpływ na rozwój mózgu, funkcjonowanie poznawcze i zdrowie psychiczne w przyszłości.

Podsumowanie

Badania pokazują, że czas ekranowy w pierwszych dwóch latach życia nie jest obojętny dla rozwoju dziecka. Zmiany w mózgu mogą ujawniać się dopiero po latach, wpływając na sposób myślenia i samopoczucie nastolatków. Eksperci podkreślają, że kluczowe jest świadome ograniczanie ekranów i zastępowanie ich aktywnościami wspierającymi relację rodzic–dziecko.