Alert RCB. Czy pracownikowi należy się dzień wolny? Przepisy przewidują ważne wyjątki
Otrzymanie wiadomości SMS od Rządowego Centrum Bezpieczeństwa nie jest równoznaczne z ogłoszeniem dnia wolnego od pracy. Nawet jeśli komunikat ostrzega przed niebezpiecznymi zjawiskami pogodowymi, pracownik co do zasady nadal ma obowiązek wykonywania swoich obowiązków. Sam alert nie stanowi podstawy do jednostronnego pozostania w domu z zachowaniem wynagrodzenia.

Nie oznacza to jednak, że pracownik musi narażać zdrowie lub życie, aby dotrzeć do zakładu pracy albo wykonywać obowiązki w niebezpiecznych warunkach. Polskie prawo przewiduje szczególne rozwiązania dotyczące zagrożeń w miejscu pracy, usprawiedliwiania nieobecności oraz sytuacji nadzwyczajnych. Kluczowe znaczenie mają rzeczywiste okoliczności i rodzaj zagrożenia, a nie samo otrzymanie ostrzegawczego SMS-a.
Pracownik może odmówić wykonywania pracy. W tych sytuacjach chroni go Kodeks pracy
Jednym z najważniejszych przepisów jest art. 210 Kodeksu pracy. Zgodnie z nim pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania obowiązków, jeżeli warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla jego zdrowia lub życia. Podobne uprawnienie istnieje wtedy, gdy wykonywana praca zagraża innym osobom.
Przykładowo, jeśli podczas gwałtownej wichury pracownik wykonuje obowiązki na zewnątrz, a warunki pracy stwarzają bezpośrednie zagrożenie i nie spełniają wymogów BHP, może zaistnieć podstawa do przerwania pracy. Jeżeli samo powstrzymanie się od wykonywania obowiązków nie usuwa niebezpieczeństwa, przepisy dopuszczają również oddalenie się z miejsca zagrożenia. W obu przypadkach konieczne jest niezwłoczne poinformowanie przełożonego.
Co szczególnie istotne, pracownik korzystający zgodnie z przepisami z uprawnień przewidzianych w art. 210 § 1 i 2 zachowuje prawo do wynagrodzenia. Nie może również ponosić negatywnych konsekwencji z powodu zgodnego z prawem przerwania pracy lub oddalenia się z niebezpiecznego miejsca. Uprawnienie to nie jest jednak ogólnym prawem do płatnego wolnego na cały dzień i nie obejmuje automatycznie każdej trudnej sytuacji pogodowej. Ustawa przewiduje też szczególne wyjątki dotyczące pracowników, których obowiązkiem jest ratowanie życia ludzkiego lub mienia.
Alert RCB nakazuje pozostać w domu. Czy trzeba jechać do pracy?
Szczególne wątpliwości pojawiają się wtedy, gdy ostrzeżenie zawiera zalecenie ograniczenia przemieszczania się lub pozostania w bezpiecznym miejscu. Taki komunikat należy potraktować poważnie, ponieważ RCB ostrzega o zagrożeniach mogących mieć konsekwencje dla zdrowia i życia. Nie jest on jednak automatycznym zwolnieniem z obowiązku świadczenia pracy.
Jeśli dojazd do zakładu pracy stał się rzeczywiście niemożliwy albo wiąże się z konkretnym zagrożeniem, pracownik powinien możliwie szybko skontaktować się z pracodawcą, opisać sytuację i ustalić sposób postępowania. Możliwe jest między innymi uzgodnienie pracy zdalnej, wykorzystanie dostępnego urlopu lub usprawiedliwienie nieobecności, jeżeli spełnione są odpowiednie przesłanki.
Trzeba przy tym odróżnić usprawiedliwienie nieobecności od prawa do wynagrodzenia. Jeżeli nadzwyczajne okoliczności uniemożliwiły dotarcie do pracy, nieobecność może zostać uznana za usprawiedliwioną. Nie oznacza to jednak, że za taki dzień zawsze przysługuje wynagrodzenie. Odrębne znaczenie mają również ewentualne nakazy wydane przez właściwe organy, na przykład dotyczące ewakuacji określonego obszaru.
Śnieżyca, powódź albo zamknięte drogi. Czy pracodawca może ukarać za nieobecność?
Jeżeli gwałtowne opady śniegu sparaliżują komunikację, powódź odetnie drogę dojazdową albo służby zamkną określony obszar, pracownik może znaleźć się w sytuacji, w której dotarcie do zakładu pracy będzie obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące usprawiedliwiania nieobecności uwzględniają również inne przypadki niemożności wykonywania pracy, jeżeli ich przyczyny zostaną odpowiednio wykazane i uznane zgodnie z obowiązującymi zasadami.
Pracownik powinien niezwłocznie poinformować pracodawcę o przyczynie nieobecności i przewidywanym czasie jej trwania. Co do zasady zawiadomienie powinno nastąpić najpóźniej w drugim dniu nieobecności, choć nie należy zwlekać, jeżeli kontakt jest możliwy wcześniej. W wyjątkowych okolicznościach, które rzeczywiście uniemożliwiają zawiadomienie, opóźnienie może być usprawiedliwione.
Warto zachować otrzymany alert RCB, komunikaty o zamknięciu dróg, zawieszeniu komunikacji lub decyzje służb. Mogą one pomóc wykazać okoliczności zdarzenia. Sam SMS nie przesądza jednak automatycznie o usprawiedliwieniu całego dnia nieobecności. Znaczenie ma to, czy pracownik rzeczywiście nie miał możliwości stawienia się w pracy i jakie działania podjął, aby poinformować pracodawcę.
Dwa dni wolnego z powodu siły wyższej. Czy alert RCB wystarczy?
Kodeks pracy przewiduje również zwolnienie od pracy z powodu działania siły wyższej. Zgodnie z art. 148(1) pracownik może skorzystać z dwóch dni albo 16 godzin zwolnienia w roku kalendarzowym w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli niezbędna jest jego natychmiastowa obecność. W tym czasie zachowuje prawo do połowy wynagrodzenia.
Nie każdy alert RCB oznacza jednak możliwość skorzystania z tego uprawnienia. Samo ostrzeżenie przed śnieżycą, wichurą lub ulewnym deszczem nie spełnia automatycznie warunków określonych w przepisie. Konieczne jest wystąpienie pilnej sprawy rodzinnej związanej z chorobą lub wypadkiem, wymagającej natychmiastowej obecności pracownika.
Przykładem może być sytuacja, gdy wskutek niebezpiecznego zdarzenia członek rodziny ulegnie wypadkowi i wymaga natychmiastowej pomocy. Wówczas, jeśli spełnione są ustawowe przesłanki, pracownik może skorzystać ze zwolnienia z powodu siły wyższej. Wniosek należy zgłosić najpóźniej w dniu korzystania z tego uprawnienia.
Szkoła zamknięta z powodu zagrożenia. Co z rodzicami?
Osobną kwestią jest sytuacja rodziców, których dzieci nie mogą pójść do szkoły lub przedszkola z powodu niebezpiecznych warunków. Samo otrzymanie alertu RCB nie daje rodzicowi automatycznie dodatkowego dnia wolnego. Jeżeli jednak placówka zostanie nieprzewidzianie zamknięta, mogą znaleźć zastosowanie przepisy dotyczące zasiłku opiekuńczego.
Co do zasady zasiłek opiekuńczy może przysługiwać ubezpieczonemu rodzicowi zdrowego dziecka w wieku do 8 lat w przypadku nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, jeżeli spełnione są pozostałe warunki ustawowe. Sam fakt zawieszenia zajęć nie wystarcza do przyznania świadczenia bez sprawdzenia tych warunków, w tym możliwości zapewnienia opieki przez drugiego rodzica lub innego członka rodziny.
Rodzice starszych dzieci powinni sprawdzić, czy przysługują im inne uprawnienia związane z opieką, zależne między innymi od wieku i stanu zdrowia dziecka. W praktyce możliwe może być również uzgodnienie z pracodawcą pracy zdalnej, skorzystanie z urlopu na żądanie albo innego dostępnego zwolnienia. Zamknięcie szkoły nie oznacza jednak automatycznie płatnego wolnego dla wszystkich rodziców.
Co to oznacza dla mieszkańców Warszawy i Mazowsza?
Mieszkańcy Warszawy i Mazowsza, którzy otrzymają alert RCB dotyczący gwałtownej pogody, powinni przede wszystkim zapoznać się z treścią ostrzeżenia i stosować do zaleceń służb. Szczególnie istotne jest to dla osób dojeżdżających do pracy między miejscowościami województwa, korzystających z komunikacji publicznej albo wykonujących obowiązki w terenie.
Jeżeli ostrzeżenie dotyczy niebezpiecznych warunków atmosferycznych, należy sprawdzić aktualne komunikaty dotyczące transportu, przejezdności dróg i ewentualnych ograniczeń w przemieszczaniu się. W przypadku realnego zagrożenia warto skontaktować się z pracodawcą jeszcze przed rozpoczęciem zmiany. Pozwoli to ustalić, czy możliwa jest praca zdalna, zmiana organizacji obowiązków lub inna zgodna z prawem forma nieobecności.
Najważniejsze jest jednak rozróżnienie dwóch sytuacji. Samo otrzymanie alertu RCB nie oznacza dodatkowego dnia wolnego. Jeżeli jednak występuje rzeczywiste, bezpośrednie zagrożenie związane z warunkami pracy, pracownik może mieć prawo do przerwania wykonywania obowiązków, a w przypadkach określonych przez Kodeks pracy również do zachowania pełnego wynagrodzenia. Każdą sytuację należy oceniać indywidualnie.
o.

Dziennikarka ekonomiczna i specjalistka od tekstów prawnych, była wykładowczyni akademicka Uniwersytetu Warszawskiego. Autorka newsów gospodarczych i tekstów o prawie. Posiada dyplom z zakresu tłumaczeń prawnych i ekonomicznych. Warsztat naukowy wykorzystuje w codziennej pracy redakcyjnej, tworząc precyzyjne artykuły oparte na twardych danych. Jako jedna z nielicznych dziennikarek w branży, swoje teksty opiera na bezpośredniej pracy z zagranicznymi raportami finansowymi i aktami prawnymi, bez pośredników.