Cztery razy „U”. MEN przekazało instrukcje szkołom. Stworzyły je MSWiA, MON i ABW

Bezpieczne oddalenie uczniów od napastnika, znalezienie schronienia i wezwanie służb – na tych działaniach skupiają się zalecenia przekazane szkołom przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Opublikowany 12 października 2026 roku materiał dotyczy pojawienia się w placówce osoby z nożem lub innym niebezpiecznym przedmiotem. Przygotowały go MEN i Ośrodek Rozwoju Edukacji we współpracy z MSWiA, MON oraz ABW. Resort poinformował o przekazaniu instrukcji wszystkim szkołom w Polsce. Jej podstawą jest schemat 4U, który porządkuje możliwe sposoby reagowania na bezpośrednie zagrożenie.

Nazwa oznacza cztery hasła: uważaj, uciekaj, ukryj się, udaremnij atak. Zasada funkcjonowała już wcześniej w kampanii edukacyjnej ABW dotyczącej zapobiegania atakom i reagowania na nie. Uważaj oznacza zwracanie uwagi na niepokojące zdarzenia i zachowania oraz przekazywanie informacji o zagrożeniu. Zauważenie niebezpieczeństwa powinno uruchomić reakcję bez podchodzenia do napastnika. Hasło uciekaj wskazuje na oddalenie się, jeśli jest to możliwe i bezpieczne. W szkole wybór drogi ma zasadnicze znaczenie: prowadzenie klasy do wyjścia przez korytarz, na którym znajduje się sprawca, mogłoby zwiększyć ryzyko. MEN zaleca także, by nie wracać po rzeczy i nie kierować grupy z powrotem w stronę zagrożenia w celu zebrania uczniów przebywających gdzie indziej.

Trzecia możliwość, ukryj się, dotyczy sytuacji, w której opuszczenie miejsca pobytu jest zbyt niebezpieczne. Materiały 4U wskazują na zabezpieczenie pomieszczenia, utrudnienie wejścia do środka, odsunięcie się od okien i drzwi oraz wyciszenie telefonu. W szkolnej instrukcji zwrócono uwagę również na wibracje aparatu. Uczniowie powinni zachować ciszę, a nauczyciel pozostać z grupą i ograniczyć komunikację do niezbędnej. Przy podejmowaniu dalszych decyzji trzeba uwzględniać wiarygodne komunikaty, polecenia służb i bezpośrednio obserwowaną sytuację.

Udaremnij atak odnosi się wyłącznie do ostateczności, gdy życie jest bezpośrednio zagrożone, a ucieczka i schronienie są niemożliwe. MEN podkreśla, że nauczyciel ma przede wszystkim chronić uczniów i wezwać pomoc. Instrukcja nie nakłada obowiązku walki ze sprawcą. Cały schemat pozwala dobrać reakcję do okoliczności; nie trzeba realizować wszystkich haseł po kolei. Jeżeli bezpiecznym rozwiązaniem jest pozostanie w zabezpieczonej sali, taka decyzja może zostać podjęta od razu, bez wcześniejszej próby przeprowadzenia klasy przez niebezpieczną część budynku.

Powiadomienie numeru 112 powinno nastąpić, gdy można zadzwonić bez narażania siebie i uczniów. Operatorowi należy podać nazwę i adres szkoły, miejsce występowania zagrożenia, lokalizację grupy oraz znane informacje o poszkodowanych. Trzeba odpowiadać na pytania i wykonywać polecenia służb. Jeśli część uczniów znalazła się poza grupą, należy przekazać ich liczbę i ostatnią znaną lokalizację. Informacje te mogą pomóc ratownikom w dotarciu do osób wymagających pomocy.

Przy alarmie bombowym konieczne jest postępowanie odpowiadające zagrożeniu wybuchem. Ukrywanie się przed napastnikiem i reagowanie na informację o ładunku wybuchowym wymagają różnych decyzji. W poradniku MSWiA dotyczącym alarmu bombowego wskazano, by nie dotykać podejrzanych pakunków i nie sprawdzać ich zawartości. O groźbie trzeba powiadomić administratora obiektu lub policję, a wiadomość otrzymaną e-mailem zachować. Po ogłoszeniu ewakuacji należy spokojnie i sprawnie opuścić zagrożone miejsce. Po przybyciu policji to ona przejmuje kierowanie akcją, a dalsze działania trzeba podporządkować jej poleceniom.

W Warszawie przygotowanie placówek do takich sytuacji było tematem rozmów samorządu, policji i dyrektorów szkół z Woli oraz Bemowa. Komenda Rejonowa Policji Warszawa IV poinformowała o spotkaniach w komunikacie z 13 października. Omawiano procedury kryzysowe, reagowanie na zagrożenia i współpracę osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo uczniów. Z kolei w opublikowanych 12 października rekomendacjach mazowieckich wskazano na potrzebę sprawdzenia wewnętrznych procedur, zabezpieczenia wejść do budynków, ograniczenia dostępu osób postronnych oraz monitorowania wejść i wyjść. Zalecono też weryfikację łączności między szkołami, organami prowadzącymi i służbami. To działania, które mają ułatwić reakcję, zanim dojdzie do bezpośredniego niebezpieczeństwa.

Szkolne zalecenia obejmują również okres po zakończeniu interwencji. Trzeba sprawdzić bezpieczeństwo uczniów, przekazywać rodzicom potwierdzone informacje i zauważać reakcje stresowe. MEN wskazuje na możliwość skorzystania z pomocy pedagoga, psychologa lub innego specjalisty zarówno przez uczniów, jak i pracowników placówki. Trudności mogą ujawnić się z opóźnieniem, dlatego potrzeba wsparcia nie kończy się wraz z odwołaniem zagrożenia. Uczniowie nie powinni być zmuszani do publicznego opowiadania o przeżyciach, a ich reakcje wymagają uważności dorosłych.