Czy możesz dostać pensję w gotówce czy pracodawca musi zrobić przelew?

Wynagrodzenie najczęściej wpływa dziś na rachunek bankowy, ale pracownik nie musi posiadać konta ani zgadzać się na przelew. Kodeks pracy pozwala zażądać wypłaty pensji do rąk własnych. Wniosek można złożyć na papierze albo elektronicznie, a pracodawca powinien go respektować.

Przelew na rachunek płatniczy jest obecnie podstawowym sposobem wypłacania wynagrodzenia. Nie oznacza to jednak, że pieniądze muszą trafić do banku w każdym przypadku.

Pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę może zdecydować, że chce odbierać wynagrodzenie w gotówce. Nie musi tłumaczyć pracodawcy powodów swojej decyzji ani wykazywać, że nie może otworzyć rachunku bankowego.

Wystarczy złożenie odpowiedniego wniosku.

Przelew jest zasadą, ale pracownik może wybrać gotówkę

Zgodnie z art. 86 § 3 Kodeksu pracy wynagrodzenie wypłaca się na wskazany przez pracownika rachunek płatniczy, chyba że pracownik złoży w postaci papierowej lub elektronicznej wniosek o wypłatę wynagrodzenia do rąk własnych.

Oznacza to, że:

• jeżeli pracownik poda numer rachunku, pensja może być wypłacana przelewem,
• jeżeli pracownik chce otrzymywać pieniądze w gotówce, powinien złożyć wniosek,
• pracodawca nie może uzależnić zatrudnienia od założenia konta w konkretnym banku,
• odmowa założenia rachunku bankowego nie odbiera prawa do wynagrodzenia.

Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje wprost, że pracodawca musi zastosować się do wniosku pracownika o wypłatę wynagrodzenia w gotówce.

Wniosek może zostać wysłany elektronicznie

Przepisy nie wymagają, aby wniosek był napisany odręcznie. Pracownik może przekazać go w postaci papierowej albo elektronicznej.

W dokumencie warto podać:

• imię i nazwisko pracownika,
• datę złożenia wniosku,
• prośbę o wypłacanie wynagrodzenia do rąk własnych,
• miesiąc, od którego ma obowiązywać nowy sposób wypłaty,
• podpis – jeżeli wniosek składany jest na papierze.

Przykładowa treść może brzmieć:

„Na podstawie art. 86 § 3 Kodeksu pracy wnoszę o wypłacanie należnego mi wynagrodzenia za pracę do rąk własnych, począwszy od wynagrodzenia należnego za miesiąc…”

Przepisy nie ustanawiają specjalnego urzędowego formularza. Pracodawca może jednak posiadać własny wzór dokumentu stosowany w dziale kadr.

Wniosek najlepiej złożyć odpowiednio wcześniej, przed przygotowaniem listy płac. Pozwoli to uniknąć sytuacji, w której przelew za dany miesiąc został już zlecony przed wpłynięciem prośby.

Pracodawca nie może zmusić do założenia konta

Pracownik nie ma obowiązku otwierania rachunku tylko po to, aby otrzymywać pensję. Dotyczy to również osób, które nie chcą korzystać z bankowości elektronicznej albo z różnych względów wolą posługiwać się gotówką.

Pracodawca może poprosić o podanie numeru rachunku, ponieważ przelew jest podstawową formą wypłaty. Jeżeli jednak pracownik złoży wniosek o gotówkę, brak konta nie może być traktowany jako naruszenie obowiązków pracowniczych.

Firma nie może również narzucić konkretnego banku. Państwowa Inspekcja Pracy wyjaśnia, że rachunek wskazany przez pracownika nie musi być nawet prowadzony przez bank działający w Polsce.

Pracodawca nie powinien też pomniejszać pensji o koszty wykonania przelewu, w tym przelewu zagranicznego. Ryzyko i koszty administracyjne prowadzenia działalności obciążają pracodawcę, a wynagrodzenie powinno zostać wypłacone w należnej wysokości.

Gotówka nie może oznaczać koperty „bez dokumentów”

Wypłata do rąk własnych jest legalnym sposobem przekazania pensji. Nie oznacza jednak wynagrodzenia poza oficjalną listą płac.

Pracodawca nadal ma obowiązek:

• prawidłowo naliczyć wynagrodzenie,
• odprowadzić składki i zaliczkę na podatek,
• wykazać wypłatę w dokumentacji,
• przekazać pracownikowi pełną należną kwotę netto,
• wypłacić pieniądze w ustalonym terminie.

Przy odbiorze gotówki pracownik może zostać poproszony o podpisanie pokwitowania. Potwierdzenie odbioru chroni obie strony i stanowi dowód, że wynagrodzenie zostało rzeczywiście wypłacone.

Nie należy podpisywać pokwitowania przed otrzymaniem i przeliczeniem pieniędzy. Jeżeli kwota się nie zgadza, pracownik powinien od razu zgłosić zastrzeżenie.

Pensja musi zostać wypłacona w terminie

Sposób wypłaty nie zmienia terminu, w którym pracownik powinien otrzymać pieniądze.

Wynagrodzenie wypłaca się co najmniej raz w miesiącu, w stałym i z góry określonym terminie. Pensja płatna raz w miesiącu z dołu powinna zostać przekazana niezwłocznie po ustaleniu jej wysokości, nie później jednak niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca.

Jeżeli ustalony termin wypłaty przypada w dzień wolny od pracy, wynagrodzenie powinno zostać wypłacone wcześniej.

Przy przelewie pracodawca powinien zlecić operację tak, aby pieniądze znalazły się na rachunku pracownika w terminie wypłaty. Samo wysłanie przelewu ostatniego dnia nie zawsze wystarczy, jeżeli środki dotrą później.

W przypadku gotówki pracodawca powinien udostępnić ją w miejscu, czasie i terminie wynikającym z regulaminu pracy, innych przepisów zakładowych albo informacji przekazanej pracownikowi.

Wniosek o gotówkę nie zmienia wysokości wynagrodzenia

Forma wypłaty nie wpływa na wysokość pensji. Pracownik otrzymujący gotówkę podlega takim samym zasadom dotyczącym podatku, składek ZUS, PPK oraz dopuszczalnych potrąceń jak osoba otrzymująca przelew.

Pracodawca nie może pobierać dodatkowej opłaty za przygotowanie gotówki ani obniżać wynagrodzenia z tego powodu.

Gotówka nie pozwala również ominąć zajęcia komorniczego. Jeżeli pracodawca otrzymał zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia, musi dokonać potrąceń zgodnie z przepisami niezależnie od tego, czy pozostała część pensji jest przekazywana przelewem, czy wypłacana do ręki.

Co zrobić, gdy pracodawca odmawia?

W pierwszej kolejności warto przekazać wniosek w sposób umożliwiający potwierdzenie jego złożenia. Może to być kopia pisma z podpisem osoby przyjmującej, wiadomość e-mail albo dokument przesłany przez firmowy system kadrowy.

Jeżeli pracodawca mimo otrzymania wniosku odmawia wypłaty gotówki, pracownik może zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy.

Znacznie poważniejsza sytuacja powstaje, gdy wynagrodzenie nie zostaje wypłacone w ogóle albo jest wypłacane po terminie. Pracownik może wtedy domagać się zaległej kwoty wraz z odsetkami, złożyć skargę do PIP albo wystąpić do sądu pracy.

Kodeks pracy przewiduje grzywnę od 1000 do 30 tys. zł dla osoby, która wbrew obowiązkowi nie wypłaca wynagrodzenia w ustalonym terminie, bezpodstawnie je obniża albo dokonuje niedozwolonych potrąceń.

Przy umowie zleceniu zasady mogą być inne

Opisane prawo do złożenia wniosku o gotówkę wynika z Kodeksu pracy i dotyczy przede wszystkim osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę.

Umowa zlecenie i umowa o dzieło są umowami cywilnoprawnymi. Sposób wypłaty wynagrodzenia zależy wówczas przede wszystkim od treści zawartej umowy oraz ustaleń pomiędzy stronami. Nie należy więc automatycznie stosować do nich wszystkich zasad przewidzianych dla pracowników.

Najkrócej: pracownik zatrudniony na umowę o pracę może zażądać wypłaty pensji w gotówce. Musi jednak złożyć pracodawcy papierowy albo elektroniczny wniosek. Bez takiego dokumentu podstawową formą wypłaty pozostaje przelew na wskazany rachunek.