Czy przy zakupach trzeba będzie pokazywać PESEL? Unia wprowadza nowe przepisy

Od 10 lipca 2027 roku w krajach Unii Europejskiej zaczną obowiązywać nowe zasady przeciwdziałania praniu pieniędzy. Przy transakcjach o wartości co najmniej 10 tys. euro podmioty objęte przepisami będą musiały zweryfikować tożsamość klienta. W Polsce może to oznaczać konieczność podania danych identyfikacyjnych, w tym numeru PESEL.

Nowe przepisy wynikają z unijnego rozporządzenia AMLR. Regulacja obejmie nie tylko część sprzedawców drogich towarów, lecz również banki, instytucje finansowe, firmy ubezpieczeniowe, dostawców usług płatniczych i kryptoaktywów czy pośredników nieruchomości.

Nowe zasady zaczną obowiązywać 10 lipca 2027 roku

Anti Money Laundering Regulation, czyli AMLR, ma ujednolicić na poziomie Unii Europejskiej zasady przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Rozporządzenie będzie stosowane zasadniczo od 10 lipca 2027 roku. Zastąpi lub ujednolici część rozwiązań funkcjonujących dotychczas na podstawie przepisów poszczególnych państw.

Dla zwykłego klienta najważniejszy jest próg 10 tys. euro. To właśnie od tej wartości przy określonych transakcjach uruchamiane będą dodatkowe procedury identyfikacji.

Przy 10 tys. euro trzeba będzie zweryfikować klienta

Rozporządzenie przewiduje stosowanie środków należytej staranności wobec klienta przy sporadycznej transakcji o wartości co najmniej 10 tys. euro lub równowartości tej kwoty w walucie krajowej.

Nie ma przy tym znaczenia, czy cała suma zostanie zapłacona podczas jednej operacji. Przepisy obejmują również transakcje powiązane.

W praktyce oznacza to, że podmiot objęty nowymi obowiązkami będzie musiał ustalić, z kim przeprowadza transakcję i zweryfikować tożsamość klienta.

PESEL może pojawić się przy weryfikacji danych

Z punktu widzenia polskiego klienta najbardziej interesujące jest pytanie o numer PESEL.

Materiał Next.Gazeta.pl wskazuje, że przy takich transakcjach konieczne może być okazanie dokumentu i przekazanie danych pozwalających na identyfikację klienta. W Polsce jednym z podstawowych numerów identyfikacyjnych osoby fizycznej jest właśnie PESEL.

Nie oznacza to jednak, że od lipca 2027 roku numer PESEL będzie trzeba podawać przy zwykłych codziennych zakupach.

Próg wynosi 10 tys. euro, a obowiązki dotyczą określonych podmiotów oraz transakcji objętych regulacją AML.

Zakupów nie wystarczy podzielić na kilka mniejszych płatności

Nowe przepisy przewidują również sytuację, w której jedna większa transakcja zostanie rozbita na kilka operacji.

Przykładowo, jeśli jedna powiązana transakcja zostanie podzielona na kilka mniejszych płatności, samo rozbicie kwoty nie musi powodować, że obowiązek weryfikacji zniknie.

Rozporządzenie wprost mówi o transakcji o wartości co najmniej 10 tys. euro, także wtedy, gdy jest ona wykonywana w ramach powiązanych operacji.

To oznacza, że znaczenie ma nie tylko pojedyncza płatność, ale również związek między kolejnymi operacjami.

Sprzedawca może zapytać o legalne pochodzenie pieniędzy

Przy transakcjach na wysokie kwoty weryfikacja nie musi zakończyć się na okazaniu dokumentu.

Jak opisuje Gazeta.pl, sprzedawca objęty odpowiednimi obowiązkami może również poprosić o dokument potwierdzający legalne źródło środków.

Unijne regulacje przewidują zwiększoną kontrolę w przypadkach transakcji o nietypowo dużej wartości, złożonych lub takich, których cel nie jest oczywisty.

W takich sytuacjach przepisy pozwalają na uzyskanie dodatkowych informacji dotyczących klienta oraz źródła środków finansowych.

Nie oznacza to automatycznie, że każdy klient dokonujący zakupu za ponad 10 tys. euro będzie musiał przedstawiać szczegółową historię swoich finansów. Zakres procedury zależy od rodzaju podmiotu i charakteru transakcji.

Nowe obowiązki nie dotyczą tylko sklepów

Lista podmiotów objętych przepisami jest znacznie dłuższa niż sami sprzedawcy dóbr konsumpcyjnych.

W materiale wskazano m.in.:

• banki i inne instytucje finansowe,
• firmy ubezpieczeniowe,
• dostawców usług płatniczych,
• dostawców usług związanych z kryptoaktywami,
• pośredników nieruchomości,
• salony samochodowe,
• część sprzedawców dóbr o wysokiej wartości.

Unijne przepisy obejmują więc przede wszystkim miejsca i transakcje, w których mogą przepływać duże kwoty pieniędzy.

Przy drogich towarach kontrola będzie szczególnie istotna

AMLR obejmuje także handel określonymi dobrami o wysokiej wartości.

W unijnych przepisach pojawiają się m.in. biżuteria, wyroby ze złota i srebra czy zegarki o wartości przekraczającej 10 tys. euro. Wśród dóbr o jeszcze wyższej wartości wymieniono także pojazdy, jednostki pływające oraz statki powietrzne.

To właśnie przy tego rodzaju zakupach możliwość dokładniejszej identyfikacji kupującego nabiera szczególnego znaczenia.

Nie zmienia to jednak podstawowej zasady: osoba robiąca zwykłe zakupy spożywcze czy kupująca typowe produkty codziennego użytku nie powinna obawiać się, że od lipca 2027 roku przy kasie będzie rutynowo proszona o PESEL.

Celem przepisów jest walka z praniem pieniędzy

Nowe regulacje nie zostały stworzone po to, aby kontrolować codzienne zakupy Europejczyków.

Ich głównym celem jest ograniczenie możliwości wykorzystywania systemu finansowego do prania pieniędzy i finansowania terroryzmu.

Unia chce przede wszystkim utrudnić przemieszczanie dużych kwot pochodzących z działalności przestępczej oraz ułatwić służbom i instytucjom finansowym ustalanie, kto rzeczywiście stoi za konkretną transakcją.

To właśnie dlatego nowe przepisy koncentrują się na wysokich kwotach i określonych rodzajach działalności.

Co zmieni się dla klienta od 10 lipca 2027 roku

Najprościej można to sprowadzić do kilku zasad.

Jeżeli transakcja objęta przepisami wyniesie co najmniej 10 tys. euro, podmiot zobowiązany może wymagać identyfikacji klienta.

Jeżeli kilka operacji jest ze sobą powiązanych, mogą zostać potraktowane łącznie.

W określonych przypadkach może pojawić się również pytanie o źródło środków.

Drobne, codzienne zakupy nie są natomiast celem tych regulacji.

Praktycznie: od 10 lipca 2027 roku osoby planujące zakupy lub inne transakcje o wartości co najmniej 10 tys. euro powinny liczyć się z dokładniejszą weryfikacją tożsamości.