Dramatyczne skutki dla milionów Polaków. Nadciąga nowa rzeczywistość

Nadchodzi zmiana, która może uderzyć w domowe budżety bez ostrzeżenia i bez osobnej pozycji na rachunku. Unijny system ETS2, czyli rozszerzony handel uprawnieniami do emisji CO2, ma objąć nie tylko przemysł, ale także transport drogowy i ogrzewanie budynków. W praktyce oznacza to jedno: paliwa kopalne będą droższe, a koszty zostaną wbudowane w ceny energii, opału i paliw na stacjach.

To właśnie dlatego część ekspertów nazywa ETS2 ukrytym podatkiem. Formalnie nie zobaczysz go jako „podatek ETS2” na paragonie. Zapłacisz jednak więcej przy tankowaniu i w sezonie grzewczym.

Co to jest ETS2 i dlaczego dotyczy zwykłych gospodarstw domowych

ETS2 to nowy mechanizm unijny, który przenosi koszt emisji CO2 na sektory dotąd nieobjęte tym systemem w takim zakresie, czyli m.in. ogrzewanie domów i transport drogowy. W praktyce podmioty wprowadzające na rynek paliwa kopalne mają ponosić koszt uprawnień emisyjnych, a ten koszt zazwyczaj jest przerzucany dalej, na odbiorcę końcowego.

Dlatego zmiana dotyczy nie tylko firm. Dotyczy osób, które ogrzewają dom gazem lub węglem oraz tych, którzy regularnie korzystają z samochodu.

Ogrzewanie może kosztować wyraźnie więcej

Najmocniej odczują to gospodarstwa domowe, które wciąż opierają się na paliwach kopalnych i mieszkają w słabiej ocieplonych budynkach. Jeśli system podbije cenę paliwa do ogrzewania, wzrosty będą widoczne szczególnie zimą, kiedy zużycie rośnie.

W przywoływanych analizach eksperckich wskazuje się, że koszty mogą kumulować się przez kolejne lata działania systemu, a różnica między domami po termomodernizacji i bez niej będzie się pogłębiać.

Paliwa na stacjach też mogą pójść w górę

Mechanizm ETS2 ma wpływać także na ceny benzyny, diesla i LPG, bo emisje z transportu drogowego również zostaną objęte nowym systemem. W praktyce oznacza to, że przy każdym tankowaniu zapłacisz więcej, nawet jeśli wzrost w przeliczeniu na litr na początku nie będzie wyglądał dramatycznie.

Problem polega na skali. Dla kogoś, kto dojeżdża codziennie do pracy i nie ma alternatywy w postaci transportu publicznego, dodatkowy koszt przestaje być symboliczny.

Dlaczego Polska może odczuć to mocniej niż część krajów UE

W Polsce wciąż duża liczba gospodarstw domowych ogrzewa budynki paliwami kopalnymi, a tempo termomodernizacji bywa niewystarczające. Do tego dochodzi struktura dojazdów, szczególnie poza dużymi miastami, gdzie samochód często nie jest wyborem, tylko koniecznością.

W efekcie wzrosty cen energii i paliw mogą być bardziej dotkliwe niż w państwach, które szybciej przeszły na bardziej efektywne energetycznie budynki i niskoemisyjne źródła ciepła.

Społeczny Fundusz Klimatyczny ma łagodzić skutki, ale nie zadziała sam

Równolegle do wprowadzania ETS2 Unia zapowiada Społeczny Fundusz Klimatyczny, który ma wspierać gospodarstwa domowe i mikrofirmy w transformacji, m.in. przez dopłaty, termomodernizację czy wymianę źródeł ciepła.

Kluczowy szczegół jest taki, że środki nie trafią automatycznie do wszystkich. Państwa członkowskie muszą przygotować własne plany i zasady wsparcia. To oznacza, że realna pomoc zależy od tego, jak szybko i sprawnie zostaną uruchomione programy oraz kto zostanie uznany za uprawnionego.

Co to oznacza dla czytelnika

Jeśli ogrzewasz dom gazem lub węglem, a budynek jest słabo ocieplony, ryzyko wzrostu kosztów jest najwyższe.

Jeśli mieszkasz poza miastem i dojeżdżasz samochodem, podwyżki cen paliw będą odczuwalne szybciej, bo będą powtarzać się przy każdym tankowaniu.

Jeśli planujesz inwestycje w domu, warto rozważyć działania obniżające zużycie energii, bo to one realnie zmniejszają wrażliwość na wzrost cen paliw i energii.

Podsumowanie

ETS2 ma zmienić sposób, w jaki płacimy za emisje, przenosząc koszt na codzienne wydatki związane z ogrzewaniem i transportem. Na papierze to system klimatyczny. W praktyce może to być seria podwyżek, które pojawią się w portfelu bez ostrzeżenia i bez osobnej rubryki na rachunku.

Największe pytanie na najbliższe lata brzmi: kto dostanie realne wsparcie i czy Polacy zdążą ograniczyć zużycie energii, zanim nowe koszty na stałe wejdą w ceny.