Ewakuacja podczas zagrożenia. Co zrobić ze zwierzęciem? Są konkretne wytyczne
Pożar, powódź, skażenie chemiczne czy inne nagłe zagrożenie może oznaczać konieczność natychmiastowego opuszczenia domu. Wtedy pojawia się pytanie: co zrobić z psem, kotem lub innym zwierzęciem? Oficjalne polskie wytyczne są jasne – zwierzę trzeba uwzględnić w planie ewakuacji, a przygotowania należy rozpocząć jeszcze zanim wydarzy się kryzys.

Rządowy „Poradnik bezpieczeństwa” poświęca zwierzętom osobną część. Nie chodzi więc jedynie o ogólną poradę organizacji zajmujących się ochroną zwierząt.
Państwowe zalecenia określają, co przygotować dla pupila, jak go oznakować i co zrobić, jeśli jego ewakuacja okaże się niemożliwa.
Jest jednak istotne ograniczenie – nie można zakładać, że każdy autobus ewakuacyjny, punkt zbiórki czy miejsce zakwaterowania będzie automatycznie przygotowane na przyjęcie zwierząt.
Masz się ewakuować? Pamiętaj również o zwierzęciu
Podstawowa zasada pojawia się wprost w rządowych instrukcjach dotyczących ewakuacji.
Jeżeli zostanie wydany nakaz opuszczenia zagrożonego terenu, należy bezwzględnie stosować się do poleceń służb.
Jednocześnie oficjalny poradnik nakazuje pamiętać o zwierzętach.
Jeżeli ich ewakuacja jest możliwa, powinny opuścić zagrożony teren razem z opiekunem.
Nie oznacza to jednak, że można ryzykować własnym życiem, aby wrócić po zwierzę do płonącego, zadymionego albo bezpośrednio zagrożonego budynku.
Jeżeli właściciel znajduje się już w bezpiecznym miejscu, nie powinien samodzielnie wracać do strefy zagrożenia. Trzeba wtedy natychmiast poinformować strażaków lub policjantów, że wewnątrz pozostało zwierzę i wskazać możliwie dokładnie miejsce, w którym może się znajdować.
Właściciel odpowiada za ewakuację swojego zwierzęcia
To jeden z najważniejszych zapisów oficjalnego poradnika.
Za ewakuację zwierząt odpowiada ich właściciel.
Koordynacją działań na danym terenie zajmuje się natomiast lokalne centrum zarządzania kryzysowego.
W praktyce oznacza to, że właściciel psa czy kota nie powinien czekać, aż służby przyjadą specjalnie po zwierzę.
Powinien wcześniej przygotować możliwość jego bezpiecznego transportu.
Dokładne rozwiązania mogą różnić się między gminami i miastami. Dlatego państwowe wytyczne odsyłają mieszkańców do urzędu gminy po informacje dotyczące organizacji ewakuacji zwierząt w konkretnej okolicy.
Dla psa smycz i szelki, dla kota transporter
Sytuacja kryzysowa może całkowicie zmienić zachowanie nawet bardzo spokojnego zwierzęcia.
Hałas, syreny, tłum ludzi, zapach dymu i obecność obcych osób mogą spowodować panikę.
Dlatego pies, który na co dzień bez problemu chodzi bez smyczy, podczas ewakuacji powinien być odpowiednio zabezpieczony.
Rządowe zalecenia wymieniają:
- obrożę,
- szelki,
- smycz,
- kaganiec,
- transporter lub klatkę.
Kot, królik, fretka czy inne niewielkie zwierzę powinny być przewożone w zamkniętym transporterze.
Nie należy podczas ewakuacji nieść wystraszonego kota na rękach. Wystarczy gwałtowny dźwięk lub reakcja tłumu, aby zwierzę wyrwało się i uciekło.
Zwierzę powinno mieć własny zestaw ewakuacyjny
Sam transporter nie wystarczy.
Właściciel powinien przygotować dla zwierzęcia niewielki awaryjny zestaw, który można szybko zabrać razem z własnym plecakiem ewakuacyjnym.
Powinny znaleźć się w nim przede wszystkim:
- karma na kilka dni,
- zapas wody,
- miska,
- niezbędne leki,
- dokumentacja weterynaryjna,
- informacje o aktualnych szczepieniach,
- dodatkowa smycz lub szelki,
- podstawowe środki higieniczne.
W przypadku zwierzęcia przyjmującego stale leki szczególnie ważne jest, aby nie znajdowały się one gdzieś głęboko w szafce.
Powinny być dostępne na tyle szybko, aby można było zabrać je w ciągu kilkudziesięciu sekund.
Czip może zdecydować o powrocie zwierzęcia do właściciela
Oficjalne zalecenia zwracają również uwagę na identyfikację.
Zwierzę powinno być zaczipowane, a numer mikroczipa zarejestrowany w bazie wraz z aktualnymi danymi kontaktowymi.
Sam wszczepiony czip nie wystarczy, jeżeli po jego zeskanowaniu nie będzie można znaleźć numeru telefonu właściciela.
Dodatkowo warto umieścić przy obroży lub szelkach identyfikator z numerem telefonu.
Podczas dużej ewakuacji może dojść do rozdzielenia właściciela i zwierzęcia. Wtedy nawet prosta zawieszka przy obroży może znacznie przyspieszyć jego odnalezienie.
Dobrym rozwiązaniem jest także posiadanie w telefonie aktualnych zdjęć zwierzęcia.
Czy punkt ewakuacyjny musi przyjąć psa lub kota?
Tu sytuacja robi się bardziej skomplikowana.
Nie ma ogólnopolskiej zasady, zgodnie z którą każde miejsce zbiorowej ewakuacji musi być przygotowane na przyjęcie wszystkich zwierząt domowych.
Rządowy poradnik nakazuje uwzględniać zwierzęta podczas ewakuacji, ale jednocześnie szczegółowe rozwiązania pozostawia lokalnym strukturom zarządzania kryzysowego.
Możliwości konkretnego miejsca mogą zależeć między innymi od:
- liczby ewakuowanych osób,
- rodzaju obiektu,
- dostępności oddzielnej przestrzeni dla zwierząt,
- warunków sanitarnych,
- obecności osób z alergiami,
- bezpieczeństwa innych mieszkańców,
- gatunku oraz wielkości zwierzęcia.
Dlatego najlepszym rozwiązaniem jest przygotowanie również planu awaryjnego.
Może nim być mieszkanie rodziny lub znajomych poza zagrożonym obszarem, hotel akceptujący zwierzęta, lecznica weterynaryjna albo miejsce wskazane przez lokalne władze.
Podobną zasadę stosują służby kryzysowe w innych państwach – właściciele są zachęcani do wcześniejszego sprawdzenia, gdzie mogą ewakuować się razem ze zwierzęciem.
Co, jeśli służby organizują autobusy ewakuacyjne?
Nie należy zakładać z góry, że zasady będą zawsze identyczne.
W przypadku zorganizowanej ewakuacji trzeba stosować się do komunikatu wydanego dla konkretnego zdarzenia.
Jeżeli podróżujesz ze zwierzęciem, dobrze jest od razu poinformować osobę koordynującą transport.
Pies powinien znajdować się na smyczy i najlepiej w szelkach. W razie potrzeby należy użyć kagańca.
Mniejsze zwierzęta powinny znajdować się w transporterach.
To również kolejny argument za tym, aby transporter stał w łatwo dostępnym miejscu, a nie był schowany na strychu lub w piwnicy.
Co zrobić, jeżeli zwierzęcia nie da się zabrać?
To scenariusz ostateczny, ale został uwzględniony również w polskich instrukcjach.
Jeżeli ewakuacja zwierzęcia nie jest możliwa, należy je możliwie dobrze zabezpieczyć i zapewnić mu dostęp do wody oraz jedzenia.
Trzeba również poinformować służby o pozostawionym zwierzęciu.
Warto przekazać:
- gatunek zwierzęcia,
- jego liczbę,
- dokładne miejsce pozostawienia,
- informację, czy zwierzę może być agresywne,
- sposób dostania się do pomieszczenia.
Przy bezpośrednim zagrożeniu pożarem obowiązuje jednak szczególnie ważna zasada: nie wracaj samodzielnie do zadymionego budynku.
Strażacy muszą wiedzieć, że wewnątrz znajduje się zwierzę, ale właściciel nie powinien stawać się kolejną osobą wymagającą ratunku.
Podczas powodzi nie zostawiaj psa na łańcuchu
Szczególnie niebezpieczne jest pozostawienie zwierzęcia w miejscu, z którego nie ma możliwości samodzielnej ucieczki.
Państwowe zalecenia dotyczące terenów powodziowych ostrzegają przed pozostawianiem zwierzęcia samotnie na uwięzi lub zamkniętego w kojcu.
Jeżeli poziom wody zacznie gwałtownie rosnąć, takie zwierzę praktycznie nie ma możliwości ratunku.
Zwierzęta ewakuowane z terenów powodziowych powinny być zabezpieczone na smyczy lub w transporterze.
Nie powinny również pić wody powodziowej ani mieć kontaktu z padliną i zanieczyszczoną wodą.
A jeśli zamiast ewakuacji trzeba zostać w domu?
Nie każde zagrożenie oznacza opuszczenie budynku.
Przy awarii chemicznej, skażeniu powietrza czy innym zagrożeniu służby mogą nakazać pozostanie w pomieszczeniu.
Wtedy zwierzę również powinno znaleźć się wewnątrz.
Najbezpieczniejsze jest pomieszczenie z niewielką liczbą okien, które w razie potrzeby można szybko uszczelnić.
Warto wcześniej przygotować tam wodę, karmę i transporter.
Zagraniczne służby kryzysowe zalecają również zamknięcie niewielkich przestrzeni, do których przestraszone zwierzę może wejść i później uniemożliwić szybkie opuszczenie mieszkania.
Zwierzę w stresie może zachowywać się zupełnie inaczej
To element, o którym łatwo zapomnieć.
Pies, który nigdy nikogo nie ugryzł, może podczas ewakuacji reagować agresywnie.
Kot może próbować schować się w trudno dostępnym miejscu.
Ptak może wpaść w panikę, a niewielkie ssaki mogą próbować uciekać z klatek.
Dlatego służby zalecają ograniczenie kontaktu zwierzęcia z obcymi osobami i innymi zwierzętami.
Po opuszczeniu strefy zagrożenia nie należy również od razu spuszczać psa ze smyczy.
Po powodzi, pożarze lub eksplozji znane zwierzęciu zapachy i punkty orientacyjne mogą zniknąć. Nawet w swojej okolicy może się ono wtedy zgubić.
Zwierzęta gospodarskie mają osobne wytyczne
Jeszcze większym wyzwaniem jest ewakuacja koni, krów, świń czy większej liczby zwierząt gospodarskich.
Rządowe zalecenia mówią o przygotowaniu 14-dniowego zapasu paszy i wody.
Zwierzęta powinny być oznakowane, a właściciel powinien wcześniej wiedzieć, w jaki sposób zostaną przetransportowane.
Po ogłoszeniu ewakuacji trzeba rozpocząć przygotowanie ich do transportu natychmiast.
Jeżeli przemieszczenie zwierząt jest niemożliwe, należy poinformować służby ratownicze.
W przypadku dużych gospodarstw sposób ewakuacji może być uzgadniany również z lokalnym centrum zarządzania kryzysowego i Inspekcją Weterynaryjną.
Warszawa również przypomina o zwierzętach
Warszawskie materiały dotyczące zarządzania kryzysowego definiują ewakuację jako wyprowadzenie lub przewiezienie poza strefę zagrożenia ludzi, zwierząt lub mienia.
Miasto przypomina również mieszkańcom, aby podczas przygotowań do ewakuacji pamiętali o swoich zwierzętach.
Nie oznacza to jednak automatycznej gwarancji wpuszczenia zwierzęcia do każdego punktu schronienia.
W przypadku realnego zagrożenia decydują komunikaty służb i miejskiego zarządzania kryzysowego dotyczące konkretnej sytuacji.
Dlatego właściciel mieszkający w Warszawie powinien mieć przygotowany transporter, dokumentację, karmę i możliwość samodzielnego wyjazdu ze zwierzęciem lub ustalone miejsce, do którego może je przewieźć.
Najważniejsze rzeczy przygotuj jeszcze dziś
Najgorszym momentem na szukanie transportera dla kota jest chwila, gdy służby każą opuścić budynek w ciągu kilku minut.
Dlatego właściciel zwierzęcia powinien wcześniej:
- zaczipować zwierzę i zaktualizować dane,
- kupić odpowiedni transporter,
- przygotować smycz, szelki i kaganiec,
- trzymać dokumentację weterynaryjną w jednym miejscu,
- przygotować zapas leków,
- wiedzieć, gdzie może pojechać ze zwierzęciem,
- ustalić osobę, która zajmie się pupilem, jeśli właściciela nie będzie w domu,
- przećwiczyć szybkie umieszczenie zwierzęcia w transporterze.
W sytuacji zagrożenia nie ma czasu na improwizację.
Najważniejsza zasada jest prosta: zwierzę powinno być częścią rodzinnego planu kryzysowego od samego początku, a nie problemem rozwiązywanym dopiero w chwili ogłoszenia ewakuacji.

Magister inżynier Technologii Żywienia i szef kuchni. Absolwent Gastronomii i Sztuki Kulinarnej na Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie. W redakcji łączy inżynierskie podejście do technologii żywności z wieloletnią praktyką za „sterami” profesjonalnej kuchni. Specjalizuje się w prześwietlaniu składów produktów, tropieniu „paragonów grozy” oraz wyjaśnianiu standardów sanitarnych. Jego teksty pomagają czytelnikom nie tylko lepiej gotować, ale przede wszystkim świadomie kupować i jeść bezpiecznie.