Koniec automatycznych wypłat 800+. 150 tysięcy rodzin musi działać inaczej straci pieniądze

Jeśli jesteś obywatelem Ukrainy ze statusem UKR i codziennie sprawdzasz konto, czekając na przelew 800 złotych na dziecko – za kilka dni może go nie być. Od pierwszego lutego 2026 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wstrzyma automatyczne wypłaty świadczenia wychowawczego dla około stu pięćdziesięciu tysięcy osób. To nie pomyłka ani awaria systemu. To efekt nowych przepisów, które fundamentalnie zmieniają zasady przyznawania 800 plus dla cudzoziemców. Od teraz samo posiadanie statusu UKR nie wystarczy – bez nowego wniosku i spełnienia konkretnych warunków dotyczących pracy i edukacji, pieniądze nie trafią na konto.

Zmiana wynika z nowelizacji specustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Wprowadzone w 2022 roku przepisy dawały uchodźcom z Ukrainy swobodny dostęp do polskiego rynku pracy oraz świadczeń rodzinnych bez dodatkowych warunków. Przez ostatnie lata wystarczyło posiadać status UKR, żeby otrzymywać 800 plus na dziecko. Teraz rząd wprowadza zasadę, którą można streścić jednym zdaniem: chcesz pieniędzy na dziecko – musisz pracować w Polsce, a dziecko musi chodzić do polskiej szkoły. Wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz zapowiadał już latem 2025 roku, że zmiany mają docenić ludzi ciężko pracujących i płacących podatki.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że wypłata świadczenia zostanie wstrzymana z dniem 31 stycznia 2026 roku. Co to konkretnie znaczy dla rodzin? Jeśli masz status UKR i dotychczas dostawałeś 800 plus automatycznie, przelew za luty po prostu nie przyjdzie. Żeby zachować prawo do pieniędzy, musisz złożyć kompletnie nowy wniosek na okres świadczeniowy 2025/2026. Samo złożenie wniosku jednak nie wystarczy – trzeba jeszcze spełnić szereg nowych warunków, których wcześniej nie było.

Pierwszym i najważniejszym wymogiem jest aktywność zawodowa. ZUS będzie sprawdzał, czy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku byłaś zatrudniona lub prowadziłaś działalność gospodarczą. Za aktywność zawodową uznaje się między innymi pracę na umowę o pracę, umowę zlecenia, prowadzenie firmy, pobieranie zasiłku dla bezrobotnych, stypendium sportowego, doktoranckiego albo udział w szkoleniach ze stypendium. Ale to nie wszystko – wprowadzono też konkretne progi dochodowe.

Osoby zatrudnione na umowę o pracę, zlecenie lub prowadzące działalność gospodarczą muszą wykazać podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe na poziomie co najmniej pięćdziesięciu procent minimalnego wynagrodzenia. Minimalne wynagrodzenie od stycznia 2026 wynosi 4806 złotych brutto, więc pięćdziesiąt procent to 2403 złote. Jeśli podstawa twoich składek jest niższa, nie dostaniesz 800 plus. Dla przedsiębiorców rozpoczynających działalność, którzy przez pierwsze sześć miesięcy nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, próg ten jest niższy i wynosi trzydzieści procent minimalnej pensji, czyli 1442 złote. ZUS będzie weryfikował ten warunek automatycznie na podstawie danych z systemów ubezpieczeniowych, więc w większości przypadków nie trzeba dostarczać dodatkowych dokumentów.

Drugim kluczowym warunkiem jest edukacja dziecka. Nowe przepisy jednoznacznie wiążą prawo do 800 plus z realizacją obowiązku przedszkolnego lub szkolnego w polskiej placówce. Dziecko musi faktycznie uczęszczać do przedszkola lub szkoły w Polsce – samo zapisanie na papierze nie wystarczy. W przypadku odroczenia obowiązku szkolnego konieczne będzie przedstawienie zaświadczenia. Dodatkowo zarówno dziecko, jak i wnioskodawca muszą mieszkać w Polsce. Krótko mówiąc: jeśli twoje dziecko przebywa za granicą albo nie chodzi do polskiej placówki, świadczenia nie będzie.

Co to oznacza dla ciebie?

Jeśli jesteś obywatelem Ukrainy ze statusem UKR i chcesz dalej otrzymywać 800 plus, musisz działać szybko. Nowy wniosek możesz składać od pierwszego lutego 2026 roku przez portal PUE ZUS lub w placówce ZUS. We wniosku trzeba podać obowiązkowy numer PESEL wnioskodawcy i dziecka, informacje o przekroczeniu granicy oraz potwierdzenie legalności pobytu w Polsce. Niezbędne będzie też złożenie oświadczenia o aktywności zawodowej oraz potwierdzenie, że dziecko realizuje obowiązek szkolny lub przedszkolny w polskiej placówce. Formularz będzie zawierał również pytania dotyczące ewentualnej niepełnosprawności dziecka – to ważne, bo rodzice dzieci z niepełnosprawnościami są zwolnieni z obowiązku wykazywania aktywności zawodowej.

Przykład konkretny: Oksana pracuje w Warszawie jako sprzątaczka na umowę o pracę za 3500 złotych brutto miesięcznie. Jej syn chodzi do polskiej szkoły podstawowej. Podstawa wymiaru składek wynosi 3500 złotych, co jest więcej niż wymagane minimum 2403 złotych. Oksana spełnia wszystkie warunki – po złożeniu wniosku zachowa prawo do 800 plus. Natomiast Andrij prowadzi małą działalność gospodarczą, ale jego podstawa składek wynosi tylko 2000 złotych miesięcznie. To mniej niż wymagane 2403 złote. Mimo że pracuje i płaci podatki, świadczenia nie dostanie, chyba że zwiększy podstawę wymiaru składek.

Ewa Krysiewicz, wicedyrektor Departamentu Świadczeń dla Rodzin z Centrali ZUS, podkreśla, że zakład będzie regularnie, co miesiąc sprawdzać, czy warunki są spełniane. ZUS może wstrzymać wypłatę świadczenia nawet w trakcie okresu rozliczeniowego, jeśli pojawią się wątpliwości co do tego, czy dana osoba mieszka w Polsce, co do aktywności zawodowej rodzica lub tego, czy dziecko realizuje obowiązek nauki. To oznacza, że nie wystarczy raz złożyć wniosek i zapomnieć o sprawie – trzeba cały czas spełniać wymogi.

Są jednak wyjątki. Z obowiązku wykazywania aktywności zawodowej zwolnieni są między innymi rodzice dzieci z niepełnosprawnościami oraz osoby ubiegające się o świadczenie na dziecko posiadające polskie obywatelstwo. Jeśli twoje dziecko ma polskie obywatelstwo albo posiada orzeczenie o niepełnosprawności, możesz dostać 800 plus bez względu na to, czy pracujesz.

Według najnowszych danych ZUS świadczenie wychowawcze wypłacane jest obecnie na 325,3 tysiąca dzieci cudzoziemskich, w tym 268,5 tysiąca z ukraińskim obywatelstwem. Zmiany dotyczą wyłącznie osób ze statusem UKR – obejmą około 150 tysięcy osób, które przebywają w Polsce w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie. Od pierwszego czerwca 2026 roku podobne zasady odnoszące się do aktywności zawodowej zostaną wprowadzone także dla innych cudzoziemców spoza Unii Europejskiej i EFTA, którzy legalnie przebywają w Polsce i mają dostęp do rynku pracy. Zmiany te nie dotyczą obywateli Polski, państw Unii Europejskiej, EFTA ani Wielkiej Brytanii objętych umową wystąpienia.

Co zrobić, jeśli nie spełniasz warunków? Jeśli pracujesz na umowę o pracę lub zlecenie za mniej niż 2403 złote podstawy wymiaru składek, jedynym rozwiązaniem jest negocjacja podwyżki z pracodawcą albo zmiana pracy. Jeśli prowadzisz działalność gospodarczą, możesz zwiększyć deklarowaną podstawę składek w ZUS – to koszt około 250 złotych dodatkowych składek miesięcznie, ale zachowasz prawo do 800 plus, czyli 800 złotych na dziecko. Finansowo nadal wychodzisz na plus.

Warto też pamiętać, że ZUS może wstrzymać wypłatę świadczenia, jeśli pojawią się wątpliwości co do spełniania warunków. Dlatego ważne jest, żeby od samego początku składać kompletny wniosek z wszystkimi wymaganymi dokumentami i oświadczeniami. Termin nie jest ściśle określony – możesz złożyć wniosek w dowolnym momencie od lutego, ale im szybciej to zrobisz, tym szybciej ZUS zdąży go rozpatrzyć i wypłacić zaległe świadczenie z wyrównaniem od lutego.

Nowe przepisy to zasadnicza zmiana filozofii wypłacania 800 plus dla cudzoziemców. Zamiast automatycznego transferu socjalnego otrzymują go tylko osoby aktywne zawodowo, które pracują w Polsce i płacą składki. Dla jednych to sprawiedliwe rozwiązanie nagradzające tych, którzy się starają. Dla innych – dodatkowa biurokracja i ryzyko utraty świadczenia mimo faktycznej pracy, jeśli zarobki są zbyt niskie. Tak czy inaczej, od lutego rzeczywistość wygląda inaczej, a czas na przygotowanie jest bardzo krótki.