Masz dom? Sprawdź, czy spełniasz nowe wymogi. Grozi za to 5000 zł mandatu

Ministerstwo Klimatu i Środowiska finalizuje prace legislacyjne nad nową ustawą azbestową która wyznacza ostateczny i nieprzekraczalny termin całkowitego usunięcia lub skutecznego zabezpieczenia wszystkich wyrobów zawierających azbest z polskich nieruchomości na dzień 31 grudnia 2032 roku co oznacza że właściciele milionów budynków w których nadal znajdują się pokrycia dachowe z eternitu ściany działowe z płyt azbestowo-cementowych czy izolacje techniczne zawierające śmiertelnie niebezpieczne włókna mineralne mają już tylko niecałe siedem lat na przeprowadzenie kosztownych i skomplikowanych prawnie prac demontażowych których nieprawidłowe wykonanie może grozić nie tylko wysokimi karami finansowymi ale również poważnym zagrożeniem dla zdrowia i życia mieszkańców oraz osób wykonujących te prace bez odpowiednich uprawnień i zabezpieczeń.

Choć produkcja wykorzystywanie i obrót azbestem są w Polsce prawnie zakazane już od 1998 roku kiedy to Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił stosowne przepisy zakazujące stosowania tego materiału w budownictwie według szacunków Głównego Urzędu Statystycznego nadal około miliona dwustu tysięcy budynków mieszkalnych oraz dziesiątki tysięcy obiektów gospodarczych przemysłowych i użyteczności publicznej posiadają elementy konstrukcyjne lub wykończeniowe wykonane z wyrobów azbestowo-cementowych co stanowi ogromne wyzwanie logistyczne finansowe i organizacyjne dla całego kraju który musi uporać się z tym toksycznym dziedzictwem polskiej transformacji gospodarczej i masowego budownictwa z lat siedemdziesiątych osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku.

Nowe przepisy które mają wejść w życie prawdopodobnie w pierwszej połowie 2026 roku są bezpośrednią odpowiedzią na wymogi dyrektywy unijnej numer 2009/148/WE dotyczącej ochrony pracowników przed zagrożeniem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy oraz na krajowe zobowiązania wynikające z Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu który zakłada systematyczne eliminowanie tego materiału z polskiej przestrzeni budowlanej do końca trzeciej dekady dwudziestego pierwszego wieku.

Kluczowym i najbardziej rewolucyjnym elementem nadchodzących zmian prawnych jest nałożenie na wszystkich bez wyjątku właścicieli nieruchomości zawierających wyroby azbestowe bezwzględnego obowiązku sprawozdawczego polegającego na złożeniu w urzędzie gminy właściwej ze względu na położenie nieruchomości specjalnej deklaracji azbestowej w terminie sześciu miesięcy kalendarzowych od dnia wejścia w życie nowych przepisów co w praktyce oznacza że jeśli ustawa wejdzie w życie przykładowo pierwszego lipca 2026 roku to każdy właściciel budynku z dachem z eternitu czy elewacją z płyt azbestowych będzie miał czas do końca grudnia 2026 roku na złożenie wymaganego dokumentu pod rygorem surowych sankcji finansowych.

Deklaracja azbestowa będzie musiała zawierać szczegółowe informacje dotyczące rodzaju wyrobów azbestowych ich przybliżonej masy w tonach lokalizacji na nieruchomości stanu technicznego materiału oraz planowanego terminu jego usunięcia lub zabezpieczenia przy czym wszystkie te dane będą następnie wprowadzane przez urzędników gminnych do centralnej bazy danych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska co pozwoli organom państwowym na bieżące monitorowanie postępów w realizacji krajowego programu usuwania azbestu oraz na identyfikację właścicieli którzy uchylają się od swoich ustawowych obowiązków.

Co szczególnie istotne informacje przekazywane do urzędów gmin nie mogą być jednorazową formalnością lecz będą musiały podlegać regularnej aktualizacji za każdym razem gdy zmieni się stan faktyczny na nieruchomości czyli przykładowo gdy właściciel usunie część pokrycia dachowego zabezpieczy elementy azbestowe specjalnymi powłokami ochronnymi czy przekaże materiał do legalnej utylizacji w wyspecjalizowanym zakładzie przetwarzania odpadów niebezpiecznych co oznacza że relacja właściciela nieruchomości z urzędem gminy w zakresie gospodarowania azbestem będzie miała charakter ciągły i długoterminowy rozciągnięty na wiele lat aż do całkowitego wyeliminowania tego materiału z danej posesji.

Niedopełnienie nowych obowiązków sprawozdawczych związanych z inwentaryzacją i zgłaszaniem wyrobów azbestowych będzie wiązało się z dotkliwymi i progresywnymi sankcjami finansowymi które mają zmusić niezdyscyplinowanych właścicieli nieruchomości do podporządkowania się wymogom ustawowym. Właściciele domów jednorodzinnych budynków wielorodzinnych obiektów gospodarczych czy przemysłowych którzy nie złożą wymaganej deklaracji azbestowej w ustawowym sześciomiesięcznym terminie od wejścia w życie przepisów muszą liczyć się z nałożeniem przez wójta burmistrza lub prezydenta miasta mandatu administracyjnego w wysokości od pięciuset złotych do jednego tysiąca złotych za każde stwierdzenie uchybienia przy czym łączna suma kar finansowych nałożonych na jednego właściciela w ciągu jednego roku kalendarzowego może wynieść maksymalnie pięć tysięcy złotych co w skali kilku lat realizacji programu może oznaczać bardzo poważne obciążenie finansowe dla osób które bagatelizują swoje obowiązki prawne.

Jeszcze surowsze i bardziej dotkliwe restrykcje przewidziano dla podmiotów gospodarczych zawodowo zajmujących się demontażem transportem i utylizacją materiałów niebezpiecznych. Firmy wykonujące prace związane z usuwaniem azbestu które dopuszczą się uchybień formalnych takich jak wykonywanie prac bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej prowadzenie demontażu bez sporządzenia wymaganego planu prac czy zatrudnianie pracowników nieposiadających odpowiednich szkoleń bhp dotyczących bezpiecznego obchodzenia się z materiałami azbestowymi mogą zostać ukarane administracyjną grzywną sięgającą nawet dwudziestu tysięcy złotych za pojedyncze naruszenie przy czym w przypadku rażących uchybień zagrażających zdrowiu lub życiu ludzkiemu organ nadzoru budowlanego może dodatkowo wstrzymać prowadzenie prac i nakazać natychmiastowe usunięcie nieprawidłowości pod groźbą dalszych sankcji włącznie z pozbawieniem uprawnień do wykonywania tego rodzaju działalności gospodarczej.

Tak rygorystyczne i bezwzględne podejście ustawodawcy do kwestii azbestu wynika z udowodnionego naukowo i medycznie ogromnego zagrożenia dla zdrowia publicznego jakie generuje ten materiał który przez całe dziesięciolecia dwudziestego wieku był masowo stosowany jako tani trwały i łatwy w obróbce materiał budowlany izolacyjny i wykończeniowy zanim odkryto jego śmiertelnie niebezpieczne właściwości rakotwórcze.

Niebezpieczeństwo tkwi w mikroskopijnych włóknach azbestowych o średnicy tysięcznych części milimetra które po uwolnieniu do atmosfery podczas mechanicznego uszkodzenia materiału cięcia wiercenia łamania czy po prostu naturalnego starzenia się i kruszenia eternitu stają się niewidocznym dla ludzkiego oka ale zabójczym składnikiem powietrza którym oddychają mieszkańcy budynków pokrytych azbestem oraz osoby przebywające w ich pobliżu.

Wdychanie tych ultra-cienkich włókien mineralnych prowadzi do nieodwracalnych i postępujących uszkodzeń tkanki płucnej wywołując tak ciężkie i nieuleczalne schorzenia jak azbestoza czyli pylica azbestowa charakteryzująca się stopniowym zastępowaniem prawidłowej tkanki płucnej przez tkankę bliznowatą co prowadzi do chronicznej niewydolności oddechowej rak płuc jeden z najbardziej agresywnych i trudnych w leczeniu nowotworów złośliwych o bardzo niskim wskaźniku przeżywalności pięcioletniej oraz międzybłoniak opłucnej niezwykle rzadki ale niemal zawsze śmiertelny nowotwór błon surowiczych otaczających płuca który występuje niemal wyłącznie u osób eksponowanych na pył azbestowy i którego okres latencji czyli czas od pierwszej ekspozycji do pojawienia się objawów klinicznych może wynosić nawet od dwudziestu do pięćdziesięciu lat co oznacza że osoby które miały kontakt z azbestem w latach osiemdziesiątych czy dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku mogą zachorować dopiero teraz w drugiej i trzeciej dekadzie dwudziestego pierwszego wieku.

Co to oznacza dla ciebie

Jeśli jesteś właścicielem domu jednorodzinnego budynku gospodarczego czy innej nieruchomości która posiada jakiekolwiek elementy wykonane z eternitu płyt azbestowo-cementowych czy innych wyrobów zawierających azbest natychmiast zacznij przygotowania do wypełnienia nowych obowiązków prawnych ponieważ czas który pozostał do wejścia w życie ustawy azbestowej oraz do osiągnięcia ostatecznego terminu usunięcia tych materiałów systematycznie się kurczy a koszty profesjonalnego demontażu transportu i utylizacji azbestu są bardzo wysokie i mogą wynieść od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych w zależności od powierzchni dachu grubości i rodzaju użytych płyt azbestowych oraz lokalizacji nieruchomości wpływającej na koszty transportu odpadów do najbliższego zakładu unieszkodliwiania.

Pierwszym krokiem który powinieneś podjąć już teraz jeszcze przed wejściem w życie nowych przepisów jest dokładna inwentaryzacja wszystkich elementów azbestowych znajdujących się na twojej posesji czyli zmierzenie powierzchni dachu pokrytego eternitem zidentyfikowanie ewentualnych płyt elewacyjnych ścian działowych w budynkach gospodarczych czy innych wyrobów zawierających azbest oraz ocena ich stanu technicznego ponieważ te informacje będą niezbędne do prawidłowego wypełnienia deklaracji azbestowej składanej w urzędzie gminy w ciągu sześciu miesięcy od wejścia w życie ustawy.

Skontaktuj się z urzędem gminy właściwej dla lokalizacji twojej nieruchomości i zapytaj o dostępne programy dofinansowania do usuwania azbestu ponieważ większość samorządów lokalnych realizuje corocznie takie programy współfinansowane ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej wojewódzkich funduszy ochrony środowiska czy budżetu państwa które mogą pokryć od pięćdziesięciu do nawet osiemdziesięciu procent kosztów kwalifikowanych związanych z demontażem transportem i utylizacją materiałów azbestowych przy czym warunkiem uzyskania takiego dofinansowania jest zazwyczaj zlecenie prac wyłącznie firmom posiadającym wpis do rejestru działalności regulowanej w zakresie usuwania wyrobów zawierających azbest oraz zachowanie pełnej dokumentacji fotograficznej przed podczas i po zakończeniu prac.

Nigdy nie próbuj samodzielnie demontować usuwać czy w jakikolwiek sposób mechanicznie obrabiać elementów z eternitu ponieważ każde cięcie łamanie wiercenie czy szlifowanie płyt azbestowo-cementowych uwalnia do powietrza ogromne ilości śmiertelnie niebezpiecznych włókien azbestowych które możesz wdychać ty twoja rodzina sąsiedzi oraz wszystkie osoby przebywające w promieniu nawet kilkuset metrów od miejsca wykonywania prac co może prowadzić do ciężkich chorób płuc rozwijających się latami lub dziesięcioleciami po ekspozycji.

Zacznij już teraz oszczędzać pieniądze na wymianę dachu z eternitu na nowoczesne pokrycie dachowe z blachodachówki dachówki ceramicznej czy innego bezpiecznego materiału ponieważ profesjonalny demontaż starego pokrycia azbestowego wraz z jego transportem utylizacją i wykonaniem nowego dachu może kosztować od trzydziestu do sześćdziesięciu tysięcy złotych dla typowego domu jednorodzinnego o powierzchni dachu około stu metrów kwadratowych w zależności od konstrukcji więźby dachowej konieczności jej wzmocnienia rodzaju nowego pokrycia oraz lokalizacji budynku wpływającej na dostępność firm wykonawczych. Regularnie sprawdzaj stan techniczny istniejących elementów azbestowych szczególnie po intensywnych opadach deszczu gradobiciach czy silnych wiatrach ponieważ pęknięte popękane czy w inny sposób uszkodzone płyty eternitowe intensywnie uwalniają włókna azbestowe do otaczającej atmosfery stanowiąc bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia domowników i w takiej sytuacji natychmiast zgłoś ten fakt do urzędu gminy oraz zabezpiecz uszkodzone miejsce folią przed dotarciem specjalistycznej firmy która przeprowadzi awaryjne prace naprawcze lub całkowite usunięcie zniszczonych elementów.