Nie żyje jeden z najważniejszych badaczy ogólnej teorii względności w Polsce. Miał 93 lata.

27 lutego 2026 roku zmarł profesor Andrzej Mariusz Trautman, wybitny polski fizyk teoretyczny i matematyczny, jeden z najważniejszych badaczy ogólnej teorii względności w Polsce. Miał 93 lata.

Był członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk, profesorem zwyczajnym Uniwersytetu Warszawskiego oraz wieloletnim dyrektorem Instytutu Fizyki Teoretycznej UW. Jego nazwisko na trwałe zapisało się w historii światowej fizyki.

Pionier fal grawitacyjnych

Profesor Trautman zasłynął przede wszystkim badaniami nad falami grawitacyjnymi, nazywanymi również promieniowaniem grawitacyjnym. Już na przełomie lat 50. i 60. XX wieku wykazał, że zgodnie z ogólną teorią względności Einsteina fale te przenoszą energię i mogą być wykryte doświadczalnie.

Było to stanowisko przełomowe, sprzeczne z opiniami części ówczesnych fizyków, a nawet z wcześniejszymi wątpliwościami samego Einsteina. Kilkadziesiąt lat później istnienie fal grawitacyjnych zostało potwierdzone eksperymentalnie w obserwatoriach LIGO w 2015 roku. Badacze związani z tym odkryciem wielokrotnie podkreślali znaczenie wkładu polskiego uczonego w rozwój teorii.

Jego nazwisko upamiętniają specjalistyczne pojęcia, takie jak metryka Trautmana-Robinsona czy masa Trautmana-Bondiego.

Zmarł dla wielu najwybitniejszy Polski fizyk ostatnich dziesięcioleci. Jeden z największych żyjących Polaków. Człowiek, który w 2017 był o krok od otrzymania Nobla z fizyki. Profesor Andrzej Trautman, Laureat przyznawanej przez Instytut Lema Nagrody im. S. Lema. Miałem ogromny… pic.twitter.com/AlkgUeBQMj

— Maciej Kawecki – This Is IT (@kawecki_maciej) March 1, 2026

Kariera naukowa i działalność akademicka

Andrzej Trautman urodził się 4 stycznia 1933 roku w Warszawie. W czasie II wojny światowej został wywieziony do Niemiec, a po wojnie przez kilka lat mieszkał we Francji. Do Polski wrócił w 1949 roku.

Ukończył Politechnikę Warszawską, a następnie związał swoją karierę z fizyką teoretyczną. Doktorat obronił w 1959 roku, habilitację uzyskał w 1962, a tytuł profesora zwyczajnego otrzymał w 1964 roku.

Przez ponad cztery dekady pracował na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1974–1983 kierował Instytutem Fizyki Teoretycznej. Wypromował wielu doktorów, którzy później sami stali się uznanymi uczonymi.

Zajmował się również teorią Einsteina-Cartana, strukturą czasoprzestrzeni, algebrami Clifforda, spinorami i twistorami. Jego dorobek miał wpływ na rozwój badań nad kwantowaniem grawitacji oraz na prace czołowych światowych fizyków teoretycznych.

Nagrody i wyróżnienia

Profesor Trautman był laureatem najważniejszych polskich wyróżnień naukowych. W 1986 roku otrzymał Medal Mariana Smoluchowskiego przyznawany przez Polskie Towarzystwo Fizyczne. W 2017 roku uhonorowano go Nagrodą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, nazywaną „polskim Noblem”.

Był także odznaczony Krzyżem Oficerskim oraz Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Śląskiego w Opawie.

Nauczyciel i popularyzator

Poza działalnością badawczą profesor Trautman był cenionym dydaktykiem i popularyzatorem fizyki. Prowadził wykłady, pisał książki i tłumaczył prace Alberta Einsteina na język polski. Wielu jego uczniów podkreślało jego ogromną erudycję oraz umiejętność jasnego wyjaśniania nawet najbardziej złożonych zagadnień.

Odejście profesora Andrzeja Trautmana to wielka strata dla polskiej i światowej nauki. Był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli polskiej fizyki XX i XXI wieku, a jego wkład w zrozumienie natury grawitacji pozostanie trwałym elementem historii nauki.