Nowe alerty medyczne w aplikacjach mObywatel i mojeIKP. Rząd wymusza certyfikację po wycieku danych 19 mln pacjentów
Ministerstwo Cyfryzacji opublikowało założenia nowej ustawy, która nałoży na systemy ochrony zdrowia obowiązek natychmiastowego informowania pacjentów o wystawionych receptach i zrealizowanych świadczeniach. Komunikaty będą przesyłane bezpośrednio na ekrany smartfonów za pośrednictwem państwowych aplikacji mObywatel oraz mojeIKP, jednak ze względów bezpieczeństwa odczytanie szczegółów wizyty będzie wymagało silnego uwierzytelnienia przez użytkownika.

Radykalne zaostrzenie przepisów to bezpośrednia odpowiedź rządu na niedawny cyberatak, w którym naruszono bazy informatyczne zawierające wrażliwe dane medyczne 19 milionów osób. Zgodnie z nowym prawem firmy informatyczne przetwarzające dokumentację pacjentów będą musiały przejść rygorystyczną certyfikację w ramach krajowego systemu cyberbezpieczeństwa. Ustawa wprowadza również nowe obowiązki dla indywidualnych praktyk lekarskich, nakazując zabezpieczenie kartotek na wypadek nagłej śmierci medyka.
Powiadomienia push o receptach. Prywatność ukryta za ekranem logowania
Mechanizm informowania pacjentów o zdarzeniach medycznych zostanie zintegrowany z najpopularniejszymi aplikacjami publicznymi w Polsce. W momencie, gdy lekarz wystawi e-receptę, e-skierowanie lub w systemie zostanie zarejestrowane udzielenie świadczenia zdrowotnego, serwery wygenerują automatyczny alert. Na ekranie zablokowanego telefonu pojawi się wyłącznie ogólny komunikat sygnalizujący nowe zdarzenie w systemie, bez ujawniania nazw leków, specjalizacji lekarza czy diagnozy.
Taka konstrukcja powiadomień ma chronić prywatność obywateli przed osobami trzecimi, które mogłyby spojrzeć na ekran smartfona. Aby poznać szczegóły wystawionej recepty lub zweryfikować, jakiego dokładnie świadczenia dotyczy powiadomienie, pacjent będzie zmuszony odblokować aplikację mObywatel lub mojeIKP za pomocą kodu PIN bądź biometrii (rozpoznawanie twarzy, odcisk palca). Usługa ta umożliwi również na szybkie wyłapywanie ewentualnych wyłudzeń z Narodowego Funduszu Zdrowia – jeśli pacjent otrzyma powiadomienie o wizycie, na której fizycznie nie był, zyska możliwość natychmiastowego zgłoszenia nieprawidłowości.
Pokłosie wycieku danych 19 mln osób. Certyfikacja firm IT i audyty co 2 lata
Głównym celem projektowanej przez Ministerstwo Cyfryzacji ustawy jest radykalne zwiększenie odporności infrastruktury medycznej na ataki hakerskie. Resort zamierza uporządkować rynek podwykonawców, którzy dostarczają oprogramowanie dla przychodni i szpitali. Zgodnie z nowymi wytycznymi, powierzenie przetwarzania danych zawartych w elektronicznej dokumentacji medycznej będzie bezwzględnie powiązane z wymogiem posiadania certyfikatu wydanego w ramach krajowego systemu certyfikacji cyberbezpieczeństwa.
Firmy i podmioty przetwarzające dane na rzecz więcej niż 100 administratorów (np. obsługujące ponad setkę niezależnych przychodni) lub operujące bazami zawierającymi informacje o ponad 100 000 pacjentów otrzymają szereg nowych obowiązków sprawozdawczych. Ustawa wymusi na nich przekazywanie administratorom szczegółowych raportów o stosowanych zabezpieczeniach kryptograficznych, lokalizacji serwerów operacyjnych oraz wynikach przeprowadzonych testów penetracyjnych. Raportowanie to będzie musiało odbywać się nie rzadziej niż raz na 2 lata, a o każdej istotnej zmianie warunków technicznych podwykonawcy będą musieli informować placówki medyczne bez zbędnej zwłoki.
Integracja z bazą CSIRT NASK i zabezpieczenie kartotek po śmierci lekarza
Nowe przepisy regulują również procedury reagowania w sytuacji, gdy dojdzie już do skutecznego ataku hakerskiego i przełamania zabezpieczeń. Podmioty kluczowe oraz firmy przetwarzające dane na dużą skalę zostaną zobligowane do błyskawicznego przekazywania informacji o poszkodowanych osobach bezpośrednio do zespołu reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego – CSIRT NASK. Dane te zasilą państwową usługę „Bezpieczne Dane”, co umożliwi obywatelom na szybkie i samodzielne sprawdzenie, czy ich numery PESEL lub historie chorób znalazły się w paczce przejętej przez cyberprzestępców.
Ministerstwo Cyfryzacji zamyka również poważną lukę prawną dotyczącą jednoosobowych gabinetów medycznych. Do tej pory, w przypadku nagłej śmierci lekarza prowadzącego indywidualną specjalistyczną praktykę lekarską, dokumentacja medyczna pacjentów często trafiała w prawną próżnię, blokując chorym możliwość kontynuowania leczenia u innych specjalistów. Zmiany w prawie wymuszą na medykach wcześniejsze wyznaczenie konkretnej osoby lub podmiotu prawnego, który w razie ich śmierci automatycznie przejmie odpowiedzialność za zabezpieczenie i wydanie kartotek. Informacja o wyznaczonym następcy będzie musiała zostać oficjalnie zgłoszona do właściwej okręgowej izby lekarskiej.
Co to oznacza dla Ciebie? Jak chronić swoje dane medyczne w 4 krokach
Cyfryzacja systemu ochrony zdrowia daje pacjentom potężne narzędzia do kontroli własnego leczenia, ale wymaga również świadomego zarządzania prywatnością. Zmiany zapowiedziane przez Ministerstwo Cyfryzacji dadzą Ci większą władzę nad własnymi danymi, jeśli odpowiednio skonfigurujesz swoje państwowe aplikacje. Wdróż poniższe zasady, aby maksymalnie wykorzystać nowy system powiadomień:
- Skonfiguruj alerty push w aplikacji mObywatel: Upewnij się, że system operacyjny Twojego smartfona (iOS lub Android) ma włączone zezwolenia na wysyłanie powiadomień dla aplikacji mObywatel oraz mojeIKP. Tylko wtedy otrzymasz natychmiastowy komunikat o wystawieniu e-recepty lub rejestracji porady medycznej w systemie.
- Zastrzeż numer PESEL w państwowym rejestrze: Jeśli usługa „Bezpieczne Dane” wykaże, że Twój profil medyczny wyciekł z serwerów przychodni, natychmiast wejdź w zakładkę „Zastrzeż PESEL” w aplikacji mObywatel. Zablokuje to cyberprzestępcom możliwość zaciągnięcia chwilówki, podpisania umowy leasingowej czy wyrobienia duplikatu karty SIM na Twoje nazwisko.
- Monitoruj historię leczenia w Internetowym Koncie Pacjenta: Regularnie loguj się na stronę pacjent.gov.pl. Jeśli otrzymasz powiadomienie o zrealizowanym świadczeniu, którego nie rozpoznajesz, zgłoś ten fakt do Narodowego Funduszu Zdrowia. Może to oznaczać, że placówka medyczna bezprawnie pobiera środki z NFZ za wizyty, które nigdy się nie odbyły.
- Włącz biometrię dla usług państwowych: Nigdy nie pozostawiaj aplikacji mObywatel oraz mojeIKP z opcją automatycznego logowania lub bez dodatkowego zabezpieczenia. W ustawieniach programów wymuś każdorazowe logowanie za pomocą skanowania twarzy (Face ID) lub odcisku palca, aby w przypadku kradzieży lub zgubienia telefonu nikt nie uzyskał dostępu do historii Twoich chorób i przyjmowanych leków.
Źródło: portalsamorzadowy

Prawnik, menedżer i ekspert ds. prawa nowych technologii. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz prestiżowych studiów menedżerskich Executive MBA. Posiada unikalne kompetencje cyfrowe potwierdzone dyplomem SGH i Google w programie „Umiejętności Jutra AI”. Wieloletni praktyk samorządowy, który doskonale zna mechanizmy legislacyjne. W redakcji zajmuje się najtrudniejszymi tematami na styku regulacji prawnych, strategii biznesowych i sztucznej inteligencji, wyjaśniając, jak nowoczesne przepisy wpływają na przedsiębiorców i obywateli.