Od 2027 roku Unia Europejska szykuje radykalne ograniczenia płatności gotówką które dotkną każdego Polaka

Komisja Europejska przygotowała pakiet regulacji prawnych których celem jest drastyczne ograniczenie wykorzystania gotówki w codziennych transakcjach handlowych na terenie wszystkich 27 państw członkowskich Unii Europejskiej przy czym nowe przepisy zaplanowane do wejścia w życie w 2027 roku po raz pierwszy w historii obejmą swoim zakresem nie tylko przedsiębiorców i firmy prowadzące działalność gospodarczą ale również zwykłych obywateli dokonujących prywatnych zakupów w sklepach punktach usługowych czy salonach samochodowych co oznacza rewolucyjną zmianę w filozofii regulowania obrotu pieniądza fizycznego w Europie.

Podstawowym elementem nowych unijnych regulacji jest wprowadzenie maksymalnego limitu płatności gotówkowych w transakcjach między przedsiębiorcą a konsumentem wynoszącego 10000 euro lub równowartość tej kwoty przeliczonej według aktualnego kursu waluty krajowej co w przypadku Polski przy obecnym kursie około 4,30 złotych za euro oznaczałoby próg rzędu 43000 złotych powyżej którego sklep czy punkt usługowy nie będzie mógł zaakceptować płatności banknotami i monetami wymagając od klienta dokonania przelewu bankowego płatności kartą lub użycia systemu płatności mobilnych takich jak BLIK Apple Pay czy Google Pay.

Co szczególnie istotne poszczególne kraje członkowskie Unii Europejskiej otrzymają w ramach nowych regulacji pełne uprawnienie do wprowadzenia na swoim terytorium jeszcze bardziej restrykcyjnych limitów niższych niż unijne minimum 10000 euro jeżeli lokalne władze uznają że walka z przestępczością finansową praniem brudnych pieniędzy czy finansowaniem terroryzmu wymaga surowszych środków zaradczych co oznacza że teoretycznie polski rząd mógłby zdecydować się na obniżenie maksymalnej kwoty płatności gotówkowej przykładowo do poziomu 20000 złotych lub nawet 10000 złotych znacząco bardziej ograniczając swobodę finansową obywateli niż wymagają tego przepisy unijne.

Równie istotnym elementem nadchodzących regulacji jest wprowadzenie obowiązku weryfikacji tożsamości klienta przy płatnościach gotówkowych przekraczających próg 3000 euro czyli około 12900 złotych przy obecnym kursie wymiany co w praktyce oznacza że kasjer lub sprzedawca będzie musiał zażądać okazania dowodu osobistego paszportu lub innego dokumentu tożsamości ze zdjęciem a następnie zapisać dane personalne kupującego włącznie z numerem dokumentu imieniem nazwiskiem datą urodzenia oraz adresem zamieszkania w specjalnym rejestrze transakcji gotówkowych który będzie musiał być przechowywany przez określony prawem okres czasu i udostępniany na żądanie organów kontroli skarbowej policji czy prokuratury prowadzącej śledztwo w sprawach przestępstw gospodarczych.

Ten wymóg dotyczący identyfikacji klienta będzie szczególnie rygorystycznie egzekwowany w branżach uznawanych przez unijnych prawodawców za najbardziej narażone na ryzyko prania brudnych pieniędzy i finansowania nielegalnej działalności czyli w sektorze bankowym gdzie klienci wpłacający lub wypłacający większe kwoty gotówki z rachunków już dziś podlegają weryfikacji zgodnie z przepisami o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy w branży zarządzania aktywami finansowymi obejmującej fundusze inwestycyjne towarzystwa ubezpieczeniowe oraz firmy oferujące usługi doradztwa finansowego a także w sektorze pośrednictwa w obrocie nieruchomościami gdzie transakcje kupna sprzedaży mieszkań domów działek czy lokali użytkowych często opiewają na kwoty wielokrotnie przekraczające ustawowe progi i historycznie były realizowane w znacznej mierze przy użyciu gotówki co stwarzało pole do nadużyć i unikania opodatkowania.

Obecne polskie przepisy dotyczące ograniczeń w płatnościach gotówkowych obowiązujące od wielu lat nakładają na przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą konkretny limit wynoszący 15000 złotych brutto który dotyczy wyłącznie rozliczeń między podmiotami gospodarczymi czyli transakcji typu business to business takich jak zakup towaru handlowego przez sklep od hurtowni nabycie surowców produkcyjnych przez fabrykę od dostawcy czy zapłata za usługi księgowe prawne lub reklamowe świadczone przez jedną firmę na rzecz drugiej firmy.

Kluczowym aspektem interpretacji tego limitu jest fakt że odnosi się on do łącznej wartości całej transakcji handlowej wynikającej z zawartej umowy a nie do pojedynczej wpłaty gotówkowej co oznacza że przedsiębiorca nie może obejść tego ograniczenia poprzez sztucznie rozbicie należności na kilka mniejszych rat płatnych w różnych terminach ponieważ organy skarbowe analizując legalność rozliczenia będą sumowały wszystkie płatności gotówkowe dokonane w ramach realizacji jednej umowy i jeśli ich łączna wartość przekroczy próg 15000 złotych nałożą sankcję na kupującego niezależnie od tego czy każda pojedyncza wpłata była niższa od limitu ustawowego.

Warto jednocześnie podkreślić że ograniczenia dotyczące płatności gotówkowych nie obejmują wszystkich form rozliczeń między przedsiębiorcami ponieważ transakcje realizowane w formie barteru czyli bezpośredniej wymiany towarów lub usług bez pośrednictwa pieniądza oraz operacje kompensaty wzajemnych należności gdzie firma A jest jednocześnie dłużnikiem i wierzycielem firmy B i strony uzgadniają się na wzajemne potrącenie zobowiązań pozostają całkowicie poza zakresem regulacji antygotówkowych co daje przedsiębiorcom pewną elastyczność w wyborze metod finalizowania wzajemnych rozliczeń handlowych.

Co to oznacza dla ciebie

Jeśli planujesz w najbliższych latach dokonanie większego zakupu takiego jak samochód używany od dealera motocykl sprzęt AGD czy RTV meble wyposażenie do mieszkania lub domu biżuteria zegarki dzieła sztuki czy antyki to musisz być świadomy że od 2027 roku nie będziesz mógł zapłacić gotówką za produkty o wartości przekraczającej 10000 euro czyli około 43000 złotych przy obecnym kursie wymiany a jeśli polski rząd zdecyduje się na wprowadzenie bardziej restrykcyjnego limitu krajowego to próg ten może być jeszcze niższy nawet na poziomie 20000 lub 10000 złotych co praktycznie wyeliminuje możliwość płacenia gotówką za większość nowych samochodów osobowych motocykli czy kompleksowych remontów mieszkań.

Oznacza to że jeśli do tej pory preferowałeś rozliczenia gotówkowe ze względu na poczucie kontroli nad własnymi finansami anonimowość transakcji lub po prostu wygodę wynikającą z braku konieczności posiadania karty płatniczej czy rachunku bankowego to będziesz zmuszony do zmiany swoich nawyków konsumenckich i przejścia na płatności elektroniczne poprzez przelew bankowy kartę debetową kredytową lub systemy płatności mobilnych BLIK.

Dodatkowo jeśli Twoje zakupy gotówkowe przekroczą wartość 3000 euro czyli około 12900 złotych musisz liczyć się z koniecznością okazania dowodu osobistego lub paszportu i podania swoich danych personalnych sprzedawcy który będzie zobowiązany do zapisania ich w specjalnym rejestrze transakcji gotówkowych przechowywanych przez określony prawem czas i udostępnianych organom kontroli skarbowej na ich żądanie co oznacza całkowitą utratę anonimowości przy większych zakupach i stworzenie centralnej bazy danych o nawykach konsumenckich obywateli dostępnej dla aparatu państwowego.

Jeśli prowadzisz działalność gospodarczą i do tej pory rozliczałeś się gotówką z kontrahentami pamiętaj że obecny limit 15000 złotych odnosi się do całkowitej wartości transakcji wynikającej z umowy a nie do pojedynczej wpłaty co oznacza że rozbicie płatności na kilka mniejszych rat nie chroni Cię przed sankcją polegającą na utracie możliwości zaliczenia całego wydatku do kosztów uzyskania przychodu a nie tylko nadwyżki ponad limit jak można by intuicyjnie przypuszczać.

Jeśli prowadzisz firmę działającą w sektorach uznanych za szczególnie wrażliwe czyli bankowym zarządzaniu aktywami finansowymi lub pośrednictwie w obrocie nieruchomościami musisz się przygotować na jeszcze bardziej rygorystyczne wymogi dotyczące weryfikacji tożsamości klientów dokonujących płatności gotówkowych powyżej 3000 euro co będzie wymagało wdrożenia odpowiednich procedur organizacyjnych przeszkolenia personelu w zakresie prawidłowego pobierania i przechowywania danych osobowych klientów oraz zapewnienia zgodności z przepisami RODO dotyczącymi ochrony danych osobowych ponieważ gromadzenie informacji o tożsamości kupujących wiąże się z obowiązkiem właściwego zabezpieczenia tych danych przed nieuprawnionym dostępem kradzieżą czy wyciekiem.

Pamiętaj że celem wprowadzanych regulacji według deklaracji unijnych prawodawców jest zwiększenie przejrzystości przepływów pieniężnych w gospodarce walka z szarą strefą przestępczością zorganizowaną praniem brudnych pieniędzy oraz finansowaniem terroryzmu poprzez wymuszenie przekierowania większości transakcji do systemu bankowego który pozostawia elektroniczny ślad umożliwiający organom ścigania i kontroli skarbowej monitorowanie podejrzanych operacji finansowych jednak krytycy tych rozwiązań wskazują że nadmierna ingerencja państwa w swobodę dysponowania własnymi pieniędzmi oraz eliminacja anonimowości w codziennych zakupach stanowi naruszenie podstawowych praw obywatelskich do prywatności i wolności gospodarczej.