Pracowałaś przed 1999 rokiem? Sprawdź jedną pozycję w ZUS. Możesz mieć wyższą emeryturę

Osoby, które pracowały przed 1 stycznia 1999 roku, powinny zwrócić szczególną uwagę na kapitał początkowy ustalony przez ZUS. To właśnie on odtwarza wartość składek z okresu, kiedy nie funkcjonowały jeszcze indywidualne konta ubezpieczonych w obecnej formie. Jego wysokość ma bezpośredni wpływ na emeryturę. Co ważne, nawet osoba, która już pobiera świadczenie, może w określonych sytuacjach wystąpić o ponowne ustalenie kapitału.

Reforma systemu emerytalnego, która weszła w życie w 1999 roku, stworzyła problem: jak uwzględnić w przyszłych emeryturach pracę wykonywaną wcześniej?

Rozwiązaniem został kapitał początkowy.

Dla wielu osób jest to jedna z najważniejszych pozycji wpływających na wysokość świadczenia. Szczególnie powinny zainteresować się nią osoby, które pracowały w latach 70., 80. i 90.

Jedna pozycja może mieć duże znaczenie

ZUS wyjaśnia, że kapitał początkowy jest odtworzoną wartością składek na ubezpieczenie emerytalne za okres przypadający przed 1 stycznia 1999 roku.

W tamtym czasie ZUS nie miał obowiązku prowadzenia indywidualnych kont ubezpieczonych w taki sposób jak obecnie. Nie można więc po prostu otworzyć elektronicznego rejestru i sprawdzić dokładnej sumy wszystkich składek wpłaconych kilkadziesiąt lat temu.

Dlatego kapitał jest ustalany przede wszystkim na podstawie stażu oraz zarobków z tamtego okresu.

Kapitał początkowy wchodzi do wyliczenia emerytury

To nie jest wyłącznie informacyjna pozycja w dokumentach ZUS.

W przypadku emerytur obliczanych według nowych zasad do podstawy obliczenia świadczenia ZUS bierze pod uwagę m.in.:

• zwaloryzowany kapitał początkowy – jeżeli dana osoba podlegała ubezpieczeniu społecznemu przed 1 stycznia 1999 roku,
• zwaloryzowane składki emerytalne zapisane na koncie po 1998 roku,
• w odpowiednich przypadkach także zwaloryzowane środki znajdujące się na subkoncie.

Tak ustalona podstawa jest następnie dzielona przez średnie dalsze trwanie życia właściwe dla obliczenia świadczenia.

Oznacza to, że wysokość kapitału początkowego może bezpośrednio przełożyć się na wysokość miesięcznej emerytury.

Problem może dotyczyć brakujących zarobków

Szczególnie istotna jest dokumentacja dotycząca wynagrodzeń sprzed 1999 roku.

Jeżeli ZUS nie otrzyma dokumentów potwierdzających wysokość wynagrodzenia za określony okres zatrudnienia, w przewidzianych przepisami przypadkach przyjmowane jest wynagrodzenie minimalne, proporcjonalnie do okresu i wymiaru czasu pracy.

I właśnie tutaj może pojawić się różnica.

Jeżeli ktoś faktycznie zarabiał znacznie więcej, ale nie był w stanie tego wcześniej udokumentować, odnalezienie odpowiednich dokumentów może umożliwić ponowne ustalenie kapitału.

Nie oznacza to automatycznie podwyżki dla każdego. ZUS musi sprawdzić konkretną historię ubezpieczenia i ustalić, czy nowe dowody rzeczywiście zmieniają wyliczenie.

Znalazłaś dokumenty po 20 latach? Nadal mogą się przydać

To jedna z najważniejszych informacji dla obecnych emerytów.

ZUS pozwala wystąpić o ponowne ustalenie kapitału początkowego nawet wtedy, gdy emerytura została już przyznana.

Można to zrobić m.in. wtedy, gdy odnalezione zostaną dokumenty dotyczące stażu albo wynagrodzeń, których wcześniej nie przedstawiono ZUS.

Co więcej, ZUS wskazuje, że taki wniosek można złożyć w dowolnym momencie.

Te dokumenty mogą mieć znaczenie

Najbardziej oczywistym dokumentem jest świadectwo pracy, ale lista jest znacznie dłuższa.

ZUS może uwzględniać m.in. zaświadczenia pracodawców, legitymacje ubezpieczeniowe z odpowiednimi wpisami, umowy o pracę, legitymacje służbowe czy pisma otrzymywane od pracodawcy dotyczące np. mianowania albo zmiany angażu.

Do potwierdzania dawnych wynagrodzeń może służyć m.in. zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu albo legitymacja ubezpieczeniowa zawierająca odpowiednie wpisy.

Dlatego dokumenty sprzed kilkudziesięciu lat, które podczas domowych porządków wyglądają na bezwartościowe papiery, mogą mieć znaczenie przy ustalaniu świadczenia.

Firma już nie istnieje? To jeszcze nie koniec

To szczególnie częsty problem w przypadku zakładów działających przed transformacją ustrojową albo w latach 90.

Przedsiębiorstwo mogło zostać zlikwidowane, przekształcone albo przejęte przez inną firmę.

Dokumentacja pracownicza mogła jednak zostać przekazana następcy prawnemu lub do archiwum.

ZUS dopuszcza także określone dowody zastępcze pochodzące z archiwów i innych jednostek przechowujących dokumentację zlikwidowanych zakładów pracy.

Dlatego brak dawnego pracodawcy nie musi jeszcze oznaczać, że nie da się udokumentować zatrudnienia lub wynagrodzenia.

Liczy się nie tylko etat

Przy ustalaniu kapitału początkowego znaczenie mogą mieć również inne okresy sprzed 1999 roku.

ZUS przy ponownym ustalaniu kapitału może analizować dotychczas nieuwzględnione dokumenty dotyczące m.in. pracy, prowadzenia działalności pozarolniczej, służby wojskowej, pobierania zasiłku dla bezrobotnych, urlopu wychowawczego czy nauki w szkole wyższej.

Właśnie dlatego warto spojrzeć na całą historię ubezpieczeniową, a nie tylko na ostatnie miejsce pracy przed reformą.

Jak sprawdzić, czy ZUS uwzględnił kapitał?

Osoba, która ma już ustalony kapitał początkowy, otrzymuje w tej sprawie decyzję ZUS. Kwota jest ustalana na 1 stycznia 1999 roku, a następnie podlega waloryzacji.

Jeżeli ktoś nie pamięta, jakie okresy i wynagrodzenia zostały wykorzystane przy jego ustalaniu, warto przejrzeć decyzję oraz dokumentację emerytalną.

Szczególną uwagę powinny zwrócić osoby, które wiedzą, że podczas składania dokumentów brakowało im świadectwa pracy albo dowodów potwierdzających rzeczywiste zarobki.

Można wystąpić o ponowne ustalenie

Jeżeli pojawiły się nowe dokumenty dotyczące pracy lub zarobków sprzed 1999 roku, można zwrócić się do ZUS o ponowne ustalenie kapitału początkowego.

ZUS wskazuje w tym celu wniosek EKP. Do niego należy dołączyć dokumenty, których wcześniej Zakład nie posiadał i które mogą mieć wpływ na obliczenia.

Jeżeli nowe dane zwiększą kapitał początkowy, może to przełożyć się również na ponowne obliczenie emerytury.

Pracowałaś przed 1999 rokiem? Tego nie ignoruj

Najważniejsze jest więc jedno określenie:

kapitał początkowy.

Jeżeli przed 1 stycznia 1999 roku pracowałaś lub podlegałaś ubezpieczeniu społecznemu, to właśnie ta pozycja może stanowić istotną część podstawy Twojej emerytury.

Nie istnieje jednak automatyczna podwyżka należna wszystkim osobom pracującym przed reformą. Kluczowe jest to, czy ZUS dysponował kompletnymi informacjami o stażu i zarobkach.

Jeżeli po latach znajdziesz dokumenty, których ZUS wcześniej nie miał, nie wyrzucaj ich. Możesz wystąpić o ponowne ustalenie kapitału początkowego nawet wtedy, gdy emeryturę pobierasz już od lat.