Pracownicy na celowniku PIP. Inspekcja przekwalifikuje umowy zlecenia na etaty. Znamy dane GUS dla Warszawy

Od 8 lipca weszła w życie nowelizacja przepisów przyznająca okręgowym inspektorom Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) prawo do wydawania decyzji administracyjnych zamieniających umowy cywilnoprawne oraz kontrakty B2B na etat. Z najnowszych danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) wynika, że na koniec marca 2026 roku wyłącznie na podstawie umów zlecenia i pokrewnych pracowało w Polsce aż 1 476,9 tys. osób (wzrost o 5,9 proc. rok do roku). Fala inspekcji w pierwszej kolejności uderzy w branżę usługową, ochronę zdrowia oraz firmy działające w Warszawie i województwie mazowieckim.

Branże pod szczególnym nadzorem i niepokojące statystyki cudzoziemców

Nowe uprawnienia PIP opierają się na weryfikacji warunków wykonywania pracy pod kątem przesłanek określonych w art. 22 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2023 r. poz. 1465 z późn. zm.) w powiązaniu z przepisami ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2023 r. poz. 1904 z późn. zm.). Jeśli praca odbywa się w wyznaczonym miejscu, czasie i pod kierownictwem przełożonego, inspektor ma prawo wydać decyzję o istnieniu stosunku pracy.

Z danych GUS wynika, że nadużywanie umów cywilnoprawnych dotyczy konkretnych sektorów gospodarki:

• Usługi administrowania i działalność wspierająca (ochrona i sprzątanie): aż 313 tys. osób pracuje wyłącznie na zleceniu lub dziele, co stanowi 57,5 proc. wszystkich zatrudnionych w tej branży.
• Ochrona zdrowia i szpitalnictwo: 132 tys. pracowników (15,4 proc. sektora) wykonuje pracę na umowach cywilnoprawnych. Branża ta odnotowała największy przyrost rok do roku – o 12,6 tys. osób (wzrost o 8,9 proc.).
• Obsługa nieruchomości: odnotowano rekordowy wzrost dynamiki umów zlecenia o 29,2 proc. rok do roku (18,8 proc. pracowników bez etatu).

Zjawisko to w wyjątkowo dużym stopniu dotyka obcokrajowców. Choć cudzoziemcy stanowią niecałe 7 proc. ogółu pracujących w Polsce, to w grupie osób wykonujących pracę wyłącznie na zleceniu lub umowie o dzieło stanowią aż 30 proc.

Geografia umów śmieciowych. Rekordowy przyrost w aglomeracji warszawskiej

W ujęciu bezwzględnym liderem zestawienia pozostaje województwo mazowieckie, gdzie na umowach zleceniowych i o dzieło pracuje 273 tys. osób (18,7 proc. skali całego kraju). Choć procentowy udział śmieciówek wśród ogółu pracujących na Mazowszu wynosi 10,9 proc. (dla porównania w woj. zachodniopomorskim jest to 12,6 proc., a w pomorskim 12,4 proc.), to właśnie w stolicy rynek ten rośnie najszybciej.

W samej Warszawie i regionie warszawskim stołecznym odnotowano najwyższy w Polsce roczny przyrost umów cywilnoprawnych – przybyło ich aż 13,6 tys. Drugie miejsce zajęło województwo małopolskie (+9 tys. rdr), a trzecie wielkopolskie (+8,8 tys. rdr).

Jak krok po kroku przygotować firmę na kontrolę i nakazy PIP

Zobacz zestaw kluczowych instrukcji dla pracodawców i przedsiębiorców w kontekście kontroli umów cywilnoprawnych:

• Przeanalizuj umowy zlecenia i B2B pod kątem kryteriów z art. 22 Kodeksu pracy – sprawdź, czy wykonawcy nie mają narzuconych sztywnych godzin i miejsca pracy pod bezpośrednim nadzorem.
• Weryfikuj strukturę zatrudnienia w warszawskich biurach i placówkach medycznych – dostosuj formę umów w sektorach ochrony, sprzątania i ochrony zdrowia do faktycznych obowiązków.
• Przygotuj ewidencję i wykaz dokumentów dla inspektorów PIP – zgromadź rachunki, ewidencję przepracowanych godzin oraz potwierdzenia wypłaty minimalnej stawki godzinowej.
• Zweryfikuj legalność powierzenia pracy cudzoziemcom – upewnij się, że obcokrajowcy zatrudnieni na zleceniu posiadają aktualne zezwolenia i oświadczenia o pracy.
• Skorzystaj z procedury odwoławczej od decyzji inspektora – w przypadku wydania nakazu przekwalifikowania umowy przygotuj odwołanie do sądu pracy w ustawowym terminie.

 

Źródło: businessinsider